Twórczość ogólna czy specyficzna? Studium indywidualnego przypadku

Autor

DOI:

https://doi.org/10.18778/2450-4491.18.16

Słowa kluczowe:

dylemat specyficzność–ogólność zdolności twórczych, dziedziny twórczości, hybrydowa teoria kreatywności, studium przypadku

Abstrakt

Tematem artykułu jest ważny we współczesnych badaniach nad twórczością dylemat specyficzności versus ogólności zdolności twórczych i generalnie – kreatywności. Autorzy w pierwszej części opisują w syntetyczny sposób główne tezy zwolenników teorii specyficzności, a następnie – krótko – przedstawiają polemikę z tymi tezami zwolenników teorii ogólności zdolności twórczych. Zasadniczą część tekstu stanowi opis studium indywidualnego przypadku (opisowe studium instrumentalne) twórczości wielodziedzinowej naukowczyni i poetki – Urszuli Zajączkowskiej, skonstruowany wokół odpowiedzi na pytanie o to, co stanowi czynnik pozwalający jej tworzyć w różnych domenach kreatywności. W końcowej części autorzy przedstawiają kilka wniosków z tego i innych badań oraz formułują postulaty dalszych eksploracji empirycznych, związanych z paradygmatem badań hybrydowych, określanych jako „trzecia droga” w badaniach nad opisywanym tu dylematem.

Biogramy autorów

  • Krzysztof J. Szmidt - University of Lodz

    Krzysztof J. Szmidt – pedagog, profesor nauk społecznych i profesor zwyczajny UŁ, kierownik Katedry Edukacji Artystycznej i Pedagogiki Twórczości. Członek Sekcji Pedagogiki Sztuki Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN. Autor wielu prac naukowych i metodycznych z zakresu wychowania do kreatywności i edukacji kulturalnej, w tym pierwszego w Polsce podręcznika akademickiego Pedagogika twórczości (2007; 2013). Współautor podręczników do lekcji twórczości Porządek i Przygoda, Żywioły oraz „kultowego” już projektu kształcenia zintegrowanego Przygoda z klasą (WSiP). Autor oryginalnej koncepcji pomocy w tworzeniu – treningu kreatywności (Eksploracje – Kombinacje – Transformacje), superwizor treningu twórczości Polskiego Stowarzyszenia Kreatywności, autor innowacyjnych podręczników do treningu kreatywności. Uczestniczką prowadzonego przez niego treningu twórczości była noblistka Olga Tokarczuk. Opiekun naukowy Szkoły Podstawowej „Pracownia” w Łodzi, realizującej model szkoły twórczej. Jego ostatnie książki to: Edukacyjne uwarunkowania rozwoju kreatywności (2017, Łódź, Wydawnictwo UŁ), ABC kreatywności. Kontynuacje (2019, Warszawa, Difin) (pierwszy tom ABC kreatywności ukazał się w 2010 r.), Myślenie pytajne. Teoria i kształcenie (współaut. E. Płóciennik, 2020, Łódź, Wydawnictwo UŁ). Pomysłodawca i kierownik naukowy serii wydawniczej Edukacja dla mądrości (Wydawnictwo UŁ) oraz propagator pedagogiki pozytywnej.

  • Monika Modrzejewska-Świgulska - University of Lodz

    Monika Modrzejewska-Świgulska – pedagog, doktor nauk humanistycznych w zakresie pedagogiki, adiunkt w Katedrze Edukacji Artystycznej i Pedagogiki Twórczości Uniwersytetu Łódzkiego. Jej zainteresowania badawcze dotyczą pedagogiki twórczości, twórczości profesjonalnej, badań jakościowych. Autorka książek: Twórczość codzienna w narracjach pedagogów (2015), W stronę samorealizacij. Re-decyzje życiowe kobiet (z A. Chmielińską 2021).

Bibliografia

Amabile T. M. (1996) Creativity in Context. Update to the Social Psychology of Creativity, Boulder, Westview Press.

Baer J. (1993) Divergent Thinking and Creativity: A Task-Specific Approach, Hillsdale, NJ, Lawrence Erlbaum Associates.

Baer J. (1998) Case for Domain Specificity of Creativity, “Creativity Research Journal”, no. 11, vol. 2, pp. 23–39, https://doi.org/10.1207/s15326934crj1102_7 DOI: https://doi.org/10.1207/s15326934crj1102_7

Baer J. (2010) Is Creativity Domain Specific? in: The Cambridge Handbook of Creativity, J. C. Kaufman, R. J. Sternberg (eds.), New York, Cambridge University Press, pp. 321–341, https://doi.org/10.1017/CBO9780511763205.021 DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511763205.021

Baer J. (2012a) Domain Specificity of Creativity: Implications for Early Education in: Contemporary Perspectives on Research in Creativity in Early Childhood Education, O. Saracho (ed.), Charlotte, Information Age Publishing, pp. 45–62.

Baer J. (2012b) Domain Specificity and the Limits of Creativity, “Journal of Creative Behavior”, no. 46, pp.16–29, https://doi.org/10.1002/jocb.002 DOI: https://doi.org/10.1002/jocb.002

Baer J., Kaufman J. C. (2012) Being Creative Inside and Outside the Classroom. How to Boost Your Students’ Creativity – and Your Own, Rotterdam, Sense Publishers, https://doi.org/10.1007/978-94-6091-840-7 DOI: https://doi.org/10.1007/978-94-6091-840-7

Chmielińska A. (2017) Dynamika transgresji twórczych. Studia przypadków pedagogów, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Chmielińska A., Modrzejewska-Świgulska M. (2020) W stronę samorealizacji. Re-decyzje życiowe kobiet, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Chmielińska A., Modrzejewska-Świgulska M. (2021) Spreading one’s Wings, Milestones, Deus ex Machina: Self-creation as a Process of Changing Your Life with the Examples of Narrations Provided by Women, “Creativity. Theories – Research – Application”, no. 8, vol. 2, pp. 67–84, https://doi.org/10.2478/ctra-2021-0018 DOI: https://doi.org/10.2478/ctra-2021-0018

Glăveanu V. (2023) Kreatywność. Krótkie wprowadzenie, trans. T. Tesznar, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Gralewski J. (2022) Niedostrzegana kreatywność. Trafność ocen kreatywności uczniów dokonywanych przez nauczycieli liceów i jej uwarunkowania, Warszawa, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.

Grandin T. (2023) Piękne umysły. Jak ludzie myślący obrazami, wzorami i abstrakcjami postrzegają świat, trans. T. Chawziuk, Kraków, Copernicus Center Press.

Hollinger M., Glăveanu V., Kaufman J. C., Baer J. (2017) Taking a Prospective Look at Creativity Domains in: The Cambridge Handbook of Creativity Across Domains, J. C. Kaufman, V. Glăveanu, J. Baer (eds.), New York, Cambridge University Press, pp. 635–642, https://doi.org/10.1017/9781316274385.035 DOI: https://doi.org/10.1017/9781316274385.035

Kaufman J. C. (2011) Kreatywność, trans. M. Godyń, Warszawa, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.

Kaufman J. C., Glăveanu V., Baer J. (2017) Creativity Across Different Domains: An Expansive Approach in: The Cambridge Handbook of Creativity Across Domains, J. C. Kaufman, V. Glăveanu, J. Baer (eds.), New York, Cambridge University Press, pp. 3–8, https://doi.org/10.1017/9781316274385.001 DOI: https://doi.org/10.1017/9781316274385.001

Kozielecki J. (1979) Smutek spełnionych baśni, Kraków, Wydawnictwo Literackie.

Kozielecki J. (2002) Stary Wachman. Opowieść o godności, Warszawa, Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

Modrzejewska-Świgulska M. (2014) Twórczość codzienna w narracjach pedagogów, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Modrzejewska-Świgulska M. (2018) Professional Competences. Reconstruction of the Opinions of Polish Female Directors, “Creativity. Theories – Research – Applications”, no. 1(5), pp. 72–83, https://doi.org/10.1515/ctra-2018-0005 DOI: https://doi.org/10.1515/ctra-2018-0005

Modrzejewska-Świgulska M. (2019) „I nie powiem, żeby to były jakieś takie spotkania z Mistrzami”: relacje z innymi przedstawicielami dziedziny a rozwój zawodowy w narracjach polskich reżyserek, “Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne”, no. 8(1), pp. 221–240, https://doi.org/10.18778/2450-4491.08.14 DOI: https://doi.org/10.18778/2450-4491.08.14

Motycka A. (1998) Nauka a nieświadomość. Filozofia nauki wobec kontekstu tworzenia, Wrocław, „Leopoldinum”.

Motycka A. (2005) Rozum i intuicja w nauce: zbiór rozpraw i szkiców filozoficznych, Warszawa, „Eneteia” Wydawnictwo Psychologii i Kultury.

Okraj Z. (2019) Bez szablonu. Twórcza praca dydaktyczna w doświadczeniach nauczycieli akademickich, Warszawa, Wydawnictwo Difin.

Okraj Z., Modrzejewska-Świgulska M. (2018) Jedna teoria – dwie inspiracje badawcze. Relacje z badań prowadzonych z wykorzystaniem podejścia teoretyczno-metodologicznego Howarda E. Grubera, “Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne”, no. 7(2), pp. 159–170, https://doi.org/10.18778/2450-4491.07.08 DOI: https://doi.org/10.18778/2450-4491.07.08

Stake R. E. (2009) Jakościowe studium przypadku in: Metody badań jakościowych, vol. 2, N. K. Denzin, Y. S. Lincoln (eds.), trans. M. Sałkowska, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, pp. 623–654.

Simonton D. K. (2010) Geniusz, trans. M. Godyń, Warszawa, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.

Simonton D. K. (2017) Domain-General Creativity: On Generating Original, Useful, and Surprising Combinations in: The Cambridge Handbook of Creativity Across Domains, J. C. Kaufman, V. Glăveanu, J. Baer (eds.), New York, Cambridge University Press, pp. 41–63, https://doi.org/10.1017/9781316274385.004 DOI: https://doi.org/10.1017/9781316274385.004

Szmidt K. J. (1999) Problem tworzenia nowej strategii badawczej w pedagogice społecznej na przykładzie studium życia wybitnych mieszkańców Zakopanego i Podhala w: Pedagogika społeczna w Polsce – między stagnacją a zaangażowaniem, vol. 2, E. Górnikowska-Zwolak, A. Radziewicz-Winnicki (eds.), Katowice, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, pp. 280–295.

Szmidt K. J. (2010) ABC kreatywności, Warszawa, Difin.

Szmidt K. J. (2013) Pedagogika twórczości, wyd. II, Sopot, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Szmidt K. J. (2017) Edukacyjne uwarunkowania rozwoju kreatywności, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. DOI: https://doi.org/10.18778/8088-703-9

Szmidt K. J. (2020) Together or Separately: Dilemmas of Group Work in Professional Creativity. “Creativity: Theories – Research – Application”, no. 7(1), pp. 1–27, https://doi.org/10.2478/ctra-2020-0001 DOI: https://doi.org/10.2478/ctra-2020-0001

Szmidt K. J. (2023) Kreatywność na 33 sposoby. Odkryj swój twórczy potencjał, Gliwice, Wydawnictwo Helion.

Szmidt K. J., Modrzejewska-Świgulska M. (2021) Kreatywność w czasach zarazy: od twórczej produktywności do wycofania in: Kultura i twórczość w czasach zarazy. Doświadczenie pandemii a aktywność artystyczna z punktu widzenia twórcy i odbiorcy, M. Sasin (ed.), Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, pp. 13–43, https://doi.org/10.18778/8220-469-8.02 DOI: https://doi.org/10.18778/8220-469-8.02

Tokarczuk O. (2020) Czuły narrator, Kraków, Wydawnictwo Literackie.

Wnuk-Lipiński E. (1979) Wir pamięci, Warszawa, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”.

Wnuk-Lipiński E. (1988) Rozpad połowiczny, Warszawa, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”.

Wnuk-Lipiński E. (1989) Mord założycielski, Warszawa, Wydawnictwo Iskry.

Yin R. (2015) Studium przypadku w badaniach naukowych. Projektowanie i metody, trans. J. Gilewicz Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Zajączkowska U. (2019) Patyki, badyle, Warszawa, Wydawnictwo Marginesy.

Zajączkowska U. (2020) Piach, Wrocław, Wydawnictwo Warstwy.

Andrzej Dragan. Photography & Film, https://andrzejdragan.com/ (access: 09.2023).

Cambium killers project, http://cambiumkillers.pl/komentarze.html (access: 09.2023).

Festiwal Literacki „Znaczenia” (2023), https://znaczenia.pl/ (access: 09.2023).

Keith Sawyer. Creativity, collaboration, and learning, https://keithsawyer.com/bio/ (access 09.2023).

Nagroda im. Wisławy Szymborskiej (2020), https://nagrodaszymborskiej.pl/nominowani-2020/ (access 09.2023).

Rozmowa z Urszulą Zajączkowską (2020), https://instytutksiazki.pl/aktualnosci,2,urszula-zajaczkowska-laureatka-nagrody-nowych-ksiazek-za-rok-2021,7130.html (access 09.2023).

SGGW: Urszula Zajączkowska, https://bw.sggw.edu.pl/info.seam?id=WULSff17b1dad-30640caa2c39a3e99f4d043&affil=&lang=pl (access 09.2023).

VII Światowy Kongres Polonistów (2021), https://www.youtube.com/watch?v=4vw02HYYFz8 (access 09.2023).

Wikipedia: Urszula Zajączkowska (2023), https://pl.wikipedia.org/wiki/Urszula_Zajączkowska (access 09.2023).

Zajączkowska U. (2015) Cambium killers Project, https://cambiumkillers.pl (access 09.2023).

Zajączkowska U. (2022a) Druga Strona, https://www.youtube.com/watch?v=326JD5IsS8E (access 09.2023).

Zajączkowska U. (2022b) Plants’ Spaces, https://www.youtube.com/watch?v=cNmsrzZ0ijI (access 09.2023).

Pobrania

Opublikowane

2024-06-30

Numer

Tom 18 Nr 1 (2024): Sztuka w całożyciowym doświadczaniu wspólnotowości ‒ perspektywa europejska

Dział

Articles

Licencja

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Jak cytować

Szmidt, Krzysztof J., and Monika Modrzejewska-Świgulska. 2024. “Twórczość ogólna Czy Specyficzna? Studium Indywidualnego Przypadku”. Nauki O Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne 18 (1): 205-23. https://doi.org/10.18778/2450-4491.18.16.
Crossref
Scopus
Google Scholar
Europe PMC

Inne teksty tego samego autora