Whitehead. Naddania i (w)zrosty Lecha Witkowskiego: glosa dla nauk o wychowaniu w kontekście dyskursu frankofońskiego

Ewa Marynowicz-Hetka

doi:10.18778/2450-4491.20.13

Auteurs

Ewa Marynowicz-Hetka Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0002-4036-8876

DOI :

https://doi.org/10.18778/2450-4491.20.13

Mots-clés :

Lech Witkowski, Alfred North Whitehead, kultura możliwości, procesualność aktywności, porządek-nieporządek, stawanie się, autokreacja

Résumé

Przedmiotem artykułu jest analiza najnowszej rozprawy Lecha Witkowskiego pt. Whitehead. Naddania i (w)zrosty dla humanistyki i edukacji (2024), przeprowadzona w kontekście recepcji twórczości Whiteheada w dyskursie frankofońskim oraz z punktu widzenia znaczenia myśli Whiteheada dla poszerzenia horyzontu nauk o wychowaniu. Szeroki zakres tematyczny rozprawy Lecha Witkowskiego, jak również twórczości Whiteheada i jej recepcji w dyskursie frankofońskim, wymagał zastosowania ograniczeń. W analizie skupiono się na kilku konceptach, wzbogacających dyskurs nauk o wychowaniu. Są to głównie: koncept kultury możliwości, obejmujący potencjały wzrostu i wrastania społeczno-kulturowego oraz koncept procesualności rozwijanej w spiralnie harmonicznej rytmiczności, obejmujący też kwestię współistnienia porządku i chaosu, a także koncept stawania się, zawierający proces tworzenie siebie i autokreacji. Zasygnalizowano także momenty krytyczne i uwagi translacyjne w recepcji Whiteheada.

Biographie de l'auteur

Ewa Marynowicz-Hetka, Uniwersytet Łódzki

Ewa Marynowicz-Hetka – pedagog społeczny, profesor nauk humanistycznych, którą od lat inspirują przepływy między polską a francuską kulturą myślenia w naukach o wychowaniu. Stara się je dogłębnie poznać i pojąć, tłumacząc na język polski znaczące dzieła badaczy francuskich oraz inicjując wymianę intelektualną w formie przygotowywania wspólnych publikacji oraz bezpośredniej dyskusji w zainteresowanych zespołach. W tę logikę odkrywania związków między kulturami myślenia wpisuje się ostatnio opublikowana, w jej tłumaczeniu na język polski książka François Julliena (2024) pt. Ponownie otworzyć możliwości: de-koincydencja i kolejne życie.

Références

Alcantara J. P. (2011) Préface : Whitehead éducateur w: Les visées de l’éducation : et autres essais, A. N. Whitehead, tłum. J.-P. Alcantara, V. Berne, J.-M. Breuvart, Louvain-la-Neuve, Les éditions Chromatika, s.7–28.

Baby A. (2005) Whitehead et l’éducation w: Les rythmes éducatifs dans la philosophie de Whitehead, J.-M. Breuvart (red.), seria: Chromatiques whiteheadiennes, Frankfurt – Paris – Ebikon – Lancaster – New Brunswick, Ontos Verlag, s.103–125, https://doi.org/10.1515/9783110322064.103 DOI: https://doi.org/10.1515/9783110322064.103

Bachelard G. (1938/2002) Kształtowanie się umysłu naukowego. Przyczynek do psychoanalizy wiedzy obiektywnej, tłum. D. Leszczyński, Gdańsk, Słowo/obraz terytoria.

Barbier J.-M. (2016) Leksykon analizy aktywności. Konceptualizacje zwyczajowych pojęć, przekł. i oprac. E. Marynowicz-Hetka, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Barbier J.-M. (2024) Własne ramy myślenia-studium przedmiotu. Posłowie w: Ponownie otworzyć możliwości: de-koincydencja i kolejne życie. Wybór tekstów, F. Jullien, przekł. i oprac. E. Marynowicz-Hetka, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 225–248.

Beaulieu A. (2012) Alfred North Whitehead précurseur des théories de l’auto-création, „Revue d’histoire des sciences”, nr 65(1), s. 81–101, https://doi.org/10.3917/rhs.651.0081 DOI: https://doi.org/10.3917/rhs.651.0081

Berne V. (2011) Le texture de la science w: Les visées de l’éducation et autres essais, N. Whitehead (1929/2011), tłum. J.-P. Alcantara, V. Berne, J.-M. Breuvart, Louvain-la-Neuve, Les éditions Chromatika, s. 29–61.

Braudel F. (1958/1997) Les Écrits de Fernand Braudel, t. 2, Les Ambitions de ľhistoire, Paris, De Fallois.

Breuvart J.-M. (2005a) Avant propos w: Les rythmes éducatifs dans la philosophie de Whitehead, J.-M. Breuvart (red.), seria: Chromatiques whiteheadiennes, Frankfurt – Paris – Ebikon – Lancaster – New Brunswick, Ontos Verlag, s. I–IV, https://doi.org/10.1515/9783110322064

Breuvart J.-M. (2005b) (red.) Les rythmes éducatifs dans la philosophie de Whitehead, seria: Chromatiques whiteheadiennes, Frankfurt – Paris – Ebikon – Lancaster – New Brunswick, Ontos Verlag, https://doi.org/10.1515/9783110322064 DOI: https://doi.org/10.1515/9783110322064

Breuvart J.-M. (2011) Whitehead ou l’éducation par excellence w: Les visées de l’éducation : et autres essais, A. N. Whitehead (1929/2011), tłum. J.-P. Alcantara, V. Berne, J.-M. Breuvart, Louvain-la Neuve, Les éditions Chromatika, s. 63–91.

Debaise D. (2022) La nature et ses possibles. L’expérience humaine selon Whitehead, „Rue Descartes”, nr 1(101), s. 55–66, https://doi.org/10.3917/rdes.101.0055 DOI: https://doi.org/10.3917/rdes.101.0055

Deleuze G. (1988) Le Pli : Leibniz et le Baroque, Paris, Les Édition de Minuit. Dewey J. (1990) Démocratie et éducation, tłum. G. Deledalle, Paris, Armand Collin.

Gadacz T. (2004) Recenzja najnowszej książki Lecha Witkowskiego Naddania i (w)zrosty. Alfred North Whitehead dla humanistyki i edukacji, w: W trosce o nieobecne dyskursy. Księga Jubileuszowa dla Lecha Witkowskiego na pięćdziesięciolecie pracy akademickiej, A. Babicka-Wirkus, R. Campa, M. Jaworska-Witkowska (red.), Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek, s. 299–302.

Garland W. J. (2005) Romance, Nécessité et Éducation w: Les rythmes éducatifs dans la philosophie de Whitehead, J. M. Breuvart (red.), seria: Chromatiques whiteheadiennes, Frankfurt Paris – Ebikon – Lancaster – New Brunswick, Ontos Verlag, s. 87–101, https://doi.org/10.1515/9783110322064.87 DOI: https://doi.org/10.1515/9783110322064.87

Herer M. (2006) Gilles Deleuze. Struktury–maszyny–kreacje, Kraków, Wydawnictwo Universitas.

Jullien F. (2024) Ponownie otworzyć możliwości: de-koincydencja i kolejne życie. Wybór tekstów, przekł. i oprac. E. Marynowicz-Hetka, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, https://doi.org/10.18778/8331-370-2 DOI: https://doi.org/10.18778/8331-370-2

Jullien F. (2025) Vivre enfin, Paris, Éditions Plon.

Lapassade G. (1975) Socioanalyse et potentiel humain, Paris, Édition Gauthier-Villars, https://doi.org/10.3917/dunod.lapas.1975.01 DOI: https://doi.org/10.3917/dunod.lapas.1975.01

Lobrot M. (1972) La pédagogie institutionnelle. Ľécole vers autogestion, Paris, Édition Gauthier-Villars.

Lourau R. (1970) L’Analyse institutionnelle, Paris, Édition de Minuit.

Marynowicz-Hetka (2009) Pedagogika społeczna: Podręcznik akademicki, t. 1, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Marynowicz-Hetka E. (2022) Pokolenie historyczne: wyłanianie społeczno-pedagogicznej ramy epistemologicznej, „Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne”, nr 2(15), s. 15–37, https://doi.org/10.18778/2450-4491.15.02 DOI: https://doi.org/10.18778/2450-4491.15.02

Marynowicz-Hetka E. (2023) Floriana Znanieckiego kategoria porządku–nieporządku w odczytaniu Lecha Witkowskiego a dyskurs pedagogii instytucjonalnych, „Chowanna”, nr 1–2(60–61), s.1–14, https://doi.org/10.31261/CHOWANNA.2023.60-61.02 DOI: https://doi.org/10.31261/CHOWANNA.2023.60-61.02

Prigogine I., Stengers I. (1990) Z chaosu ku porządkowi. Nowy dialog człowieka z przyrodą, tłum. K. Lipszyc, seria: Biblioteka Myśli Współczesnej, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy.

Radlińska H. (1935) Stosunek wychowawcy do środowiska społecznego : szkice z pedagogiki społecznej, Warszawa, nakładem „Naszej Księgarni” sp. akc. Związku Nauczycielstwa Polskiego.

Varela F. J. (1989) Autonomie et connaissance. Essai sur le vivant, tłum. P. Bourgine, P. Dumouchel, Paris, Édition du Seuil.

Whitehead A. N. (1938/2004) Modes de pensée, tłum. H. Vaillant, Paris, Vrin.

Whitehead A. N. (1929/2011) Les visées de l’éducation et autres essais, tłum. J.-P. Alcantara, V. Berne, J.-M. Breuvart, Louvain-la-Neuve, Les éditions Chromatika.

Witkowski L. (2022) Uroszczenia i transaktualność w humanistyce. Florian Znaniecki: dziedzictwo idei i jego pęknięcia, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, https://doi.org/10.31261/CHOWANNA.2023.60-61.10 DOI: https://doi.org/10.31261/CHOWANNA.2023.60-61.10

Witkowski L. (2024) Whitehead. Naddania i (w)zrosty dla humanistyki i edukacji, Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek.