Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne
Profil czasopisma określamy z perspektywy integralnego i kompleksowego analizowania zjawisk edukacyjnych, która wyłania się z dyscyplin humanistycznych i społecznych oraz specjalności pedagogicznych. Naszym zamiarem jest, by czasopismo inicjowało dyskusję na temat takiego właśnie oglądu zjawisk edukacyjnych i uczestniczyło w promowaniu refleksji dotyczącej nauk o wychowaniu oraz ich instytucjonalizacji. W naszym zamyśle czasopismo ma stanowić interdyscyplinarną przestrzeń służącą wymianie myśli, badań i doświadczeń. Tworząc tę przestrzeń chcemy skupić uwagę na wielowymiarowym namyśle nad problematyką nauk o wychowaniu wraz z jego krytycznymi wariantami. Będziemy zarazem dbać o uwzględnianie tych aspektów praktyczności pedagogiki, które wymagają wysokiego poziomu refleksyjności. Towarzyszy nam bowiem cel ciągłego poszerzania perspektyw analizy problematyki edukacyjnej. Typ: pismo naukowe, półrocznik, wersja on-line Dziedzina naukowa: nauki humanistyczne, nauki społeczne Zasięg: międzynarodowy
„Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne” (NOWIS) w dziesiątym roku istnienia – przegląd wydarzeń
Artykuł przedstawia syntetyczny przegląd najważniejszych wydarzeń naukowych i promocyjnych w dziesiątym roku istnienia czasopisma „Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne” (NOWIS), podjętych z okazji jubileuszu, wpisując je w szerszy kontekst rozwoju czasopisma oraz jego obecności w krajowej i międzynarodowej przestrzeni naukowej.
„Nauki o Wychowaniu. Studia Interdysycplinarne” (NOWIS)
podejście transwersalne i transkulturowe
Biennale Internationale de ľÉducation de la formation et des pratiques professionnelles
Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Recenzja: Adam Janas, Pytanie o wychowanie, Wydawnictwo von Borowiecky, Radzymin–Warszawa 2025, ss. 322
W artykule zanalizowano i oceniono monografię podoktorską z zakresu filozofii edukacji. Autor monografii zaprezentował w niej krytyczną rekonstrukcję genezy i współczesnego stanu refleksji naukowej na temat wychowania, wyodrębniając dwie rywalizujące ze sobą tendencje, które oznaczył mianem pedagogiki transcendencji i pedagogiki immanencji. Jako sposób wyjścia proponuje intertranscendencję polegającą na otwarciu interesubiektywności na transcendencję wyrażającą się w immanentnych przejawach ludzkiej egzystencji.
Znaczenia nadawane przez przyszłe nauczycielki przedszkola i klas I-III procesowi stawania się badaczem zjawisk społecznych w warunkach Research Team-Based Learning
W artykule przedstawiono wyniki badań, których celem było zrekonstruowanie i opisanie znaczeń stawania się badaczem zjawisk społecznych nadawanych przez przyszłych nauczycieli przedszkola i klas I–III. Badania jakościowe zostały przeprowadzone w roku akademickim 2024/2025 na Wydziale Nauk o Edukacji Uniwersytetu w Białymstoku po realizacji przez studentki przedmiotu metody badań jakościowych. Zajęcia były prowadzone zgodnie z założeniami modelu Research Team-Based Learning (RTBL) w formule projektu badawczego. Przyszłe nauczycielki procesowi stawania się badaczem zjawisk społecznych w warunkach RTBL przypisują znaczenia w kontekście: bycia badaczem i rozwijania własnych zasobów poznawczych, społecznych oraz emocjonalnych; doświadczenia pracy zespołowej jako przestrzeni wspólnego uczenia się, negocjacji i organizacji działań badawczych; rozumienia procesu badawczego i wartości wiedzy naukowej w paradygmacie jakościowym.
studentki pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej
Działania kuratora rodzinnego w terenie jako forma „pomocy narzuconej” – perspektywa interakcyjna
Praca kuratorów rodzinnych stanowi jedną z wielu możliwości wsparcia społecznego. Ma jednak specyficzny charakter, ponieważ nie dzieje się w następstwie wyraźnie zasygnalizowanej potrzeby rodziny. Nadzór kuratora jest bowiem nakładany przez sąd. Stwarza to wyzwanie w pracy kuratorskiej, gdyż ta opiera się na budowaniu relacji opartej na zaufaniu, a trudno o nią w okolicznościach przymusu. Rodzi to silne konotacje z kategorią „pomocy narzuconej”. Celem artykułu było opisanie terenowej działalności kuratorów rodzinnych w optyce „pomocy narzuconej” i pokazanie, w jaki sposób kuratorzy dbali o zachowanie autonomii podopiecznych. Analizy przeprowadziłam, wykorzystując materiał empiryczny zgromadzony w badaniach etnograficznych z udziałem kuratorów rodzinnych. W celu ich zebrania zastosowałam obserwację uczestniczącą jawną oraz wywiady prowadzone w terenie.
Metoda wywiadu narracyjnego: O przebiegu, procedurze badawczej i relacjach między badaczem a narratorem
W tekście przedstawiono metodę wywiadu narracyjnego Fritza Schützego. Opisano procedurę badań, etapy interpretacji materiału empirycznego, relacje zachodzące pomiędzy badaczem a narratorem. W tekście zaproponowano możliwość udziału narratora w etapie nazwanym analizą wiedzy. Skupia on uwagę na potrzebie ukazania historii życia narratora nie tylko z perspektywy badacza, lecz przede wszystkim opowiadającego. Narrator staje się współbadaczem, równoprawnym partnerem procesu badawczego od momentu zawiązania pierwszego kontaktu z badaczem do etapu wspólnego raportowania z badań. Metodę wywiadu narracyjnego, procedurę analityczną, przebieg można wykorzystać w andragogice do ukazania relacji zachodzących pomiędzy podmiotami badawczymi, które sprzyjają poznawaniu, odkrywaniu codziennego świata człowieka, jego przeżyć i doświadczeń.
Reinterpretacja dyskursów doświadczenia badawczego jako ślad aktywnego czytania Barbiera
Celem artykułu jest reinterpretacja wybranych dyskursów doświadczenia z badań partycypacyjnych. Praca interpretacyjna jest dokonywana z wykorzystaniem wybranych konceptów transwersalnej analizy aktywności (Barbier 2026, 2016, 2006). Impulsem do jej podjęcia stała się lektura najnowszej książki Barbiera pt. Myśląc: badanie – działanie. Wybór tekstów (2026), w której jest formułowana teza o analizowaniu badania jako działania. Autorka podejmuje próbę aktywnego czytania, traktując koncepty Barbiera jako heurystyczne narzędzia do namyślania się nad aktywnością badawczą, umożliwiające rozpoznawanie badania jako działania dynamicznego i relacyjnego, w którym jego sens i komunikowane znaczenia ulegają transformacji.
Słuchanie, narratywizowanie i uważność wobec rzeczy. Ku proaktywnej relacyjno-mediacyjnej przestrzeni epistemicznej edukacji (za Carlą Rinaldi)
Artykuł wyrasta z osobistego zaangażowania w edukację i podejmuje kwestię napięcia wynikającego z koncentracji na „efektach” nauczania i badań, w których doświadczenie zostaje zredukowane do reprezentacji, aby mogło zostać przedstawione. W wyniku tej redukcji samo życie edukacji – rozumianej jako proces nieustannego stawania się – zostaje odsunięte na dalszy plan, a doświadczenie ulega fragmentaryzacji na odrębne domeny odczuwania (obejmujące różne rejestry zmysłowe), narracji i materialności. W odpowiedzi na ten problem tekst eksponuje takie formy uwagi, które pozostają wrażliwe na sytuacje przeżywane, dzięki czemu doświadczenie może trwać, być ponownie podejmowane i z czasem ulegać rekonfiguracji. Dokumentacja jest ujmowana jako infrastruktura podtrzymująca otwartość relacji i przeciwstawiająca się przedwczesnemu domknięciu znaczeń. Z perspektywy nauczyciela-badacza autor zwraca uwagę na powolność, niejednoznaczność, powtarzalność oraz to, co w klasie wydaje się zwyczajne i codzienne. Obecność nauczyciela w rolach twórcy rusztowania (scaffolding) i mentora zostaje na nowo zdefiniowana jako aktywne uczestnictwo w sieci relacji, otwierające możliwości dla pedagogik opartych na sztuce oraz na problemowym uczeniu się.
Dyskretna wielojęzyczność w praktyce nauczycielskiej
Na lekcjach języka francuskiego jako języka obcego uczniowie codziennie aktywują swoje wielojęzyczne umiejętności poprzez przeformułowania, dyskretne tłumaczenia lub porównania leksykalne. Te wszechobecne praktyki, często niewidoczne, nie znajdują wyraźnego uznania w dydaktyce nauczania. W Algierii, podobnie jak w innych krajach, utrzymuje się rozbieżność między dyskursami instytucjonalnymi promującymi różnorodność a praktyką dydaktyczną zakorzenioną w logice nauczania jednego języka. Rozbieżność ta prowadzi do „dyskretnej wielojęzyczności” wyrażającej się w: spontanicznych gestach, dwujęzycznych przeformułowaniach, porównaniach międzyjęzykowych, które mimo braku oficjalnego statusu wspierają zrozumienie, promują świadomość metajęzykową i wzmacniają integrację. Analiza tych mikropraktyk prowadzi do rozważenia dyskretnej wielojęzyczności nie jako metody, ale jako etyki zawodowej zdolnej pogodzić normy instytucjonalne z realiami językowymi. Skłania także do tego, aby ponownie przyjrzeć się wielojęzyczności tak w badaniach, jak i w praktyce szkolnej.
Kategorialny aspekt współczesnej myśli pedagogicznej. Ciągłość i zmiana w kontekście interdyscyplinarnym
Artykuł dotyczy analizy znaczenia zmian zachodzących w języku współczesnej myśli pedagogicznej. Jest to refleksja dotycząca zmian, jakie zachodzą oraz nadawania im konstytutywnej roli dla uprawiania pedagogiki i umacniania społeczno-kulturowego znaczenia badań pedagogicznych. Głównym problemem staje się w tym kontekście to, w jakim zakresie pojęcia i kategorie funkcjonujące w języku pedagogiki są reprezentacją wiedzy zawartej we współczesnej myśli pedagogicznej.
Główne założenia koncepcji edukacji Gerta Biesty a kwestia zaufania
Tekst jest próbą spojrzenia na główne idee Gerta Biesty, dotyczące jego wizji fundamentalnych zadań edukacji powszechnej oraz roli podmiotów edukacyjnych, przez pryzmat kategorii zaufania/nieufności. Wiodące koncepcje – edukacji jako ryzyka, uczenia się i nauczania, światocentryczności rozumianej jako zorientowanie współczesnej edukacji na świat – niezmiennie inspirują badaczy z wielu obszarów kulturowych. W tekście przywołano je w ujęciu syntetycznym w celu sformułowania hipotezy, że taki sposób myślenia holenderskiego uczonego na temat edukacji wymaga wypracowania i przyjęcia postawy zaufania, zarówno wobec świata, jak i wobec drugiego człowieka. Staram się w myśleniu Biesty odnaleźć tropy powiązane z problematyką zaufania/nieufności, doszukując się analogii i odniesień do innych tekstów – głównie do filozofa Karola Tarnowskiego i psycholog społecznej Ivany Markovej.
Racja czy relacja – o przykładzie znaczenia rozwiązań modelowych dla praktyki wychowawczej
Artykuł wskazuje na zagadnienie ważności założeń teoretycznych dla praktyki pedagogicznej poprzez analizę wybranego problemu, którym jest dylemat wyrażony w sformułowaniu: racja czy relacja. „Racja” wskazuje tutaj na antropologiczną konieczność podejmowania działań wychowawczych dla dobra samego wychowanka. Natomiast „relacja” mówi przede wszystkim o takim obrazie antropologicznym, który domaga się od wychowawcy bezwzględnej akceptacji wychowanka. Oba modele teoretyczne prowadzą i uzasadniają odmienną praktykę wychowawczą, która jest ukazana w artykule. Poza tym, artykuł podejmuje problem poszukiwania rozwiązania – tak na gruncie teoretycznym, jak i konsekwentnie praktycznym – przedstawionego dylematu.
„Dojrzewanie do dzieciństwa” jako tęsknota i marzenie. Możliwa wizja pedagogicznego prowadzenia?
Artykuł podejmuje problematykę tęsknoty i marzenia jako kategorii fundamentalnych dla rozwoju człowieka w całym biegu jego życia. Jego celem jest twórcze wyzyskanie tych kategorii z dyskursu filozoficznego, literaturoznawczego, kulturoznawczego i próba ich transpozycji na grunt pedagogiki w postaci genialnego paradoksu, który nazwano „dojrzałością do dzieciństwa”. Kategorie tęsknoty i marzenia są swoistymi imponderabiliami, które wymagają subtelności opisu. Jako narzędzie opisu wykorzystano fenomen ambiwalencji. Stąd w argumentacji pojawia się dwuwartościowe oblicze analizowanych kategorii: jako ból i rozkosz, jako arché i telos, jako „blask życia i to, co straszy” (Pawliszyn 2019: 331). Meritum narracji artykułu stanowi argumentacja na rzecz tytułowego „dojrzewania do dzieciństwa” – dzieciństwa rozumianego za Gastonem Bachelardem jako dzieciństwo kosmiczne, czyli poza czasem. Czy wizja pedagogicznego prowadzenia ku „dojrzałości do dzieciństwa” jako tęsknoty i marzenia jest możliwa? Z pewnością jest bardzo potrzebna, aby zupełnie nie wyjałowić edukacji człowieka z wrażliwości, subtelności, refleksyjności, namiętności, głębokości doświadczania świata. Naszą powinnością, tych wszystkich, którzy w świat „dziecko prowadzą” (gr. paidagogos), jest zrozumienie, troska i czułość wobec „dojrzałości do dzieciństwa” jako współczesnej „kompetencji braku”.
Antropologia dymensjonalna i egzystencjalny dezyderat poszukiwania i wypełniania pedagogicznego sensu
Tytułowy problem publikacji odsyła do koncepcji człowieka w ujęciu Victora Emila Frankla i rozpatrywany jest przez pryzmat zagadnień: współczesnej aktualności problematyki dehumanizujących konsekwencji redukcjonistycznych wizji człowieka, podstawowych przesłanek krytyki redukcjonistycznych koncepcji człowieka w dyskursie psychologii egzystencjalnej i humanistycznej, samotranscendencji jako osobowego poszukiwania i wypełniania sensu własnej egzystencji, zdolności człowieka do opierania się determinacjom i uwarunkowaniom zewnętrznym względem władzy jego podmiotowości, podstawowych przesłanek poszukiwania i odkrywania egzystencjalnego sensu w perspektywie franklowskiej ontologii dymensjonalnej, roli i znaczenia kategorii samodystansowania i samotranscendencji w modelu logoedukacji jako drogi afirmacji wielowymiarowości osobowej egzystencji człowieka oraz autoedukacyjnego odnajdywania sensu własnego życia i stawania się sobą.
nieredukcjonistyczna koncepcja człowieka
Artykuł podejmuje namysł nad kontekstem ważnym dla rozumienia zmian zachodzących współcześnie w rzeczywistości społeczno-kulturowej, w szczególności w szeroko rozumianej praktyce edukacyjnej. Tym kontekstem jest dehumanizacja, a dokładniej rzecz ujmując, jeden z jej wariantów – autodehumanizacja. Autor przeprowadza argumentację w dwóch krokach. Najpierw konceptualizuje zjawisko dehumanizacji-na-własne-życzenie w oparciu o wybrane tropy z humanistycznej tradycji analizy społeczeństwa masowego (Znaniecki, Ortega y Gasset, Oakeshott, Sloterdijk), następnie formułuje szereg pytań dotyczących związku współczesnej edukacji ze składowymi elementami struktury autodehumanizacji: kulturą cynizmu, ontologią niewdzięczności, inercją intelektualno-etyczną oraz nastawieniem resentymentalnym. W ten sposób tekst staje się zaproszeniem do dyskusji o niewystarczająco obecnej w teorii pedagogicznej oraz lekceważonej w praktykach edukacyjnych skłonności podmiotów edukacyjnych do autodegradacji.
Wprowadzenie: Między teorią a praktyką wychowania. Konteksty teoretyczne wobec zmian w rzeczywistości społeczno-kulturowej
Artykuł stanowi wprowadzenie do 22. tomu czasopisma „Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne” (NOWIS). Zaprezentowano w nim pola analiz, które stanowiły fundament teoretyczny tego tomu, oraz jego ramę koncepcyjną. W dalszej części sygnalnie odniesiono się do problematyki poruszanej w poszczególnych artykułach.
Wprowadzenie. Wokół koncepcji całożyciowego uczenia się
Całożyciowe uczenie się, którego historia sięga wiele wieków wstecz, w swojej nowoczesnej odsłonie jawi się jako stosunkowo niedawno powstała koncepcja. Jej znaczenie w dyskursie edukacyjnym wzrosło wraz z ogłoszeniem w 2000 roku Strategii Lizbońskiej. Artykuł wprowadza w debatę nad całożyciowym uczeniem się, która toczy się na łamach 21. Tomu „Nauk o Wychowaniu. Studiów Interdyscyplinarnych (NOWIS)”. W tekście podkreślona została złożoność i wielowymiarowość omawianego zjawiska, które z jednej strony nastręcza problemów definicyjnych, a z drugiej daje asumpt do ożywczej dyskusji na temat edukacji i uczenia się formalnego, pozaformalnego i nieformalnego we współczesnym świecie.
Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/
Poradoznawstwo jest młodą subdyscypliną nauk społecznych i humanistycznych, której przedmiotem badań jest poradnictwo. W artykule pokazano, że z edukacją wiąże się ono dwojako. Po pierwsze poprzez przedmiot swoich badań. Po drugie ze względu na interdyscyplinarność tworzonej wiedzy, gromadzonej i uogólnianej przez przedstawicieli nie tylko nauk humanistycznych, ale i innych. Zarówno korzystanie z poradnictwa, jak i podejmowanie wspólnej interdyscyplinarnej pracy naukotwórczej na jego temat ma charakter edukacyjny.
Poradnictwo pedagogiczne i teoria relacji pomocowej wobec kruchości współczesnej epoki: perspektywy i praktyki
Poradnictwo edukacyjne, koncentrujące się na wymiarze relacyjnym i edukacyjnym, stanowi jedną z najważniejszych praktyk wspierających dobrostan jednostek i wspólnot. Paradygmat, na którym opiera się poradnictwo edukacyjne, to teoria relacji pomocowej rozumianej jako dynamiczny proces towarzyszenia osobie i regeneracji ludzi znajdujących się w sytuacji kruchości. Artykuł rozwija refleksję teoretyczną i praktyczną nad poradnictwem edukacyjnym jako odpowiedzią na współczesną egzystencjalną kruchość i powszechne poczucie cierpienia, a także jako przestrzeń dla rozwoju edukacyjnego. Szczególną uwagę poświęcono roli doradcy edukacyjnego jako profesjonalisty-humanisty oraz jego postawie relacyjnej i pedagogicznej, ujawniającej się w dynamice procesu pomocy.
Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
Edukacja i uczenie się w życiu ludzi starych – strategia rozwoju i adaptacji do starości
Artykuł ma na celu pokazanie aktywności edukacyjnej emerytowanych nauczycieli, zarówno w sferze skutków, czyli funkcji, jak i w aspekcie sposobu oraz strategii działania, które wyposażają w nowe kompetencje i umiejętności pozwalające na zarządzanie własnym życiem w starości tak aby przebiegało pomyślnie. Artykuł ma charakter teoretyczny, dotyczy edukacji dorosłych, aktywności edukacyjnej i całożyciowego uczenia osób starszych. Poza wyjaśnieniem ram teoretycznych wyznaczanych teoriami edukacji ustawicznej i całożyciowego uczenia się, wskazane zostanie tło przemian społecznych i rozwoju cywilizacyjnego, traktowanych jako kontekst społeczno-kulturowy aktywności edukacyjnej współczesnych seniorów.
teorie edukacji ustawicznej i całożyciowego uczenia się
Pamięć narzędziem uczenia się osób starszych
Artykuł stanowi przegląd literatury, który ma na celu uchwycenie istoty pamięci jako narzędzia umożliwiającego uczenie się. Szczególnie interesująca jest kwestia pamięci – a co za tym idzie możliwości uczenia się – osób starszych. Współczesna neuronauka dysponuje narzędziami, które wykorzystuje do badania możliwości ludzkiego mózgu także w starości. Przegląd badań w obszarze pamięci osób starszych wskazuje na fakt, iż u osób tych pamięć niedeklaratywna, odpowiedzialna za nabywanie umiejętności czy kodowanie i przechowywanie informacji sensorycznych, zachowana jest względnie dobrze w późnej dorosłości. Pamięć semantyczna, czyli system pojęć i ogólna wiedza o świecie, również zostaje dobrze zachowana (zasoby słownikowe wręcz wzrastają z wiekiem), w przeciwieństwie do pamięci zdarzeń, czyli pamięci epizodycznej, która z wiekiem znacząco się pogarsza. Istotnemu osłabieniu podlega pamięć robocza, odpowiedzialna za krótkotrwałe przechowywanie i manipulowanie informacjami. Te dane, z punktu widzenia uczenia się w okresie późnej dorosłości, powinny cieszyć zwłaszcza gerontologów, oznaczają bowiem, że zdrowy człowiek starszy zachowuje potencjał edukacyjny przez długie lata.
Jak zrozumienie natury nauki wspiera uczenie się przez całe życie
Niniejsze badanie analizuje rozumienie przez polskich obywateli natury nauki (NoS) (McComas 2020) poprzez konsultacje społeczne dotyczące komunikacji naukowej w czterech obszarach: zmian klimatu, GMO, szczepień i medycyny alternatywnej. Jakościowa analiza dyskusji grupowych wykazała, że chociaż poruszono wszystkie elementy NoS, najczęściej wspominano o narzędziach, procesach i produktach nauki, a rzadziej o elementach ludzkich i ograniczeniach. Zasady NoS były najbardziej widoczne wśród uczestników z wyższym wykształceniem. Autorzy sugerują wykorzystanie tych spostrzeżeń jako papierka lakmusowego dla umiejętności naukowych Polaków i opowiadają się za profesjonalną komunikacją naukową, która wykracza poza raportowanie wyników i obejmuje wyjaśnienia procesów naukowych. Argumentują, że takie podejście może skutecznie wspierać uczenie się obywateli przez całe życie.
Zdezorientowana osoba ucząca się. Poszukiwanie informacji dotyczących zdrowia w internecie przez pacjentki z rakiem piersi
Celem badania było zrekonstruowanie strategii poszukiwania w internecie informacji dotyczących zdrowia podczas udziału w leczeniu onkologicznym. Badania jakościowe, w paradygmacie interpretatywnym, zostały przeprowadzone w Polsce i Chorwacji. Zastosowano celowy dobór próby. W badaniu wzięły udział 24 kobiety w wieku od 34 do 76 lat, u których zdiagnozowano raka piersi. Przeprowadzono wywiady pogłębione. Dokonano refleksyjnej analizy tematycznej transkrypcji wywiadów. Zidentyfikowano pięć strategii (nie)angażowania się w poszukiwanie informacji i/lub wiedzy w internecie podczas trajektorii choroby stosowanych przez uczestniczki badania: nadmierne/obsesyjne wyszukiwanie, aktywne wyszukiwanie, wycofanie się z wyszukiwania, unikanie, nieangażowanie się. Są one sposobami radzenia sobie z chorobą i uczenia się w sytuacji utraty zdrowia. Jednocześnie wiążą się z licznymi trud­nościami i obciążeniami. Dlatego niektóre chorujące kobiety stają się zdezorientowanymi uczącymi się.
Motywacje dorosłych do uczenia się, rozwoju i zdobywania nowych kwalifikacji
Celem niniejszego tekstu jest ukazanie motywacji dorosłych do podejmowania studiów podyplomowych, kształcenia się na nowych kierunkach, uczestnictwa w szkoleniach, kursach oraz identyfikacja czynników, które wpływają na ich zaangażowanie i sukces w procesie edukacyjnym. Teoretyczny namysł obejmuje charakterystykę uczenia się dorosłych, ukazuje główne motywacje i potrzeby dorosłych w kontekście tego procesu. W części empirycznej tekstu skupiono się na refleksyjnej analizie doświadczeń dorosłych związanych z procesem uczenia się i samorozwoju. Do zgromadzenia materiału empirycznego wykorzystano metodę wywiadu narracyjnego skoncentrowanego na problemie. Wyniki przeprowadzonego badania wskazują, że motywacje osób dorosłych do podejmowania nauki są zróżnicowane, jednak najczęściej wiążą się z czynnikami zawodowymi, osobistymi i społecznymi. Motywacja dorosłych do uczestnictwa w szkoleniach i innych formach kształcenia to kluczowy element ich rozwoju osobistego i zawodowego.
Dynamiczne starzenie się Polaków implikuje nowe problemy i konieczności, w tym rozwój poradnictwa senioralnego. Celem podjętych analiz była identyfikacja potrzeb i oczekiwań osób starszych w odniesieniu do poradnictwa, diagnoza stanu poradnictwa senioralnego oraz zaproponowanie modelu poradnictwa gerontologicznego, uwzględniającego aktualne konteksty społeczne. W badaniu realizowanym w paradygmacie interpretatywnym wykorzystałam przegląd literatury oraz przeprowadziłam wywiady eksperckie i swobodne. Diagnoza wskazuje na brak spójnego, interdyscyplinarnego systemu, wspierającego osoby starsze. Wyniki badań dostarczają podstaw do aplikacyjnych działań w kierunku budowy systemu poradnictwa oraz edukacji doradców geragogicznych. W zaproponowanym modelu zakładam integrację poradnictwa z polityką senioralną. W opracowaniu podnoszę postulat profesjonalizacji doradców gerontologicznych i proponuję wstępny opis sylwetki absolwenta studiów akademickich.
Rytuały unikania i dystansu w aktywności internetowej nauczycieli
W artykule przedstawiono w pierwszym rzędzie krótkie omówienie pojęcia „dystans”, zwłaszcza w rozumieniu socjologii wychowania Émile’a Durkheima, Pierre’a Bourdieu i François Dubeta. Problematyzacja tego pojęcia umożliwiła następnie analizę strategii podejmowanych przez posiadających wirtualne profile w sieciach społecznościowych nauczycieli w celu ochrony ich życia osobistego i aktywności pozaszkolnej. Do zebrania materiałów empirycznych wykorzystano forum internetowe, w szczególności dotyczących nauczycieli, którzy z jednej strony akceptują byłych uczniów na swoich prywatnych profilach, a z drugiej strony tych, którzy akceptują obecnych uczniów na z góry ustalonych i ograniczonych warunkach interakcji. Te indywidualne sposoby rozwiązywania problemów dostarczają pewnych dowodów na istnienie norm moralnych, które ciążą na nauczycielach aktywnych na forach społecznościowych i starających się poprzez rytuały unikania zapewnić wyidealizowany obraz swojej roli zawodowej.
aktywność internetowa na użytek osobisty
Uczenie się z doświadczeń życiowych mieszkańców Europy. Wprowadzenie do projektu LEuLiv
Celem artykułu jest przedstawienie projektu Erasmus+ „Learning from European Lives” (LEuLiv). Projekt ten jest wyjątkowy ze względu na partnerstwo obejmujące Niemcy, Polskę, Słowenię i Litwę, a także na połączenie różnych wymiarów uczenia się biograficznego: osobistego, interpersonalnego, społecznego oraz transkultu­rowego. Studenci z krajów partnerskich, reprezentujący zróżnicowane środowiska akademickie i doświadczenia zawodowe, w ramach projektu poznają teoretyczne podstawy badań biograficznych, ze szczególnym uwzględnieniem pamięci autobiograficznej jako zasobu wykorzystywanego w teraźniejszości. Przeprowadzą także wywiady z osobami starszymi (w wieku 60 lat i więcej). Rezultaty projektu obejmują opracowanie podręczników dydaktycznych i innowacyjnych programów kształcenia, a także stworzenie wielojęzycznej, wielokulturowej bazy danych biografii zawierającej ponad 80 wywiadów, która będzie wykorzystywana przez instytucje partnerskie w przyszłych ­badaniach oraz przy projektowaniu programów nauczania.
O cieniach całożyciowego uczenia się w edukacji dorosłych
Celem artykułu jest ukazanie takich wymiarów całożyciowego uczenia się, które rzucają cień na analizowaną koncepcję. Według jej twórców lifelong learning miał przyczyniać się do pogłębiania refleksyjności, rozwijania krytycznego myślenia oraz wspierać jednostkę w budowaniu własnego światopoglądu porządkującego otaczającą ją rzeczywistość. Tymczasem człowiek żyje dziś w świecie, który zmusza go do nadawania nowych znaczeń starym pojęciom, unikania indoktrynacji, lawirowania wśród fake newsów, autocenzurowania się, nawigowania pomiędzy wrażliwościami jednostek, posługiwania się językiem inkluzywnym, kształtowania odporności psychicznej w obawie przed unieważnieniem (cancel culture), rozwijania umiejętności strategicznego milczenia, a także publicznego przekształcania swojej tożsamości, która ma charakter sytuacyjny. W artykule opisano również czynniki sprzyjające rozwojowi koncepcji całożyciowego uczenia się, a całość wieńczy podsumowanie, w którym przedstawiono propozycję uczenia się, roboczo nazwanego antysystemowym, epistemicznie nieposłusznym, akcentującym opór wobec szerzonej nieprawdy.
W niniejszym artykule wyłuskana została teza, iż profesjonalizm jest czymś, co nieustannie się kształtuje, co „jest zawsze przed nami, a więc każde samozadowolenie trzeba uznać za przedwczesne” (Witkowski 2018: 135). Wymaga on zatem ustawicznego samorozwoju zawodowego i osobistego oraz „stawania się” nauczycielem, co wzmagają dziś nie tylko liczne, ale i coraz częściej traumatyczne przemiany świata. Nauczyciel musi być otwarty i czuły na nie, przejawiać umiejętności radzenia sobie z niepewnością, dwoistością, ambiwalencją zjawisk i problemów życia. Ma uczyć, jak żyć, jak być, kim być, ku czemu zmierzać. Jakość i skuteczność działań w tym zakresie zapewnić mu może biegłość samokształcenia.
Recenzja: Marcin Muszyński, „Uczenie się stawania się osobą starą”, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2024, ss. 560
Książka awansowa Marcina Muszyńskiego Uczenie się stawania się osobą starą to ważna monografia w obszarze nauk zajmujących się procesem starzenia człowieka. Najważniejszą częścią, bo wieńczącą proces badania i wskazującą na przyczynek Autora do rozwoju teorii, jest autorska koncepcja modelu uczenia się stawania się osobą starą, w której kluczową rolę odgrywa sprawczość starzejącej się osoby. Na szczególne uznanie zasługuje bardzo obszerna część metodologiczna monografii z naturalną historią badania i bogate odniesienia do aktualnej światowej i polskiej literatury.
Sprawozdanie z IV Łódzkiej Konferencji Gerontologicznej z cyklu: „Refleksje nad starością”, pt. „Zmieniająca się starość – oblicza starości wczoraj, dziś i jutro”
W artykule przedstawiono sprawozdanie z IV Łódzkiej Konferencji Gerontologicznej z cyklu „Refleksje nad starością” pod hasłem „Zmieniająca się starość – oblicza starości wczoraj, dziś i jutro”. Wydarzenie to, zorganizowane w 2025 roku przez Katedrę Andragogiki i Gerontologii Społecznej, Sekcję Gerontologii Komitetu Nauk Pedagogicznych Polskiej Akademii Nauk oraz Stowarzyszenie Gerontologów Społecznych, stało się przestrzenią naukowej debaty nad szeroko pojmowanym zjawiskiem starości w perspektywie temporalnej.
Katedra Andragogiki i Gerontologii Społecznej