Badacz jako artysta, artysta jako badacz. Założenia metodologiczne działań artystycznych w procesie badawczym ABR (art-based-research)

Joanna Bielecka-Prus

doi:10.18778/1733-8069.16.2.02

Autor

Joanna Bielecka-Prus UMCS https://orcid.org/0000-0001-7748-9156

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.16.2.02

Słowa kluczowe:

sztuka w badaniach jakościowych, ABR, metodologia badań jakościowych

Abstrakt

Postmodernizm, podważając założenia epistemologiczne pozytywizmu i hermeneutyki, wywarł ogromny wpływ na metodologię badań jakościowych. Zatarciu ulegają nie tylko gatunki, ale także granice między dyscyplinami, tak jak to jest w przypadku działań artystycznych w procesie badawczym (ABR – art-based-research), w których badacz posługuje się środkami artystycznymi na różnych etapach zbierania, analizy i prezentacji danych. Problem łączenia sztuki z działaniami badawczymi można rozpatrywać na wielu płaszczyznach. W tym artykule chciałabym skupić się na: 1. Wyjaśnieniu głównych założeń epistemologicznych i metodologicznych badań opartych o sztukę; 2. Omówieniu funkcji ABR w społecznym konstruowaniu wiedzy; 3. Wskazaniu kryteriów, które pozwalają ocenić jakość ABR, oraz trudności, jakie wiążą się z prowadzeniem tego typu badań.

Biogram autora

Joanna Bielecka-Prus - UMCS

Joanna Bielecka-Prus, doktor socjologii, pracuje w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. Jej zainteresowania naukowe skupiają się wokół metodologii badań jakościowych (w tym badania wizualne, performatyka, analiza dyskursu), współczesnych teorii socjologicznych, socjologii migracji oraz socjologii edukacji. Jest autorką i współautorką ponad pięćdziesięciu publikacji naukowych w języku polskim i angielskim.

Bibliografia

Ackroyd Judith, O’Toole John (2010) Performing Research: Tensions, Triumphs and Trade-Offs of Ethnodrama. Stoke-on-Trent: Trentham Books.

Atkinson Paul (1992) Understanding Ethnographic Texts. London: Sage. DOI: https://doi.org/10.4135/9781412986403

Bagley Carl, Cancienne Mary Beth, eds. (2002) Dancing the Data. New York: Peter Lang Publishing, Inc.

Barone Tom, Eisner Elliot W. (2012) Arts Based Research. London: Sage.

Benedyktowicz Zbigniew (1995) Mit – literatura – antropologia kultury. „Konteksty”, nr 3(4), s. 3–4.

Bielecka-Prus Joanna (2013) Paradygmat partycypacyjny w naukach społecznych. Wykorzystywanie danych wytworzonych przez badanych w analizie jakościowej. „Rocznik Lubuski”, t. 39, nr 1, s. 29–51.

Bielecka-Prus Joanna (2018) Obcy wśród obcych. Etnografowie w polu badawczym [w:] Tomasz Michał Korczyński, red., Swój-obcy-wróg. Wędrówki w labiryntach kultur. Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Katedra, s. 81–101.

Bochner Arthur P. (2000) Criteria Against Ourselves. „Qualitative Inquiry”, vol. 6, no. 2, s. 266–272. DOI: https://doi.org/10.1177/107780040000600209

Bochner Arthur, Ellis Carolyn (2003). An Introduction to the Arts and Narrative Research: Art as Inquiry. “Qualitative Inquiry”, vol. 9, s. 506–514.

Bonenberg Wojciech (2013) „Arts-Based Research” w prognozowaniu trendów rozwojowych architektury mieszkaniowej. „Środowisko Mieszkaniowe”, t. 11, s. 47–54.

Brennan Teresa (1993) History after Lacan. London: Routledge.

Bruner Edward M. (2011) Przeżycie i jego ekspresje [w:] Victor W. Turner, Edward M. Bruner, red., Antropologia doświadczenia. Przełożyły Ewa Klekot, Agnieszka Szurek. Kraków: Wydawnictwo UJ, s. 11–39.

Bryda Grzegorz, Martini Natalia (2016) W stronę ontologii pola badań jakościowych. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 12, nr 4, s. 24–40.

Burawoy Michael (2005) For Public Sociology. „American Sociological Review”, vol. 70, no. 1, s. 4–28.

Cahnamann-Taylor Melisa, Siegesmund Richard, eds. (2008) Arts-Based Research in Education. Foundations For Practice. New York: Routledge.

Chaplin Elizabeth (1994) Sociology and Visual Representation. London: Routledge.

Clifford James (2000) O etnograficznej autokreacji: Conrad i Malinowski. „Konteksty”, nr 1–4, s. 80–105.

Clifford James, Marcus George, eds. (1986) Writing Culture. The Politics and Poetics of Ethnography. Berkeley: University of California Press.

Clough Patricia T. (2000) Comments On Setting Criteria For Experimental Writing. „Qualitative Inquiry”, vol. 6, no. 2, s. 278–291.

Coser Lewis (1963) Sociology Through Literature: an Introductory Reader. Englewood Cliffs, New York: Prentice-Hall.

Czaja Dariusz (2004) Sygnatura i fragment: narracje antropologiczne. Kraków: Wydawnictwo UJ.

Czekaj Rafał (2013) Krytyczna teoria sztuki Theodora W. Adorna. Kraków: Universitas.

Daykin Norma (2004) The Role of Music in an Arts-based Qualitative Inquiry. „International Journal of Qualitative Methods”, vol. 3, no. 2, s. 36–44.

Denzin Norman (1997) Interpretive Ethnography: Ethnographic Practices for the 21st Century. Thousand Oaks, CA: Sage. DOI: https://doi.org/10.4135/9781452243672

Denzin Norman (2003) Performance Ethnography: Critical Pedagogy and The Politics of Culture. Thousand Oaks, CA: Sage.

Denzin Norman, Lincoln Yvonna (2009) Wprowadzenie. Dziedzina i praktyka badań jakościowych [w:] Norman Denzin, Yvonna Lincoln, red., Metody badań jakościowych, t. 1, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 16–62.

Eisner Elliot W. (1981) On The Differences Between Scientific and Artistic Approaches To Qualitative Research. „Visual Arts Research”, vol. 10, no. 4, s. 5–11. DOI: https://doi.org/10.3102/0013189X010004005

Eisner, Elliot W. (1997) The promise and perils of alternative forms of data representation. „Educational Researcher”, vol. 26, no. 6, s. 4−10. DOI: https://doi.org/10.3102/0013189X026006004

Eisner Elliot (2006) Does Arts-Based Research Have a Future? „Studies in Art Education”, vol. 48, no. 1, s. 9–18.

Finley Susan (2003) Arts-Based Inquiry in QI: Seven Years from Crisis to Guerrilla Warfare. „Qualitative Inquiry”, vol. 9, no. 2, s. 281–296.

Finley Susan (2009) Badania posługujące się sztuką. Rewolucyjna pedagogika oparta na performansie [w:] Norman Denzin, Yvonna Lincoln, red., Metody badań jakościowych, t. 2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 57–80.

Frus, Phyllis (1994) The Politics and Poetics of Journalistic Narrative. New York: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511527159

Geertz Clifford (1990) O gatunkach zmąconych: nowe konfiguracje myśli społecznej. „Teksty Drugie: Teoria literatury, krytyka, interpretacja”, nr 2, s. 113–130.

Geertz Clifford (2000) Wiedza lokalna. Dalsze eseje z zakresu antropologii interpretatywnej. Przełożyła Dorota Wolska. Kraków: Wydawnictwo UJ.

Geertz Clifford (2005) Interpretacja kultur. Wybrane eseje. Przełożyła Maria Piechaczek. Kraków: Wydawnictwo UJ.

Glaser Barney (1978) Theoretical Sensitivity. San Francisco: The Sociology Press.

Golka Marian (1995) Socjologia artysty. Poznań: Ars Nova.

Golka Marian (2008) Socjologia sztuki. Warszawa: Difin.

Gouzouasis Peter (2013) The Metaphor of Tonality in Artography. „The UNESCO Observatory E-Journal”, vol. 3, no. 1, s. 1–18.

Gray Ross i in. (2000) The use of research-based theatre in a project related to metastatic breast cancer. „Health Expectations”, vol. 3, no. 2, s. 137–144.

Irwin Rita L. (2004) A/r/tography as metonymic, metonymic, metissage [w:] Rita. L. Irwin, Alex de Cosson, eds., A/r/tography: Rendering self through arts based living inquiry. Vancouver: Pacific Educational Press, s. 27–38.

Irwin Rita L., Springgay Stephanie (2008) A/r/tography as practice based research [ w:] Stephanie Springgay i i n., e ds., Being with A/r/tography. Rotterdam: Sense Publishers, s. xiii– xxvii. DOI: https://doi.org/10.1163/9789087903268

Irwin Rita L., de Cosson Alex, eds. (2004) A/R/Tography: Rendering Self Through Arts-Based Living Inquiry. Vancouver: Pacific Educational Press.

James William (1904) Humanism and Truth. „Mind”, vol. 13, no. 52, s. 457–475.

Kamiński Stanisław (1992) Nauka i metoda. Pojęcie nauki i klasyfikacja nauk. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Kawalec Anna (2016) Osoba i Nexus. Alfreda Gella antropologiczna teoria sztuki. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Konecki Krzysztof (2008) Wizualna teoria ugruntowana. Rodziny kodowania wykorzystywane w analizie wizualnej. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 4, nr. 3, s. 89−115.

Krąpiec Mieczysław A. (1979) Ja-człowiek. Zarys antropologii filozoficznej. Lublin: TN KUL.

Lafrenière Darquise, Cox Susan M. (2012) ‘If you can call it a poem’: toward a framework for the assessment of arts-based works. „Qualitative Inquiry”, vol. 17, no. 4, s. 355–363.

Lahman Maria K. E. (2011) I Am ALL Woma[e]n! „Qualitative Inquiry”, vol. 17, no. 2, s. 126–129.

Lawrence-Lightfoot Sara (2005) Reflections on Portraiture: A Dialogue Between Art and Science. „Qualitative Inquiry”, vol. 11, no. 1, s. 3–15. DOI: https://doi.org/10.1177/1077800404270955

Leavy Patricia (2018) Metoda spotyka sztukę. Praktyki badawcze oparte na sztuce. Przełożyły: Katarzyna Stanisz, Justyna Kucharska. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.

Lepenis Wolf (1996) Niebezpieczne powinowactwa z wyboru. Eseje na temat historii nauki. Przełożyła Anna Zeidler-Janiszewska. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Lincoln Yvonna S. (1995) Emerging Criteria for Quality in Qualitative and Interpretive Research. „Qualitative Inquiry”, vol. 1, no. 3, s. 275–289. DOI: https://doi.org/10.1177/107780049500100301

McNiff Shaun (1998) Art-Based Research. London: Jessica Kingsley Publishers.

Mienczakowski Jim (2001). Ethnodrama: Performed research—limitations and potential [w:] Paul Atkinson i in., eds., Handbook of ethnography. Thousand Oaks, CA: Sage, s. 468−476.

Moeran Brian (1996) A Japanese Advertising Agency: An Anthropology of Media and Markets. London, New York: Routledge.

Mulkay Michael J. (1985) The Word and The World: Explorations in The Form of Sociological Analysis. London: Allen and Unwin.

Piantanida Maria, L. McMahon Patricia, Garman Noreen B. (2003) Sculpting the Contours of Arts-Based Educational Research Within a Discourse Community. „Qualitative Inquiry”, vol. 9, no. 2, s. 182–191.

Prendergast Monica (2006) Found poetry as literature review: Research poems on audience and performance. „Qualitative Inquiry”, vol. 12, no. 2, s. 369–388.

Prendergast Monica i in. (2009) A Haiku Suite: The Importance of Music Making in The Lives of Secondary School Students. „Music Education Research”, vol. 11, no. 3, s. 303–317.

Pryszmont-Ciesielska Martyna (2015) Between Performance and Action – About a Certain Variant of Research that Uses Art (In Connection with a Project about Excluded Mothers). „Teraźniejszość-Człowiek-Edukacja”, nr 2(70), s. 97–105.

Reale Giovanni (1997) Historia filozofii starożytnej. Tom II. Platon i Arystoteles. Przełożył Edward Iwo Zieliński. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Reason Peter, Lincoln Yvonna S. (1996) Special Issue: Quality in Human Inquiry. „Qualitative Inquiry”, vol. 2, no. 1, s. 5–136.

Sacks Oliver (1996) Mężczyzna, który pomylił swoją żonę z kapeluszem. Przełożyła Barbara Lindenberg. Poznań : Wydaw. Zysk i S-ka.

Saldaña Johnny (2005) Ethnodrama: an Anthology of Reality Theatre. New York: AltaMira Press.

Saldaña Johnny (2009) The Coding Manual for Qualitative Researchers. Los Angeles, CA: Sage Publications.

Schneider Barbara (2005) Mothers Talk About Their Children with Schizophrenia: A Performance Autoethnography. „Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing”, vol. 12, no. 3, s. 333–340.

Shostak Marjorie (1981) The Life and Words of a !Kung Woman. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Stoller Paul, Olkes Cheryl (1987) In Sorcery’s Shadow: A Memoir of Apprenticeship Among the Songhay of Niger. Chicago: University of Chicago Press. DOI: https://doi.org/10.7208/chicago/9780226098296.001.0001

Szkłowski Wiktor B. (1986) Sztuka jako chwyt [w:] Stefania Skwarczyńska, red., Teoria badań literackich za granicą. Antologia t. II, cz. III, wyb. Kraków: Znak, s. 95–111.

Szpunar Magdalena (2018) (Nie)potrzebna wrażliwość. Kraków: Uniwersytet Jagielloński.

Tamas Sophie (2008) Writing and Righting Trauma: Troubling the Autoethnographic Voice. „Forum Qualitative Sozialforschung / Forum: Qualitative Social Research”, vol. 10, no. 1, art. 22.

Tatarkiewicz Władysław (1970) Sztuka i język: dwa wieloznaczne wyrazy. „Studia Semiotyczne”, t. I, s. 11–22.

Tuan Yi-Fu (1987) Przestrzeń i miejsce. Przełożyła Agnieszka Morawińska. Warszawa: PIW.

Turner Victor W. (2011) Dewey, Dilthey i gra społeczna: szkic z zakresu antropologii doświadczenia [w:] Victor W. Turner, Edward M. Bruner, red., Antropologia doświadczenia. Przełożyły Ewa Klekot, Agnieszka Szurek. Kraków: Wydawnictwo UJ, s. 42–54.

Watson Ashleigh (2016) Directions for Public Sociology: Novel Writing as a Creative Approach. „Cultural Sociology”, vol. 10, no. 4, s. 1–17.

Żmijewski Artur (2007) Stosowane sztuki społeczne. „Krytyka Polityczna” nr 11/12, s. 11–24.