Emancypantki warszawskie (1898) Teodora Szabłowskiego jako powieść z kluczem

Dorota Samborska-Kukuć

doi:10.18778/1505-9057.72.06

Autor

Dorota Samborska-Kukuć Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0002-1943-6694

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.72.06

Słowa kluczowe:

Teodor Szabłowski, Władysław S. Reymont, powieść z kluczem

Abstrakt

Artykuł dotyczy powieści zapomnianego pisarza Teodora Szabłowskiego Emancypantki warszawskie, wydanej w 1898 roku, skoncentrowanej na środowisku cyganerii artystycznej. Utwór nie był dotąd przedmiotem studiów literackich, co dziwi, ponieważ jest to tak zwana powieść z kluczem: prototypem głównego bohatera był Władysław S. Reymont. Swoje dzieło Szabłowski zadedykował swojej żonie będącej wówczas jednocześnie… narzeczoną Reymonta.

W artykule podjęta została próba rekonstrukcji biografii Szabłowskiego oraz jego aktywności literackich i publicystycznych. Dokonano także deszyfracji występujących w Emancypantkach warszawskich postaci artystów warszawskich (Wacława Wolskiego, Antoniego Kamieńskiego, Antoniego Langego, Jana Lemańskiego, Antoniego Kurzawy, Wacława Tracewskiego, Bolesława Chrzanowskiego, Józefa Waśniewskiego, Antoniego Mieszkowskiego oraz samego Szabłowskiego), co wraz z podstawowymi informacjami biograficznymi o tych osobach stanowić może punkt wyjścia do dalszych eksploracji w obszarze badań nad życiem artystycznym przełomu XIX i XX wieku.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Dorota Samborska-Kukuć - Uniwersytet Łódzki

Dorota Samborska-Kukuć, prof. dr hab., historyczka literatury, biografistka, kresoznawczyni, reymontolożka. Interesuje się przede wszystkim szeroko pojętą dziewiętnastowiecznością i jej pogłosami w przejawach kulturowych i artefaktach literackich tak nurtu głównego, jak i zjawisk minorum gentium, a także biografistyką oraz genealogią. Jest autorką ponad dwieście artykułów naukowych, publikowanych w najważniejszych czasopismach polonistycznych, oraz kilkunastu książek, z których ostatnia to Dziewiętnastowieczne pryncypia i marginalia literackie. Studia (Łódź 2020). Kieruje Zakładem Literatury XIX Wieku na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Łódzkiego.

Bibliografia

Archiwum Państwowe w Warszawie (USC Warszawa/parafia Nawiedzenia NMP, akt ur. nr 305 z roku 1865; USC Warszawa/parafia św. Andrzeja, akt małż. nr 35 z roku 1855; USC Warszawa/parafia św. Jana, akt małż. nr 194 z roku 1893; USC Warszawa/parafia św. Aleksandra, alegat do aktu małż. nr 369 z roku 1902; USC Warszawa/parafia św. Aleksandra, akt małż. nr 368 z roku 1902; USC Warszawa/parafia MB Loretańskiej, akt małż. nr 457 z roku 1939).

Biblioteka Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi (List Szabłowskiego do Przesmyckiego z dnia 26 lutego 1894, rkps, Archiwum Kotowskiego).

B.B. [właśc. Bolesław Biernacki], Ruch wydawniczy. Teodor Szabłowski. Emancypantki warszawskie. Szkic powieściowy. Warszawa 1898; str. 345, „Niwa” 1898, nr 21.

Chmielowski Piotr, Debiuty powieściopisarskie, „Kurier Codzienny” 1898, nr 218.

Dzik Janina, Tracewski Wacław, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 54, red. nacz. A. Romanowski, Wydawnictwo Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk, Kraków 2021–2023.

Filipiak Agata, Miłość i strach: o języku erotycznym „mizogina do potęgi n” (Wacław Wolski), [w:] Emocje – ekspresja – poetyka. Przegląd zagadnień, red. D. Saniewska, Wydawnictwo Libron – Filip Lohner, Kraków 2013.

Głowiński Michał, Powieść z kluczem, [w:] Słownik terminów literackich, red. J. Sławiński, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1988.

H.C. [właśc. Helena Ceysingerówna], Sprawozdania literackie, „Tygodnik Mód i Powieści” 1898, nr 24.

KK [właśc. Karolina Kołodziej], Mieszkowski Antoni Wincenty, [w:] Słownik kultury literackiej Łodzi do 1939 r., red. K. Badowska i inni, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2022.

Krzywicki Ludwik, Wspomnienia, t. 2, tekst ustalili, przygotowali do druku, przypisy W. Jedlicka, J. Wilhelmi, Czytelnik, Warszawa 1957.

„Kurier Polski” 1903, nr 197.

„Kurier Warszawski” 1895, nr 140.

Lewandowska Stanisława, Prasa okupowanej Warszawy 1939–1945, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, ARBOR, DiG, Warszawa 1992.

Majchrowski Zbigniew, Pisarz i jego sobowtór, [w:] Autor. Podmiot literacki. Bohater. Studia, red. A. Martuszewska, J. Sławiński, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1983.

Malinowski Aleksander, Materiały do historii PPS i ruchu rewolucyjnego w zaborze rosyjskim od r. 1893–1904, przedmowa J. Piłsudski, Wydawnictwo „Życie”, Warszawa 1907.

Markiewicz Henryk, O polskiej literaturze z kluczem, [w:] Henryk Markiewicz, Zabawy literackie, Oficyna Literacka, Kraków 1998.

„Niwa” 1894, nr 14.

„Nowa Reforma” 1893, nr 259.

Nowak Stanisław, Z moich wspomnień, cz. 1–2, Druk. Br. Święcickiego w Częstochowie, Częstochowa 1933.

[Pietkiewicz Kazimierz], Bronisław Chrzanowski, „Przedświt” 1895, nr 4.

„Polski Lud” 1894, nr 19.

Popławski Jan Ludwik, Pisma polityczne, Wydanie pośmiertne, t. 1, przedmowa Z. Wasilewski, Skład główny u Gebethnera i Wolffa, Kraków–Warszawa 1910.

Prokop Jan, Literatura z kluczem, „Teksty. Teoria literatury, krytyka, interpretacja” 1977, nr 1.

Reymont Władysław Stanisław, Dziennik nieciągły 1887–1924, oprac. B. Utkowska, Collegium Columbinum, Kraków 2009.

Samborska-Kukuć Dorota, Stefania z Hulanickich Liwska – młodzieńcza miłość Reymonta (wobec nagromadzonych niejasności), „Pamiętnik Literacki” 2023, z. 2.

Spis aresztowanych w ciągu czterech lat, „Przedświt” 1897, nr 5.

Szabłowski Teodor, Emancypantki warszawskie. Szkic powieściowy, nakł. autora, Druk. Związkowa, Kraków 1898.

Szabłowski Teodor, Pamiątki i wspominki. Tablica na grobie Bartosza Głowackiego, „Kurier Poznański” 1929, nr 338.

Wiercińska Joanna, Antoni Kamieński – zapomniany dekadent. Uwagi na temat związków sztuki i literatury, [w:] Joanna Wiercińska, Sztuka i książka, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1986.