Kulturemy polskie – punkty widzenia, techniki ich wydobywania i negocjowania. Stosowanie perspektywy etnolingwistycznej w glottodydaktyce polonistycznej

Grażyna Zarzycka

doi:10.18778/0860-6587.26.29

Authors

Grażyna Zarzycka Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Zakład Lingwistyki Stosowanej i Kulturowej, Instytut Filologii Polskiej i Logopedii, ul. Pomorska 171/173, 90-236 Łódź https://orcid.org/0000-0003-2458-1228

DOI:

https://doi.org/10.18778/0860-6587.26.29

Keywords:

cultureme, points of view, selection, nomination, negotiation, ethnolinguistics, Polish-language glottodidactics, teaching Polish as a foreign language

Abstract

The article calls for the application of ethnolinguistic methodology in Polish-language glottodidactics. In the introductory part, the concept of cultureme – a cultural unit belonging to a given cultural system and relevant to its understanding – is discussed with the use of world and Polish literature on the subject. The necessity to include culture in teaching Polish as a foreign language is an undisputed matter. Ways of selecting culturemes from the vast space of culture specific unites seem to be less obvious. Who is „authorized” to nominate them – only a representative of the native culture or, also, an external observer? Can culturemes be selected as a result of the negotiation process? The article presents the techniques for their selection and negotiation using internal and external perspectives, as well as proposals to use this methodology in the practice of teaching Polish as a foreign language.

References

Agar M., 1994, Language Shock. Understanding the Culture of Conversation, New York.

Bartmiński J., 1988, Definicja kognitywna jako narzędzie opisu konotacji słowa, w: Konotacja, J. Bartmiński (red.), Lublin, s. 169–183.

Bartmiński J., 2007, Stereotypy mieszkają w języku. Studia etnolingwistyczne, Lublin.

Burkhardt H., 2008, Kulturemy i ich miejsce w teorii przekładu, „Język a Kultura”, t. 20, s. 197–211.

Burzyńska A., 2002, „Jakże rad bym się nauczył polskiej mowy...” O glottodydaktycznych aspektach relacji „język a kultura” w nauczaniu języka polskiego jako obcego, Wrocław.

Cudak R., Tambor J. (red.), 2002, Kultura polska. Silva rerum, Katowice.

Czerkies T., 2012, Tekst literacki w nauczaniu języka polskiego jako obcego (z elementami pedagogiki dyskursywnej), Kraków.

Dąbrowska A., Współczesne problemy lingwistyki kulturowej, http://filologia-polska.pwa.edu.pl [15.09.2018].

Fleischer M., 2003, Polska symbolika kolektywna, Wrocław.

Galisson R., 1999, La pragmatique lexiculturelle pour accédar autrement, à une autre culture, par un autre lexique, „Études de Linguistique Appliquée” (ÉLA), nr 116, s. 477–496.

Garncarek P., 2006, Przestrzeń kulturowa w nauczaniu języka polskiego jako obcego, Warszawa.

Garncarek P., Kajak P. (red.), 2012, Kultura popularna w nauczaniu języka polskiego jako obcego, Warszawa.

Garncarek P., Kajak P., Zieniewicz A. (red.), 2010, Kanon kultury w nauczaniu języka polskiego jako obcego, Warszawa.

Gębal P., 2010, Dydaktyka kultury polskiej w kształceniu językowym cudzoziemców, Kraków.

Klos Sokol L., 2015, Shortcuts to Poland, wyd. 4, Warszawa 2015.

Kowalewski J., 2011, Kultura polska jako obca?, Kraków.

Ligara B., 2009, Perspektywa kulturoznawcza nauczania kodu: teoria leksykultury Roberta Galissona, w: W. Miodunka (red.), Nowa generacja w glottodydaktyce polonistycznej, Kraków, s. 119–145.

Łaziński M., Słowa klucze prasy polskiej. Słowa dnia i słowa roku UW, http://www.slowanaczasie.uw.edu.pl/wp-content/uploads/klucze.pdf [15.10.2018].

Miodunka W. (red.), 2004, Kultura w nauczaniu języka polskiego jako obcego. Stan obecny – programy nauczania – perspektywy, Kraków.

Nagórko A., 1994, Z problemów etnolingwistyki – jak porównywać języki i kultury, „Poradnik Językowy”, nr 4, s. 4–14.

Nagórko A., 2004, Metody konfrontatywne a etnolingwistyka (lingwistyka kulturowa), w: E. Forian (red.), Wielokulturowość, tożsamość, mniejszości na Węgrzech i w Polsce. Język – literature – kultura, Debreczyn, s. 25–33.

Oksaar E., 1998, Kulturentheorie, „Berichte aus den Sitzungen der Joachim-Jungius-Gesellschaft der Wissenschaften”, e.V, Jg.6, H.3. Göttingen, s. 26–49.

Pisarek W., 2003, Polskie słowa sztandarowe i ich publiczność, Kraków.

Potasińska P., Stasieczek-Górna M. (red.), 2018, Wyzwania glottodydaktyki polonistycznej. „Życie zaczyna się po sześćdziesiątce”, Warszawa.

Próchniak W., 2012, Klucz do wierszy. Poezja w nauczaniu języka polskiego jako obcego, Lublin.

Przybylska R., 2005, Projekt słownika egzotyzmów polskich dla cudzoziemców, w: P. Garncarek (red.), Nauczanie języka polskiego jako obcego i polskiej kultury w nowej rzeczywistości europejskiej, Warszawa, s. 290–294.

Rabczuk A., 2015, Jak całować polskim kobietom ręce, w: I. Bundza, A. Krawczuk, J. Kowalewski, J. O. Slivinskij (red.), Język polski i polonistyka w Europie Wschodniej: przeszłość i współczesność, Kijów 2015, s. 499–514.

Rak M., 2015, Kulturemy podhalańskie, Kraków 2015. https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/15647/rak_kulturemy_podhalanskie.pdf?sequence=1&isAllowed=y [15.09.2018].

Rudziński G., 2010, Rankingi fenomenów polskiej kultury autorstwa studentów specjalizacji Nauczanie Języka Polskiego jako Obcego, w: P. Garncarek, P. Kajak, A. Zieniewicz (red.), 2010,

Kanon kultury w nauczaniu języka polskiego jako obcego, Warszawa, s. 207–214.

Skura M., 2010, Przykłady kulturemów w językach polskim i niemieckim, P. Garncarek, P. Kajak, A. Zieniewicz (red.), 2010, Kanon kultury w nauczaniu języka polskiego jako obcego, Warszawa, s. 175–180.

Sztabnicka-Gradowska E., 2017, Model polskiej grzeczności językowej w nauczaniu języka polskiego jako obcego. Perspektywa interkulturowa, Łódź, http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/handle/11089/22939 [15.09.2018].

Tambor J., 2008, Mowa Górnoślązaków, Katowice.

Tambor J., 2015, Egzotyzmy kulinarne w i na języku Polaków. Rozważania o jedzeniu, mówieniu i pisaniu, w: Koji Morita (red.), „Spotkania Polonistyk Trzech Krajów – Chiny, Korea, Japonia – Rocznik 2014/2015”, Tokio, s. 83–92.

Tambor J., 2017, Polskie kulinarno-leksykalne przemiany: czy Polacy wiedzą, co jedzą?, Mao Inhui (red.), „Spotkania Polonistyk Trzech Krajów – Chiny, Korea, Japonia – Rocznik 2016/2017”, Kanton–Warszawa, s. 315–332.

Tambor J., 2018, Pierwsze, drugie i... co dalej? Kolejność dań na polskim stole, w: Yongdeog Kim (red.), „Spotkania Polonistyk Trzech Krajów – Chiny, Korea, Japonia – Rocznik 2018/2019”, Seul, s. 203–212.

Wacławek M., Wtorkowska M., 2018, Powiedz mi, co jesz, a powiem ci, kim jesteś – o kulinariach w Słowenii, „Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców”, t. 25, s. 55–68.

Wieczorek I., 2016, Strachy na Lachy. Nazewnicze komponenty przysłów i frazeologizmów. Opracowanie do nauki języka polskiego jako obcego. Poziom zaawansowany, Poznań.

Wierzbicka A., 1999, Emocje, Język i „skrypty kulturowe”, w: A. Wierzbicka, Język – umysł – kultura, Warszawa, s. 163–189.

Wierzbicka A., 2007, Słowa klucze. Różne języki – różne kultury, Warszawa.

Zarzeczny G., Piekot T., 2010, Inny punkt widzenia – treści kulturowe w podręcznikach oczami cudzoziemców, w: P. Garncarek, P. Kajak, A. Zieniewicz (red.), 2010, Kanon kultury w nauczaniu języka polskiego jako obcego, Warszawa, s. 199–206.

Zarzycka G., 2004, Lingwakultura − czym jest, jak ją badać i „otwierać”, w: A. Dąbrowska (red.), Wrocławska dyskusja o języku polskim jako obcym, Wrocław, s. 435–444.

Zarzycka G, 2008, Kultura, lingwakultura, socjokultura w nauczaniu języka polskiego jako obcego, w: A. Seretny, E. Lipińska (red.), Rozwijanie i testowanie biegłości w języku polskim jako obcym, Kraków, s. 143–160.

Zarzycka G., 2010, Skrzydlate słowa w procesie nauczania języka polskiego jako obcego. Propozycje programowe, w: P. Garncarek, P. Kajak, A. Zieniewicz (red.), 2010, Kanon kultury w nauczaniu języka polskiego jako obcego, Warszawa, s. 121–142.

Zarzycka G., 2012, Kultura popularna w polskich skrzydlatych słowach, w: P. Garncarek, P. Kajak (red.), Kultura popularna w nauczaniu języka polskiego jako obcego, Warszawa.

Żurek A., 2008, Grzeczność językowa w polszczyźnie cudzoziemców, Łask