Helena Radlińska w latach 1939–1945 – historia zrekonstruowana ze wspomnień
DOI:
https://doi.org/10.18778/2450-4491.08.12Słowa kluczowe:
wspomnienia uczniów o mistrzyni, mistrzyni w obszarze działania, cechy/tendencje aktywności mistrza, konstruowanie biografii ze wspomnieńAbstrakt
Artykuł łączy ze sobą wspomnienia osób, które w latach okupacji hitlerowskiej spotykały się z Radlińską i były częścią jej życia wojennego. Biografia, jaką udało się zrekonstruować z wielu połączonych ze sobą relacji na temat uczonej, posiada układ chronologiczno-problemowy, ożywia zachowaną pamięć o mistrzu oraz pozwala zobaczyć jego życie w toczącym się procesie, niekiedy nacechowanym „zerwaniami i nieciągłościami”. Tekst daje do myślenia nad zagadnieniem mistrzostwa – szczególnie mistrzostwa dostrzegalnego w aktywnościach mistrza. Artykuł skłania do refleksji nad mistrzostwem Radlińskiej, które manifestowało się w szczególnych cechach jej aktywności.
Tekst uzupełniają wspomnienia Radlińskiej zawarte w Liście dziesiątym i Liście jedenastym, które znajdują się w Listach o nauczaniu i pracy badawczej (1964) – „pamiętnikach” Profesor.
Bibliografia
anonimowy (1943) Rzeczywistość i teraźniejszość, „Pismo Młodych”, nr 9 (14) [6 VI 1943], s. 1–2.
Bauman T. (2004) Mistrzowie i szkoły myślenia w Uniwersytecie w: Gdańskie rodowody pedagogiczne. Geneza – kontynuacje – inspiracje – przemieszczenia znaczeń wychowawczych, E. Rodziewicz, K. Rzedziecka, E. Zalewska (red.), Gdańsk, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, s. 71–80.
Biernacka M. (1983) Oświata a społeczno-kulturowe przeobrażenia wsi w latach ostatniej wojny i w okresie powojennym, „Etnografia Polska”, t. XXVII, z. 2, s. 103–131.
Bogusławska A. (1971a) Helena Radlińska w czasie drugiej wojny światowej i potem, „Zeszyty Historyczne”, t. 200, z. 19, s. 147–164.
Bogusławska A. (1971b) Szkoła „jutrzejsza” i jej kierowniczka, „Zeszyty Historyczne”, t. 200, z. 19, s. 167–184.
Brodowska H. (1958) Z dziejów kształcenia pracowników społeczno-oświatowych, 1925–1952, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego. Nauki Humanistyczno-Społeczne”, seria I, z. 10, s. 121–169.
Brodowska-Kubicz H. (1994) Z chłopskiej łąki. Wspomnienia, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Caillois R. (1973) Żywioł i ład, przeł. A. Tatarkiewicz, seria: Biblioteka Myśli Współczesnej, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy.
Chojnacki W. (1970) Bibliografia zwartych druków konspiracyjnych wydanych pod okupacją hitlerowską w latach 1939–1945, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Czapska M. (1971) Helena Radlińska. Rozmowy, „Zeszyty Historyczne”, t. 200, z. 19, s. 98–128.
Dinter H. (1981) Sekcja Społeczno-Oświatowa Wolnej Wszechnicy Polskiej podczas okupacji – w świetle aktywności Heleny Radlińskiej w: Problem kształcenia pracowników społecznych, seria: Studia z pedagogiki społecznej i polityki społecznej TWWP, t. IV, I. Lepalczyk (red.), Warszawa, Towarzystwo Wolnej Wszechnicy Polskiej, s. 49–68.
Friszke A. (1987) Wstęp od Redakcji, „Więź”, nr 5 (343), s. 79–81.
Hessen S. (1936), Recenzja pracy: Stosunek wychowawcy do środowiska społecznego, „Chowanna”, R. VII, z. I, s. 37–44.
Hulewicz J. (1964) Wstęp. Helena Radlińska – historyk oświaty w: Z dziejów pracy społecznej i oświatowej. Pisma pedagogiczne, t. 3, Wstęp J. Hulewicz, wybór i oprac. W. Wyrobkowa-Pawłowska, Komentarz W. Wyrobkowa-Pawłowska, J. Wojciechowska, Wrocław–Warszawa–Kraków, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, s. V–XXIX.
Jeleński K. (1981) Marynia, „Kultura. Szkice. Opowiadania. Sprawozdania”, nr 7/406– 8/407, s. 189–191.
Jurgielewiczowa I. (1937) 40-lecie pracy Heleny Radlińskiej, „Praca Oświatowa. Miesięcznik”, R. III, nr 3, s. 153–155.
Jurgielewiczowa I. (1994/1995) Przemówienie Ireny Jurgielewiczowej w: Helena Radlińska. Człowiek i wychowawca, I. Lepalczyk, B. Wasilewska (red.), Warszawa, Towarzystwo Wolnej Wszechnicy Polskiej, s. 173–175.
Kamińska I. (2015) Relacja mistrz – uczeń: próba interpretacji na podstawie refleksji nad autobiografią naukową Ireny Lepalczyk w: Pedagogika społeczna. Wstępy i kontynuacje, E. Marynowicz-Hetka, E. Skoczylas-Namielska (red.), Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 139–154.
Kamiński A. (1974) Piśmiennictwo publicystyczne i popularyzatorskie Heleny Radlińskiej w latach okupacji (1940–1944), „Roczniki Biblioteczne”, R. XVIII, z. 1–2, s. 191–213.
Krasuski J. (1993) Ruch ludowy wobec szkolnictwa i oświaty wiejskiej w Polsce w latach 1939–1949, Kielce, Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Jana Kochanowskiego.
Lepalczyk I. (1961) Helena Radlińska (1879–1954), „Przegląd Biblioteczny”, R. XXIX, z. 3/4, s. 225–247.
Lepalczyk I. (2001) Helena Radlińska. Życie i twórczość, Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek.
Lepalczyk I. (2003) Wśród ludzi i książek, Łódź, Wydawnictwo WiNG.
Lepalczyk I., Skibińska W. (1974) Helena Radlińska. Kalendarium życia i pracy, „Roczniki Biblioteczne”, R. XVIII, z. 1–2, s. 3–103.
Lepalczyk I., Skibińska W. (1979) Helena Radlińska. Kalendarium życia i pracy. Suplement, „Roczniki Biblioteczne”, R. XXIII, z. 2, s. 391–402.
Leśniewska P. (1998) Dom sióstr urszulanek SJK w Warszawie w latach 1938–1945 w: Szary Dom w Warszawie, Warszawa, Zgromadzenie Sióstr Urszulanek SJK, seria: Ocalić od zapomnienia.
Listy Heleny Radlińskiej do Heleny Brodowskiej z lat 1945–1953 (1994) „Acta Universitatis Lodziensis”. Folia Paedagogica et Psychologica, Helena Radlińska – portret pedagoga (rozprawy, wspomnienia, materiały), I. Lepalczyk, B. Wasilewska (red.), oprac. Helena Brodowska, z. 34, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 171–181.
Listy Heleny Radlińskiej do Jana Hulewicza z lat 1945–1954 (1974) wydał Jan Hulewicz, „Roczniki Biblioteczne”, R. XVIII, z. 1–2, s. 503–542.
Manteuffel T. (1970) Formy tajnego nauczania akademickiego w Warszawie 1939 –1944, „Kwartalnik Historyczny”, R. LXXVII, z. 3, s. 748–753.
Markertowa E. (1994) W klinice profesora Witolda Orłowskiego, „Acta Universitatis Lodziensis”. Folia Paedagogica et Psychologica, Helena Radlińska – portret pedagoga (rozprawy, wspomnienia, materiały), I. Lepalczyk, B. Wasilewska (red.), oprac. Helena Brodowska, z. 34, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 161–164.
Marynowicz-Hetka E. (2013) Mistrzynie pracy socjalnej/społecznej – fenomen trwania z perspektywy koncepcji rozwoju poprzez zerwania i nieciągłości. Propozycja ram narzędzia analizy w: Kobiety w pracy socjalnej, A. Kotlarska-Michalska (red.), Poznań, Wydawnictwo UAM, s. 31–47.
Marynowicz-Hetka E. (2018) Myśląc o życiu duchowym/mentalnym w kontekście aktywności: transformacje bezszelestne versus modyfikacje, „Studia z Teorii Wychowania”, t. IX, nr 1 (22), s. 9–23.
Ostrowska T. (1986) Radliński Zygmunt [biogram], Internetowy Polski Słownik Biograficzny, https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/zygmunt-radlinski [dostęp: 06.02.2019].
Radlińska H. [H. Orsza] (1932) Wspomnienia uczennicy i nauczycielki, „Niepodległość”, t. 5 z. 3 (11), s. 321–342.
Radlińska H. (1946), Zasięg wychowania. Dawne poglądy i nowe doświadczenia, „Ruch Pedagogiczny”, R. XXX, nr 1, s. 35–40.
Radlińska H. (1949) Materiały do dziejów walki o duszę ludu (1864–1913). (Fragmenty przedmowy spalonej książki H. Radlińskiej i B. Śliwińskiej) w: Studia z dziejów kultury, H. Barycz, J. Hulewicz (red.), Warszawa, Nakład Gebethnera i Wolffa, s. 517–537.
Radlińska H. (1964) Listy o nauczaniu i pracy badawczej w: Z dziejów pracy społecznej i oświatowej. Pisma pedagogiczne, t. 3, Wstęp J. Hulewicz, wybór i oprac. W. Wyrobkowa- Pawłowska, Komentarz W. Wyrobkowa-Pawłowska, J. Wojciechowska, Wrocław– Warszawa–Kraków, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, s. 329–478.
Radlińska H. (2014) Życiorys własny, „Pedagogika Społeczna”, R. XIII, nr 4 (54), s. 81–85.
Relacja Wandy Jarczyk, Wypędzeni z Warszawy 1944. Losy dzieci. Banwar 1944, http://www.banwar1944.eu/?ns_id=351 [dostęp: 20.02.2019[.
Reymont S. (1987) Początki organizacji „Racławice”, „Więź”, nr 5 (343), s. 79–101.
Reymont S. (1994/1995) Na Opaczewskiej i później. Spotkania z Babcią w: Helena Radlińska. Człowiek i wychowawca, I. Lepalczyk, B. Wasilewska (red.), Warszawa, Towarzystwo Wolnej Wszechnicy Polskiej, s. 89–104.
Sałuda M. (2002) Schronisko dla Sierot Wojennych, http://www.niedziela.pl/artykul/6803/nd/Schronisko-dla-Sierot-Wojennych [dostęp: 20.02.2019].
Stanowski A. (1969) Helena Radlińska, „Znak. Miesięcznik”, R. XXI, nr 184 (10), s. 1333–1340.
s. Szot B. (2002) Dwa światy Radlińskiej. Współpraca prof. Heleny Radlińskiej ze Zgromadzeniem Sióstr Urszulanek SJK w Warszawie w latach 1939–1945, Agencja Wydawniczo- Handlowa „Bożena”, Milanówek.
Theiss W. (1984) Radlińska, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”.
Theiss W. (2017) Wanda Wyrobkowa-Pawłowska: życie jako służba społeczna, „Pedagogika Społeczna”, R. XVI, nr 1 (63), s. 67–82.
Tłomacka T. (1980) *** „Człowiek w pracy i w osiedlu. Biuletyn TWWP”, Pedagogika społeczna Heleny Radlińskiej, nr 2/92/XIX, 3/93/XIX, s. 242–250.
Witkowski L. (2014) Niewidzialne środowisko. Pedagogika kompletna Heleny Radlińskiej jako krytyczna ekologia idei, umysłu i wychowania. O miejscu pedagogiki w przełomie dwoistości w humanistyce, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Wojtczak L. (1974) Bibliografia Heleny Radlińskiej, „Roczniki Biblioteczne”, R. XVIII, z. 1–2, s. 105–164.
Żarnecka Z. (1994) W Domu Sióstr Urszulanek, „Acta Universitatis Lodziensis”. Folia Paedagogica et Psychologica, Helena Radlińska – portret pedagoga (rozprawy, wspomnienia, materiały), I. Lepalczyk, B. Wasilewska (red.), z. 34, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 165–170.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
Strona czasopisma, prowadzona przez Zespół redakcyjny NOWiS na platformie Index Copernicus: 
