Religia w czasach zmian w Łodzi. Struktury organizacyjne, przestrzenne i społeczne
DOI:
https://doi.org/10.18778/1733-3180.07.25Słowa kluczowe:
religion, spatial and social organizationAbstrakt
Wpływ religii na kształtowanie przestrzeni miejskiej należy rozpatrywać, w co najmniej dwojaki sposób. Po pierwsze możemy mówić o tworzeniu się miast wokół miejsc kultu religijnego (por. Jackowski 2003, Beaujeu-Garnier, Chabot 1971). Po drugie o wykształceniu miejsc kultu religijnego w przestrzeni miasta. W obu przypadkach pojawia się pojęcie przestrzeni religijnej, przez analogię do przestrzeni turystycznej S. Liszewskiego (1999) i pielgrzymkowej A. Jackowskiego (2004), nazwać ją można podprzestrzenią przestrzeni geograficznej wytworzoną w ze względu na pełnione funkcje. Wydaje się także, że nie mniejszą niż funkcje wagę dla przestrzeni religijnej miasta ma przypisywane jej przez ludzi znaczenie. Celem artykułu jest dokonanie analizy przemian przestrzeni religijnej Łodzi. Zagadnienie to zostało przedstawione na tle ewolucji podziału wyznaniowego łodzian od początku XIX wieku do czasów obecnych. W opracowaniu zostały wykorzystane różnorodne materiały źródłowe: dane spisowe, dokumenty archiwalne, dane statystyczne publikowane przez instytucje wyznaniowe, wywiady i badania kwestionariuszowe.
Pobrania
Bibliografia
Jackowski A., 2003, Święta przestrzeń świata, Wyd. UJ, Kraków.
Beaujeu-Garnier J. Chabot G., 1971, Zarys geografii miast, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa.
Liszewski S., 1999.
Adamczuk L., 2002, Problematyka i procedura badań oraz charakterystyka zbiorowości, [w:] Postawy społeczno-religijne mieszkańców archidiecezji łódzkiej, Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, Łódź.
Archidiecezja Łódzka Informator 2001 , Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, Łódź.
Asherson N., 1982, The Polish August, (za Piwowarski 1990) Harmondsworth.
Bandurka M., 1997, Odbicie stosunków narodowościowych, wyznaniowych i społecznych w Łodzi w zasobie Archiwum Państwowego w Łodzi, [w:] Polacy - Niemcy - Żydzi w Łodzi w XIX-XX w.: sąsiedzi dalecy i bliscy, red. P. Samuś, "Ibidem", Kurowice.
Baniak J., 1990, Wpływ przynależności politycznej na religijność katolików miejskich. Na przykładzie Kalisza, [w:] Religijność polska w świetle badań socjologicznych, red. W. Piwowarski, W. Zdaniewicz, Pallotinum, Warszawa.
Bartos J., Dzieciuchowicz J., Mordwa S., Retkiewicz W., 2002, Wyznania religijne w Łodzi, [w:] Atlas Miasta Łodzi, red. S. Liszewski, Łódź.
Bogardus E., 1933, A Social Distance Scale, “Sociology and Social Research”, 17.
Budziarek M. (red.), 1994, Judaica łódzkie w zbiorach muzealnych i zasobach archiwalnych, Muzeum Historii Miasta Łodzi, Łódź.
Budziarek M., 1995, Wyznania i religie w Łodzi w XIX wieku, „Łódzkie Studia Teologiczne”, 4.
Budziarek M., 1995, Wyznania i religie w Łodzi w XIX wieku, „Łódzkie Studia Teologiczne”, 4.
Budziarek M., 1998, Łódzki bedeker wyznaniowy, Muzeum Historii Miasta Łodzi, Łódź.
Budziarek M., 2001, Katolicy niemieccy w Łodzi. Wybrane zagadnienia, [w:] Niemcy w dziejach Łodzi, red. K. A. Kuczyński, B. Ratecka, Wydawnictwo UŁ, Łódź.
Czarnowski S., 1956, Podział przestrzeni i jej rozgraniczenie w religii i magii, [w:] Dzieła, PWN, Warszawa.
Dąbrowski K., Janeczek A., Witczak L., 2000, Instytuty życia konsekrowanego w Kościele łódzkim, Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, Łódź.
Domański H. i in. (red.), 2000, Encyklopedia Socjologii. Oficyna Naukowa, Warszawa.
Drugi powszechny spis ludności z dn. 9.XII. 1931 r. Mieszkania i gospodarstwa domowe. Ludność. Stosunki zawodowe. Miasto Łódź,1937, „Statystyka Polski 1937”, Seria C, zeszyt 67, GUS, Warszawa.
Durkheim E., 1990, Elementarne formy życia religijnego, PWN, Warszawa.
Eliade M., 1974, Sacrum, mit, historia. Wybór esejów, PIW, Warszawa.
Friedman F., 1935, Dzieje Żydów w Łodzi od początku osadnictwa Żydów do roku 1863, Łódź.
Gałecki A. i in. (red.), 1997, Łódź wielonarodowa i wielowyznaniowa a idea tolerancji, Fundacja Ekumeniczna Tolerancja, Łódź.
Getto w Łodzi 1940-1944. Materiały z sesji naukowej 9 VIII 1984, 1988, red. J. Baranowski, T. Lenczewski, C. Pilichowski, J. Zamojska, Łódź.
Jackowski A. (red.), 1995, Przestrzeń i sacrum, Wydawnictwo UJ, Kraków.
Jackowski A., 1991, Pielgrzymki i turystyka religijna w Polsce, IT, Warszawa.
Jackowski A., Sołjan., Bilska E., 1997, Geografia religii – problemy badawcze, perspektywy rozwoju, [w:] Geografia. Człowiek. Gospodarka, red. H. Domański, A. Jackowski, Wydawnictwo UJ, Kraków.
Jackowski A., Sołjan., Bilska-Wodecka E., 1999, Religie świata. Szlaki pielgrzymkowe, [w:] Wielka Encyklopedia Geografii Świata, tom XV, Wydawnictwo Kurpisz, Poznań.
Jamroch E., 2002, Wiedza religijna jako wskaźnik religijności, [w:] Postawy społeczno-religijne mieszkańców archidiecezji łódzkiej, red. W. Zdaniewicz, T. Zembrzuski, Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, Łódź.
Janczak J. K., 1980, Ludność, [w:] Łódź. Dzieje miasta, red. B. Baranowski, J. Fijałek, Tom I, PWN, Warszawa-Łódź.
Janczak J. K., 1991, Struktura narodowościowa Łodzi w latach 1820-1939, [w:] Dzieje Żydów w Łodzi, red. W. Puś, S. Liszewski, Wydawnictwo UŁ, Łódź.
Janczak J. K., 1997, Struktura społeczna ludności Łodzi a latach 1820-1918, [w:] Polacy - Niemcy - Żydzi w Łodzi w XIX-XX w.: sąsiedzi dalecy i bliscy, red. P. Samuś , "Ibidem", Kurowice.
Judaica łódzkie w zbiorach muzealnych i zasobach archiwalnych, 1994, red. M. Budziarek, Łódź.
Kersz I., 1999, Szkice z dziejów Gminy Żydowskiej oraz cmentarza w Łodzi, Oficyna Bibliofilów, Łódź.
Kessler W., 2001, Rola Niemców w Łodzi, [w:] Niemcy w dziejach Łodzi, Wydawnictwo UŁ, red. K. A. Kuczyński, B. Ratecka , Łódź.
Kleszczyński A., 1997, Kościół Ewangelicko-Metodystyczny, „Wiedza i Życie”, 3.
Kłoczkowski J., Müllerowa L., Skarbek J., 1986, Zarys dziejów Kościoła katolickiego w Polsce, Wydawnictwo Znak, Kraków.
Kopczyńska-Jaworska B., Woźniak K., 2002, Łódzcy luteranie. Społeczność i jej organizacja, „Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, „Łódzkie Studia Etnograficzne”, Tom XLI, Łódź.
Kossman E., 1934, Śladami dawnej Łodzi, Wydawnictwo Towarzystwa Przyrodniczego im. Stanisława Staszica, Łódź.
Lay D, 1998, Geography of religion, [w:] The Dictionary of Human Geography, red. R. J. Johnston, Blackwell, Oxford.
Liszewski S., 1990, Organizacja terytorialna diecezji łódzkiej na tle podziałów administracyjnych i przemian w rozmieszczeniu ludności, Diecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, Łódź.
Liszewski S., 1991, Rola społeczności żydowskiej w organizacji przestrzeni miejskiej Łodzi, [w:] Dzieje Żydów w Łodzi 1820-1944, red. W. Puś, S. Liszewski, Wydawnictwo UŁ, Łódź.
Łaski J., 1881, Liber Beneficiorum, Wydawnictwo J. Łukowski, t. II Gniezno.
Łódź w 35-leciu PRL, 1979, Urząd Miasta Łodzi, Wojewódzki Urząd Statystyczny w Łodzi, Łódź.
Łyko Z., 1988, Kościół Adwentystów Dnia Siódmego, Warszawa.
Maciaszczyk I., 2002, Monografia Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w Łodzi, wydruk komputerowy pracy dyplomowej obronionej w Katedrze Gospodarki Przestrzennej i Planowania Przestrzennego Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Mariański J., 2002, Postawy i zachowania religijno moralne, [w:] Postawy społeczno-religijne mieszkańców archidiecezji łódzkiej, red. W. Zdaniewicz, T. Zembrzuski, Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, Łódź.
Mazur K., 1991, Mariawityzm w Polsce, Kraków.
Milerski B., Woźniak K.(red.), 1998, Przeszłość przyszłości: z dziejów luteranizmu w Łodzi i regionie, Łódź.
Mroczka L., 1976, Skład wyznaniowy i narodowościowy robotników łódzkich w latach 1918-1939, [w:] Polska klasa robotnicza, red. S. Kalabiński, „Studia historyczne”,7, Warszawa.
Mroczka L., 1997, Dynamika rozwoju i struktura społeczno-zawodowa głównych grup etnicznych w Łodzi w latach 1918-1939, [w:] Polacy - Niemcy - Żydzi w Łodzi w XIX-XX w.: sąsiedzi dalecy i bliscy, red. P. Samuś, "Ibidem", Kurowice.
Muznerowski S., 1922, Przyczynki do monografii Łodzi, Nakładem Seminarium Duchownego w Łodzi, Łódź.
Nau I., 1999, Rozmieszczenie własności kościelnej i jej wpływ na strukturę użytkowania ziemi w Łodzi na przykładzie kościoła rzymsko-katolickiego, Katedra Gospodarki Przestrzennej i Planowania Przestrzennego UŁ, maszynopis pracy magisterskiej, Łódź.
Piwowarski W., 1977, Religijność miejska w regionie uprzemysłowionym. Studium socjologiczne, Biblioteka „Więzi”, Warszawa.
Piwowarski W., 1990, Teoria i metodologia badań nad religijnością polską, [w:] Religijność polska w świetle badań socjologicznych, red. W. Piwowarski, W. Zdaniewicz, Pallotinum, Warszawa.
Piwowarski W., 1996, Socjologia religii, Wydawnictwo KUL, Lublin.
Piwowarski W., 2002, Praktyki religijne, [w:] Postawy społeczno-religijne mieszkańców archidiecezji łódzkiej, red. W. Zdaniewicz, T. Zembrzuski, Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, Łódź.
Popławska I., 1992, Architektura mieszkaniowa Łodzi w XIX wieku, Studia i Materiały do Teorii i Historii Architektury i Urbanistyki XIX, Warszawa.
Przeszłość przyszłości: z dziejów luteranizmu w Łodzi i regionie, 1998, red. B. Milerski, K. Woźniak, Łódź.
Puś W., 1987, Dzieje Łodzi przemysłowej (zarys historii), Muzeum Historii Miasta Łodzi, Centrum Informacji Kulturalnej, Łódź.
Puś W., 2001, Żydzi w Łodzi w latach zaborów 1793-1914, Wydawnictwo UŁ, Łódź.
Radomiak M., 1999, Zostały cmentarze..., „Dziennik Łódzki”, 157.
Radziszewska K., Woźniak K. (red.), 2000, Pod jednym dachem. Niemcy oraz ich polscy i żydowscy sąsiedzi w Łodzi w XIX i XX wieku, Wydawnictwo Literatura, Łódź.
Roguska B., 1999, Kościół w III Rzeczypospolitej, Komunikat CBOS 2497, CEBOS.
Roguska B., Wciórka B., 2000, Religijność i stosunek do kościoła, [w:] Nowa rzeczywistość. Oceny i opinie 1989-1999, red. M. Strzeszewski, K. Zagórski, Dialog, Warszawa.
Rosin R., Bandurka M., 1974, Łódź 1423-1923-1973. Zarys i wybór dokumentów, Łódź.
Rybak S., 1992, Mariawityzm. Studium historyczne, Warszawa.
Rykała A., 1999, Staroobrzędowcy w Polsce, „Folia Geographica Socio-Oeconomica”, nr 2, Wydawnictwo UŁ, Łódź.
Rykała A., 2000, Przemiany sytuacji społeczno-politycznej mniejszości żydowskiej w Polsce po drugiej wojnie światowej, Katedra Geografii Politycznej i Studiów Regionalnych UŁ, maszynopis pracy doktorskiej, Łódź.
Rymkiewicz M., 1992, Migracje ludności do Łódzkiej Aglomeracji Miejskiej na przełomie XIX i XX wieku, [w:] Biologia Populacji Ludzkich Współczesnych i Pradziejowych, Łódź.
Rynkowska A., 1970, Ulica Piotrkowska, WŁ, Łódź.
Spodenkiewicz P., 1998, Zaginiona dzielnica. Łódź żydowska – ludzie i miejsca, Łódzka Księgarnia Niezależna, Łódź.
Sroczyńska M., 2002, Obraz Kościoła i jego miejsca w życiu społeczno-politycznym, [w:] Postawy społeczno-religijne mieszkańców archidiecezji łódzkiej, red. W. Zdaniewicz, T. Zembrzuski, Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, Łódź.
Statystyka miasta Łodzi opracowana przez Wydział Statystyki Magistratu. Trzylecie 1918-20, 1922, Łódź.
Stefański K., 1995, Architektura sakralna Łodzi w okresie przemysłowego rozwoju miasta 1821-1914, Wydawnictwo UŁ, Łódź.
Szenderowski L., 1982, Ewangeliczni Chrześcijanie, Warszawa.
Szkup R., 1994, Śladami gminy żydowskiej w Łodzi, Kronika Miasta Łodzi,1, Łódź.
Sztobryn D., Kozłowski A., 2001, Szkolnictwo niemieckie w Łodzi, Niemcy w dziejach Łodzi do 1945 roku, red. K. A. Kuczyński, B. Ratecka Wydawnictwo UŁ, Łódź.
Tokarczyk A., 1980, Protestantyzm, Warszawa.
Tołwiński T., 1999, Kościół Ewangelicznych Chrześcijan. Informator, Warszawa.
Wachowska B., 1976, Struktura wyznaniowo-narodowościowa i społeczno-zawodowa proletariatu łódzkiego (1918-1929), „Rocznik Łódzki”, 21, Łódź.
Walicki J., 2000, Synagogi i domy modlitwy w Łodzi, Ibidem, Łódź.
Wciórka B., 2001, Religijność Polaków na przełomie wieków, Komunikat CBOS 2497, CEBOS.
Weber M., 1995, Szkice z socjologii religii, KiW, Warszawa.
Wojtkowiak S., 2000, Narodowości i wyznania religijne w Łodzi, Tygiel Kultury, 7-9, Łódź.
Ziemny A., 1997, Resztki mniejszości, czyli Żydzi polscy dzisiaj, Łódź.
Zwoliński P., 1995, Historia Kościoła na ziemi łódzkiej do początku XX wieku, „Łódzkie Studia Teologiczne”, 4, Łódź.
Zwoliński P., 1998, Dzieje parafii Wniebowzięcia NMP na tle rozwoju Łodzi, Archidiecezjalne Wydawnictwo Łódzkie, Łódź.
Żydzi w Łodzi 1820-1944. Wybrane problemy, 1991, red. W. Puś, S. Liszewski, Łódź.
Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Rzeczypospolitej Polskiej: www.advent.pl
Archidiecezji Łódzkiej, www.archidiecezja.lodz.pl.
Kościół Chrześcijan Dnia Sobotniego: www.kchds.tc.pl
Kościół Ewangelicko – Augsburski (Luterański) w Polsce: www.luteranie.pl
Kościół Ewangelicko - Metodystyczny w RP: www.kem.com.pl
Kościół Nowoapostolski w Polsce: www.nak.org.pl
Kościół Polskokatolicki: www.polskokatolicy.pl
Kościół Wolnych Chrześcijan : www.kwch.gf.pl
Prawosławie. Oficjalna strona Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego : www.orthodox.pl
Strona Kościoła Zielonoświątkowego w Polsce : www.kz.pl
Strona Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP: www.reformowani.pl
Świadkowie Jehowy: www.watchtower.orglanguagespolish
Świecki Ruch Misyjny „Epifania”: www.epifania.pl
Związek Buddyjski Karma Kagyu : www.buddyzm.pl
Kościół Adwentystów Dnia Siódmego w Łodzi: kadslodz.chrystus.pl
Kościół Zielonoświątkowy. Zbór w Łodzi: www.kz.lodz.pl
Łódzki Ośrodek Karma Kagyu: www.karma-kagyu.prv.pl
Łódzki Ośrodek Szkoły Zen Kwan Um : www.zen.insite.com.pl
Strona Parafii Ewangelicko-Reformowanej w Łodzi: www.reformowani.pl/lodzinde.htm
Strona Parafii Kościoła Starokatolickiego Mariawitów pod wezwaniem św. Franciszka z Asyżu w Łodzi : www.mariawita.lodz.pl
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Praca jest udostępniana na licencji Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 3.0 Unported License.
Jak cytować
