SLI czy DLD? Zmiany w terminologii zaburzeń mowy o niejednoznacznej etiologii w kontekście polskiego prawa oświatowego

Ewa Gacka

doi:10.18778/2544-7238.06.04

Autor

Ewa Gacka Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Instytut Filologii Polskiej i Logopedii, Zakład Dialektologii Polskiej i Logopedii, ul. Pomorska 171/173, 90-236 Łódź https://orcid.org/0000-0002-1873-7487

DOI:

https://doi.org/10.18778/2544-7238.06.04

Słowa kluczowe:

specyficzne zaburzenie rozwoju językowego (SLI), rozwojowe zaburzenie języka (DLD), polskie prawo oświatowe, trudności terminologiczne, trudności diagnostyczne, orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego

Abstrakt

Artykuł poświęcono zaburzeniom mowy o niejasnej/niejednoznacznej przyczynie. W literaturze przedmiotu funkcjonuje wiele określeń tego typu zaburzeń komunikacji językowej. Jednym z nich jest SLI (specyficzne zaburzenie rozwoju językowego). Zgodnie z ustaleniami międzynarodowych ekspertów zaleca się odejście od terminu SLI na rzecz DLD (rozwojowe zaburzenie językowe/języka). W artykule zaprezentowano przesłanki leżące u podstaw takiego rozwiązania. Jednocześnie omówiono konsekwencje braku w polskim prawie oświatowym terminów określających zaburzenia mowy występujące bez wyraźnej przyczyny.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Bielenda‑Mazur E., 2019, Deficyty poznawcze w alalii, „Logopedia”, t. 48(2), s. 205–222.

Bishop D., 1992, The underlying nature of specific language impairment, „Journal of Child Psychology and Psychiatry”, No. 33, s. 3–66. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.1992.tb00858.x

Bishop D., 1994, Grammatical errors in specific language impairment: Competence or performance limitations?, „Applied Psycholinguistics”, No. 15, s. 507–550. DOI: https://doi.org/10.1017/S0142716400006895

Bishop D.V.M., 2014, Ten questions about terminology for children with unexplained language problems, „International Journal of Language & Communication Disorders”, No. 49(4), s. 381–415. DOI: https://doi.org/10.1111/1460-6984.12101

Bishop D.V.M., 2017a, Why is it so hard to reach agreement on terminology? The case of developmental language disorder (DLD), „International Journal of Language & Communication Disorders”, No. 52(6), s. 671–680. DOI: https://doi.org/10.1111/1460-6984.12335

Bishop D., 2017b, Developmental Language Disorder (DLD): The consensus explained, https://www.slideshare.net/RADLD/developmental‑language‑disorder‑dld‑the‑consensus‑explained (dostęp: 15.06. 2021).

Bishop D.V.M., Snowling M.J., Thompson P.A., Greenhalgh T., Catalise consortium, 2016, CATALISE: A Multinational and Multidisciplinary Delphi Consensus Study. Identifying Language Impairments in Children, https://doi.org/10.1371/journal.pone.0158753 DOI: https://doi.org/10.7287/peerj.preprints.1986v1

Bishop D.V.M., Snowling M.J., Thompson P.A., Greenhalgh T., the Catalise–2‑consortium, 2017, Phase 2 of CATALISE: a multinational and multidisciplinary Delphi consensus study of problems with language development: Terminology, „The Journal of Child Psychology and Psychiatry”, No. 58(10), special issue: Developmental Language Disorder, s. 1086–1080. DOI: https://doi.org/10.1111/jcpp.12721

Cieszyńska‑Rożek J., 2013, Metoda krakowska wobec zaburzeń rozwoju dzieci. Z perspektywy fenomenologii, neurobiologii i językoznawstwa, Kraków: Wydawnictwo Omega Stage System – Jędrzej Cieszyński.

Czaplewska E., 2012, Rozumienie pragmatycznych aspektów wypowiedzi przez dzieci ze specyficznym zaburzeniem językowym. SLI, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia Universalis.

Dilling‑Ostrowska E., 1982, Rozwój i zaburzenia mowy u dzieci w zależności od stopnia dojrzałości układu nerwowego, [w:] J. Szumska (red.), Zaburzenia mowy u dzieci, Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, s. 18–30.

Ebbels S., 2014, Introducing the SLI debate, „International Journal of Language & Communication Disorder”, Vol. 49, No. 4, s. 377–380. DOI: https://doi.org/10.1111/1460-6984.12119

Ebbels S.H., Lely H.K.J. van der, Dockrell J.E., 2007, Intervention for verb argument structure in children with persistent SLI. A randomized control trial, „Journal of Speech, Language and Hearing Research”, Vol. 50(5), s. 1330–1349. DOI: https://doi.org/10.1044/1092-4388(2007/093)

International Classification of Diseases 11th Revision. The global standard for diagnostic health information, http://icd.who.int/en (dostęp: 12.06. 2021).

Jastrzębowska G., 2003, Zakłócenia i zaburzenia rozwoju mowy, [w:] T. Gałkowski, G. Jastrzębowska (red.), Logopedia. Pytania i odpowiedzi. Podręcznik akademicki. Zaburzenia komunikacji językowej u dzieci i osób dorosłych, t. 2, Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, s. 9–79.

Jastrzębowska G., 2016, Co utrudnia opis logopedycznych zjawisk? Od słuchoniemoty, afazji wrodzonej i alalii do specyficznego zaburzenia językowego (SLI), „Stylistyka”, nr XXV, s. 543–554. DOI: https://doi.org/10.25167/Stylistyka.25.2016.35

Jastrzębowska G., 2019, Zaburzenia neurorozwojowe. Zmiany w podejściu teoretycznym i diagnostycznym, „Logopedia” t. 48(1), s. 27–46.

Jastrzębowska G., Jastrzębowska‑Tyczkowska A., Woś A., Stanek K., 2017, Przebieg rozwoju mowy u dzieci z SLI‑PE i LB – analiza porównawcza, „Logopedia”, t. 46, s. 53–72.

Kielar‑Turska M., 2012, Sprawności językowe i komunikacyjne a inne funkcje psychiczne, [w:] S. Milewski, K. Kaczorowska‑Bray (red.), Logopedia. Wybrane aspekty historii, teorii i praktyki, Gdańsk: Harmonia Universalis, s. 70–86.

Kordyl Z., 1969, Mowa dzieci afatycznych, „Logopedia”, t. 8/9, s. 16–30.

Krasowicz‑Kupis G., 2012, SLI i inne zaburzenia językowe, Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Kurcz I., 2000, Psychologia języka i komunikacji, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Lasota A., 2007, Specyficzne zaburzenie rozwoju językowego, „Sztuka Leczenia”, t. XIV, nr 12, s. 35–45.

Leonard L.B., 1991, Specific language impairment as a clinical category, „Language, Speech and Hearing Services in Schools”, No. 22, s. 66–68. DOI: https://doi.org/10.1044/0161-1461.2202.66

Leonard L.B., 1995, Functional categories in the grammars of children with specific language impairment, „Journal of Speech and Hearing Research”, No. 38, s. 1270–1283. DOI: https://doi.org/10.1044/jshr.3806.1270

Leonard L.B., 2006, SLI – Specyficzne zaburzenie rozwoju językowego, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Libura A., Libura M., 2011, Językoznawstwo wobec odkryć genetyki. Na przykładzie niektórych problemów związanych z tzw. genem języka, [w:] P. Stalmaszczyk (red.), Metodologie językoznawstwa. Od genu języka do dyskursu, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 11–26. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-585-0.02

Maruszewski M., 1974, Chory z afazją i jego usprawnianie, Warszawa: Nasza Księgarnia.

McGregor K.K., Goffman L., Horne A.O. van, Hogan T.P., Finestack L.H., 2020, Tutorial.

Developmental Language Disorder: Applications for Advocacy, Research and Clinical Service, „Perspectives”, Vol. 5(1), s. 38–46. DOI: https://doi.org/10.1044/2019_PERSP-19-00083

Paluch A., Drewniak‑Wołosz E., Mikosza L., 2003, AFA – skala. Jak badać mowę dziecka afatycznego?, Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.

Panasiuk J., 2015, Postępowanie logopedyczne w przypadkach alalii i niedokształcenia mowy o typie afazji, [w:] S. Grabias, J. Panasiuk, T. Woźniak (red.), Logopedia. Standardy postępowania logopedycznego. Podręcznik akademicki, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej, s. 309–345.

Parol U.Z., 1989, Dziecko z niedokształceniem mowy, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Podgórska‑Jachnik D., 2006, Między upośledzeniem umysłowym a niepełnosprawnością intelektualną – dylematy terminologiczne, „Forum Pedagogów Specjalnych XXI Wieku”, t. VII, s. 81–91.

Rice M.L., Wexler K., 1996, Toward tense as a clinical marker of specific language impairment in English‑speaking children, „Journal of Speech, Language, and Hearing Research”, No. 39, s. 1239–1257. DOI: https://doi.org/10.1044/jshr.3906.1239

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno‑pedagogicznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1743), https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170001743 (dostęp: 12.06.2021).

Smoczyńska M., 2000, Wczesna interwencja u dzieci z opóźnionym rozwojem mowy, [w:] H. Mierzejewska, M. Przybysz‑Piwkowa (red.), Teoretyczne podstawy metod usprawniania mowy. Afazja. Zaburzenia rozwoju mowy, Warszawa: Drukarnia ROXER, s. 45–54.

Smoczyńska M., 2012, Opóźniony rozwój mowy a ryzyko SLI: wyniki badań podłużnych dzieci polskich, [w:] J. Porayski‑Pomsta, M. Przybysz‑Piwko (red.), Interwencja logopedyczna. Zagadnienia ogólne i praktyka, Warszawa: Dom Wydawniczy ELIPSA, s. 13–37.

Tomblin J.B., 1991, Examining the cause of specific language impairment, „Language, Speech and Hearing Services in Schools”, No. 22, s. 69–74. DOI: https://doi.org/10.1044/0161-1461.2202.69

Tompkins V., Farrar M., 2011, Mothers’ autobiographical memory and book narratives with children with specific language impairment, „Journal of Communication Disorder”, No. 44(1), s. 1–22. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jcomdis.2010.06.002

Traczyńska H., 1982, Rozwój i zaburzenia czynności ruchowych a funkcja mowy u dzieci, [w:] J. Szumska (red.), Zaburzenia mowy u dzieci, Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, s. 31–37.