Whitehead. Naddania i (w)zrosty Lecha Witkowskiego: glosa dla nauk o wychowaniu w kontekście dyskursu frankofońskiego

Ewa Marynowicz-Hetka

doi:10.18778/2450-4491.20.13

Authors

Ewa Marynowicz-Hetka Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0002-4036-8876

DOI:

https://doi.org/10.18778/2450-4491.20.13

Keywords:

Lech Witkowski, Alfred North Whitehead, culture of possibility, processuality of activity, order-disorder, becoming, self-creation

Abstract

The subject of this article is an analysis of Lech Witkowski’s latest book, Whitehead. Naddania i (w)zrosty dla humanistyki i edukacji (2024), conducted in the context of the reception of Whitehead’s thought within the Francophone discourse, as well as from the perspective of its significance for broadening the horizons of the educational sciences. The broad thematic scope of Witkowski’s work, as well as of Whitehead’s writings and their Francophone reception, necessitated a selective approach. The analysis focuses on several key concepts that enrich the discourse of the educational sciences. These include, above all: the concept of a culture of possibilities, encompassing the potentials for socio-cultural growth and embedding; the concept of processuality, developed in a spirally harmonious rhythm, which also includes the tension between order and chaos; and the concept of becoming, which entails the processes of self-formation and self-creation. The article also signals critical moments and translational remarks within the Francophone reception of Whitehead’s thought.

Author Biography

Ewa Marynowicz-Hetka, Uniwersytet Łódzki

Ewa Marynowicz-Hetka – social pedagogue, professor of humanities, who has been for years inspired by the flows between Polish and French cultures of thinking about education, which she tries to examine and understand by translating into Polish major works of French scholars. She also initiates intellectual exchanges in the form of collaborative volumes, as well as direct discussions in research groups. Fitting into this logic of exploring connections between cultures of thought is the recently translated by her book by François Jullien (2024), Ponownie otworzyć możliwości: de-koincydencja i kolejne życie. Wybór tekstów.

References

Alcantara J. P. (2011) Préface : Whitehead éducateur w: Les visées de l’éducation : et autres essais, A. N. Whitehead, tłum. J.-P. Alcantara, V. Berne, J.-M. Breuvart, Louvain-la-Neuve, Les éditions Chromatika, s.7–28.

Baby A. (2005) Whitehead et l’éducation w: Les rythmes éducatifs dans la philosophie de Whitehead, J.-M. Breuvart (red.), seria: Chromatiques whiteheadiennes, Frankfurt – Paris – Ebikon – Lancaster – New Brunswick, Ontos Verlag, s.103–125, https://doi.org/10.1515/9783110322064.103 DOI: https://doi.org/10.1515/9783110322064.103

Bachelard G. (1938/2002) Kształtowanie się umysłu naukowego. Przyczynek do psychoanalizy wiedzy obiektywnej, tłum. D. Leszczyński, Gdańsk, Słowo/obraz terytoria.

Barbier J.-M. (2016) Leksykon analizy aktywności. Konceptualizacje zwyczajowych pojęć, przekł. i oprac. E. Marynowicz-Hetka, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Barbier J.-M. (2024) Własne ramy myślenia-studium przedmiotu. Posłowie w: Ponownie otworzyć możliwości: de-koincydencja i kolejne życie. Wybór tekstów, F. Jullien, przekł. i oprac. E. Marynowicz-Hetka, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 225–248.

Beaulieu A. (2012) Alfred North Whitehead précurseur des théories de l’auto-création, „Revue d’histoire des sciences”, nr 65(1), s. 81–101, https://doi.org/10.3917/rhs.651.0081 DOI: https://doi.org/10.3917/rhs.651.0081

Berne V. (2011) Le texture de la science w: Les visées de l’éducation et autres essais, N. Whitehead (1929/2011), tłum. J.-P. Alcantara, V. Berne, J.-M. Breuvart, Louvain-la-Neuve, Les éditions Chromatika, s. 29–61.

Braudel F. (1958/1997) Les Écrits de Fernand Braudel, t. 2, Les Ambitions de ľhistoire, Paris, De Fallois.

Breuvart J.-M. (2005a) Avant propos w: Les rythmes éducatifs dans la philosophie de Whitehead, J.-M. Breuvart (red.), seria: Chromatiques whiteheadiennes, Frankfurt – Paris – Ebikon – Lancaster – New Brunswick, Ontos Verlag, s. I–IV, https://doi.org/10.1515/9783110322064

Breuvart J.-M. (2005b) (red.) Les rythmes éducatifs dans la philosophie de Whitehead, seria: Chromatiques whiteheadiennes, Frankfurt – Paris – Ebikon – Lancaster – New Brunswick, Ontos Verlag, https://doi.org/10.1515/9783110322064 DOI: https://doi.org/10.1515/9783110322064

Breuvart J.-M. (2011) Whitehead ou l’éducation par excellence w: Les visées de l’éducation : et autres essais, A. N. Whitehead (1929/2011), tłum. J.-P. Alcantara, V. Berne, J.-M. Breuvart, Louvain-la Neuve, Les éditions Chromatika, s. 63–91.

Debaise D. (2022) La nature et ses possibles. L’expérience humaine selon Whitehead, „Rue Descartes”, nr 1(101), s. 55–66, https://doi.org/10.3917/rdes.101.0055 DOI: https://doi.org/10.3917/rdes.101.0055

Deleuze G. (1988) Le Pli : Leibniz et le Baroque, Paris, Les Édition de Minuit. Dewey J. (1990) Démocratie et éducation, tłum. G. Deledalle, Paris, Armand Collin.

Gadacz T. (2004) Recenzja najnowszej książki Lecha Witkowskiego Naddania i (w)zrosty. Alfred North Whitehead dla humanistyki i edukacji, w: W trosce o nieobecne dyskursy. Księga Jubileuszowa dla Lecha Witkowskiego na pięćdziesięciolecie pracy akademickiej, A. Babicka-Wirkus, R. Campa, M. Jaworska-Witkowska (red.), Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek, s. 299–302.

Garland W. J. (2005) Romance, Nécessité et Éducation w: Les rythmes éducatifs dans la philosophie de Whitehead, J. M. Breuvart (red.), seria: Chromatiques whiteheadiennes, Frankfurt Paris – Ebikon – Lancaster – New Brunswick, Ontos Verlag, s. 87–101, https://doi.org/10.1515/9783110322064.87 DOI: https://doi.org/10.1515/9783110322064.87

Herer M. (2006) Gilles Deleuze. Struktury–maszyny–kreacje, Kraków, Wydawnictwo Universitas.

Jullien F. (2024) Ponownie otworzyć możliwości: de-koincydencja i kolejne życie. Wybór tekstów, przekł. i oprac. E. Marynowicz-Hetka, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, https://doi.org/10.18778/8331-370-2 DOI: https://doi.org/10.18778/8331-370-2

Jullien F. (2025) Vivre enfin, Paris, Éditions Plon.

Lapassade G. (1975) Socioanalyse et potentiel humain, Paris, Édition Gauthier-Villars, https://doi.org/10.3917/dunod.lapas.1975.01 DOI: https://doi.org/10.3917/dunod.lapas.1975.01

Lobrot M. (1972) La pédagogie institutionnelle. Ľécole vers autogestion, Paris, Édition Gauthier-Villars.

Lourau R. (1970) L’Analyse institutionnelle, Paris, Édition de Minuit.

Marynowicz-Hetka (2009) Pedagogika społeczna: Podręcznik akademicki, t. 1, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Marynowicz-Hetka E. (2022) Pokolenie historyczne: wyłanianie społeczno-pedagogicznej ramy epistemologicznej, „Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne”, nr 2(15), s. 15–37, https://doi.org/10.18778/2450-4491.15.02 DOI: https://doi.org/10.18778/2450-4491.15.02

Marynowicz-Hetka E. (2023) Floriana Znanieckiego kategoria porządku–nieporządku w odczytaniu Lecha Witkowskiego a dyskurs pedagogii instytucjonalnych, „Chowanna”, nr 1–2(60–61), s.1–14, https://doi.org/10.31261/CHOWANNA.2023.60-61.02 DOI: https://doi.org/10.31261/CHOWANNA.2023.60-61.02

Prigogine I., Stengers I. (1990) Z chaosu ku porządkowi. Nowy dialog człowieka z przyrodą, tłum. K. Lipszyc, seria: Biblioteka Myśli Współczesnej, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy.

Radlińska H. (1935) Stosunek wychowawcy do środowiska społecznego : szkice z pedagogiki społecznej, Warszawa, nakładem „Naszej Księgarni” sp. akc. Związku Nauczycielstwa Polskiego.

Varela F. J. (1989) Autonomie et connaissance. Essai sur le vivant, tłum. P. Bourgine, P. Dumouchel, Paris, Édition du Seuil.

Whitehead A. N. (1938/2004) Modes de pensée, tłum. H. Vaillant, Paris, Vrin.

Whitehead A. N. (1929/2011) Les visées de l’éducation et autres essais, tłum. J.-P. Alcantara, V. Berne, J.-M. Breuvart, Louvain-la-Neuve, Les éditions Chromatika.

Witkowski L. (2022) Uroszczenia i transaktualność w humanistyce. Florian Znaniecki: dziedzictwo idei i jego pęknięcia, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, https://doi.org/10.31261/CHOWANNA.2023.60-61.10 DOI: https://doi.org/10.31261/CHOWANNA.2023.60-61.10

Witkowski L. (2024) Whitehead. Naddania i (w)zrosty dla humanistyki i edukacji, Toruń, Wydawnictwo Adam Marszałek.