Jak socjologowie mogą skorzystać na praktyce medytacji?

Krzysztof T. Konecki

doi:10.18778/1733-8069.11.4.03

Autor

Krzysztof T. Konecki Uniwersytet Łódzki, Katedra Socjologii Organizacji i Zarządzania, Instytut Socjologii, ul. Rewolucji 1905 r. 41, 90-214 Łódź

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.11.4.03

Słowa kluczowe:

medytacja, epistemologia, buddyzm zen, metody jakościowe, autoetnografia, etnografia, uważna teoria ugruntowana, empatyczna introspekcja, socjologia kontemplacyjna, uważność

Abstrakt

Celem artykułu jest przybliżenie problematyki medytacji jako narzędzia pomocnego w pracy badawczej i analitycznej socjologa. Przyjęta w artykule forma medytacji pochodzi z tradycji buddyzmu zen. Sama technika medytacyjna wnosi pewne inspiracje natury epistemologicznej i metodologicznej wywodzące się z tradycji filozofii buddyjskiej. W artykule opisano podstawowe założenia i praktykę medytacji buddyjskiej (zen). Ponadto odniesiono je do niektórych pojęć socjologicznych i metodologii badań socjologicznych. Wprowadzono temat dekonstrukcji pojęć przy pomocy praktyki medytacyjnej oraz problematykę rozwijania kompetencji intuicyjnych w arsenale podręcznych narzędzi wspomagających badacza/analityka jakościowego w jego przedsięwzięciach. Na koniec pokazano metody jakościowe, w których pomocna może okazać się medytacja ‒ jako część procesu badawczego i analitycznego.

Biogram autora

Krzysztof T. Konecki - Uniwersytet Łódzki, Katedra Socjologii Organizacji i Zarządzania, Instytut Socjologii, ul. Rewolucji 1905 r. 41, 90-214 Łódź

Krzysztof T. Konecki, prof. zw. dr hab., kierownik Katedry Socjologii Organizacji i Zarządzania Uniwersytetu Łódzkiego, członek Executive Committee of European Sociological Association, Prezydium Komitetu Socjologii PAN, Zarządu PTS i przewodniczący Sekcji Socjologii Jakościowej i Symbolicznego Interakcjonizmu PTS. Jego obszar zainteresowań naukowych to m.in.: socjologia jakościowa, teoria ugruntowana, interakcjonizm symboliczny, socjologia wizualna oraz socjologiczne badania nad medytacją i jogą.

Bibliografia

Anderson Leon (2006) Analytic Autoethnography. „Journal of Contemporary Ethnography”, vol. 35, no. 4, s. 373‒395. DOI: https://doi.org/10.1177/0891241605280449

Balzac de Honoré (b.d.) Facino Cane [dostęp 8 stycznia 2015 r.]. Dostępny w Internecie: http://www.gutenberg.org/files/1737/1737-h/1737-h.htm

Battersby David (1981) The Use Of Ethnography And Grounded Theory In Educational Research. „McGill Journal of Education / Revue des sciences de l’éducation de McGill”, vol. 16, no. 1, s. 91–98.

Bell Inge (1979) Buddhist Sociology: Some Thoughts on the Convergence of Sociology and the Eastern Paths of Liberation [w:] Scott G.

McNall, ed., Theoretical Perspectives in Sociology. New York: St. Martin’s Press, s. 53–68.

Benedict Gerald (2011) The Five-Minute Philosopher. 80 Unquestionably Good Answers to 80 Unanswerable Big Questions. London: Watkins Publishing.

Bergson Henri (1963) Myśl i ruch. Wstęp do metafizyki. Intuicja filozoficzna. Postrzeżenie zmiany. Dusza i ciało. Przełożyli Paweł Bylin, Kazimierz Błeszyński. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Bong Wu (1990) Only Keep “Don’t Know” Mind [dostęp 7 grudnia 2015 r.]. Dostępny w Internecie http://www.kwanumzen.org/?teaching=only-keep-dont-know-mind

Charmaz Kathy, Mitchell Richard (2001) Grounded Theory in Ethnography [w:] Paul Atkinson i in., eds., Handbook of Ethnography. London: Sage, s. 161‒174.

Chuang Rueyling, Chen Guo-Ming (2003) Buddhist Perspectives and Human Communication. „Intercultural Communication Studies”, vol. 12, no. 4, s. 65‒80.

Cicourel Aaron (1974) Cognitive Sociology: Language and Meaning in Social Interaction. New York: Free Press.

Cooley Charles H. (1909) Social Organization. Study of Larger Mind. New York: Schocken Books. DOI: https://doi.org/10.1037/14788-000

Davis Christine Salkin, Breede Deborah C. (2015) Holistic Ethnography: Embodiment, Emotion, Contemplation, and Dialogue in Ethnographic Fieldwork. „The Journal of Contemplative Inquiry”, vol. 2, no. 1 [dostęp 1 października 2015 r.]. Dostępny w Internecie http://journal.contemplativeinquiry.org/index.php/joci/article/view/34

Ellis Carolyn, Adams Tony E., Bochner Arthur P. (2011) Autoethnography: An Overview. „Forum Qualitative Sozialforschung / Forum: Qualitative Social Research”, vol. 12, no. 1, art. 10 [dostęp 9 stycznia 2015 r.]. Dostępny w Internecie http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0114-fqs1101108

Engler Barbara (2009) Personality Theories. Wadsworth: Cengage Learning.

Garfinkel Harold (2007) Studia z etnometodologii. Przełożyła Alina Szulżycka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Glaser Barney (1978) Theoretical Sensitivity. San Francisco: Sociology Press.

Glaser Barney, Strauss Anselm L. (1967) The Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research. Chicago: Aldine de Gruyter. DOI: https://doi.org/10.1097/00006199-196807000-00014

Goffman Erving (1956) The Presentation of Self in Everyday Life. Edinburgh: University of Edinburgh Social Sciences Research Centre.

Goffman Erving (1963) Stigma: Notes on the Management of Spoiled Identity. New York: Shuster and Shuster.

Goode David (1994) A World Without Words. The Social Construction of Children Born Deaf or Blind. Philadelphia: Temple University Press.

Griffiths Paul J. (2010) Buddhism [w:] Charles Taliaferro, Paul Draper, Philip L. Quinn, eds., A Companion to the Philosophy of Religion. Malden: Wiley-Blackwell, s. 13‒22.

Hooper Carl (2007) Koan Zen and Wittgenstein’s Only Correct Method in Philosophy. „Asian Philosophy”, vol. 17, no. 3, s. 283–292. DOI: https://doi.org/10.1080/09552360701708753

Immergut Matthew, Kaufman Peter (2014) A Sociology of No-Self: Applying Buddhist Social Theory to Symbolic Interaction. „Symbolic Interaction”, vol. 37, no. 2, s. 264‒282. DOI: https://doi.org/10.1002/symb.90

Kacperczyk Anna (2014) Autoetnografia – technika, metoda, nowy paradygmat? O metodologicznym statusie autoetnografii. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 10, nr 3, s. 32–74 [dostęp 6 września 2014 r.]. Dostępny w Internecie www.przegladsocjologiijakosciowej.org

Kapleau Roshi P. (1967) The Three Pillars of Zen: Teaching, Practice, and Enlightenment. Boston: Beacon Press.

Konecki Krzysztof T. (2010) Procesy tożsamościowe a dialogiczność jaźni – problem anamnezis [w:] Krzysztof T. Konecki, Anna Kacperczyk, red., Procesy tożsamościowe. Symboliczno-interakcyjny wymiar konstruowania ładu i nieładu społecznego. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 331‒339.

Konecki Krzysztof T. (2011) Visual Grounded Theory: A Methodological Outline and Examples from Empirical Work. „Revija za sociologiju”, vol. 41, no. 2, s. 131‒160. DOI: https://doi.org/10.5613/rzs.41.2.1

Kossakowski Radosław (2009) Diamentowa droga. Wspólnota religijna w świecie duchowości refleksyjnej. Kraków: Nomos.

Kossakowski Radosław (2011) Budda w kulturze konsumpcji. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.

Loy David (2003) A Great Awakening. A Buddhist Social Theory. Somerville: Wisdom Publication.

Loy David (2008) Money, Sex, War, Karma. Notes for a Buddhist Revolution. Somerville: Wisdom Publications.

Manis Jerome G., Meltzer Bernard N. (1978) Symbolic Interaction. A Reader in Social Psychology. Boston: Allyn and Bacon.

McGrane Bernard (1993a) Zen Sociology: Don’t Just Do Something, Stand There! „Teaching Sociology”, vol. 21, no. 1, s. 79–84. DOI: https://doi.org/10.2307/1318854

McGrane Bernard (1993b) Zen Sociology: The Un-TV Experiment. „Teaching Sociology”, vol. 21, no. 1, s. 85–89. DOI: https://doi.org/10.2307/1318855

Mead George H. (1934) Mind, Self, and Society. Chicago: University of Chicago Press.

Mills Wright C. (1940) Situated Actions and Vocabularies of Motive. „American Sociological Review”, vol. 5, no. 6, s. 904‒913. DOI: https://doi.org/10.2307/2084524

Moore Robert J. (1995) Dereification in Zen Buddhism. „The Sociological Quarterly”, vol. 36, no. 4, s. 699–723. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1533-8525.1995.tb00461.x

Nagarjuna Arya (2014) Daśabhumika-vibhasa. Traktat o Dziesięciu Stopniach [dostęp 20 sierpnia 2014 r.]. Dostępny w Internecie http://mahajana.net/teksty/nagarjuna_10st.html

Nhat Hanh Thich (1976) The Miracle of Mindfulness: An Introduction to the Practice of Meditation. Boston: Beacon Press.

Nhat Hanh Thich (1999a) The Heart of the Buddha’s Teaching. London: Rider.

Nhat Hanh Thich (1999b) Interbeing: Fourteen Guidelines for Engaged Buddhism. Berkeley: Parallax Press.

Nhat Hanh Thich (2006) Understanding Our Mind. Berkeley: Parallax Press.

Nhat Hanh Thich (2012) Awakening of the Heart. Essential Buddhist Sutras and Commentaries. Berkeley: Unified Buddhist Church.

Pagis Michal (2010) From Abstract Concepts to Experiential Knowledge: Embodying Enlightenment in a Meditation Center. „Qualitative Sociology”, vol. 33, no. 3, s. 469–489. DOI: https://doi.org/10.1007/s11133-010-9169-6

Petitmengin-Peugeot Claire (2002) The Intuitive Experience [w:] Francisco Varela, Jonathan Shear, eds., The View From Within. First-Person Approaches To The Study Of Consciousness. Thorverton: Imprint Academic, s. 43‒78.

Prus Robert (1996) Symbolic Interaction and Ethnographic Research: Intersubjectivity and the Study of Human Lived Experience. Albany: State University of New York Press.

Purser Ronald E., Milillo Joseph (2014) Mindfulness Revisited: A Buddhist-Based Conceptualization. „Journal of Management Inquiry”, vol. 24, no 1, s. 3‒24. DOI: https://doi.org/10.1177/1056492614532315

Reason Peter, Rowan John, eds., (1981) Human Inquiry: A Sourcebook of New Paradigm Research. Chichester: John Wiley.

Rorty Richard (1989) Contingency, Irony, Solidarity. Cambridge: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511804397

Sahn Seung (1976) Dropping Ashes on the Buddha. New York: Grove Press.

Sahn Seung (1982) Only Don’t Know: Selected Teaching Letters of Zen Master Seung Sahn. Boston: Shambhala Publications.

Scheff Thomas (1990) Microsociology. Discourse, Emotion, and Social Structure. Chicago: University of Chicago Press.

Scheff Thomas (2012) Homage to Pascal. „New English Review” [dostęp 13 listopada 2014 r.]. Dostępny w Internecie http://www.newenglishreview.org/custpage.cfm/frm/128369/sec_id/128369

Schipper Janine (2008) Disappearing Desert: The Growth of Phoenix and the Culture of Sprawl. Norman: University of Oklahoma Press.

Schipper Janine (2012) Toward A Buddhist Sociology: It’s Theories, Methods, and Possibilities. „The American Sociologist”, vol., 43, no. 3, s. 203–222. DOI: https://doi.org/10.1007/s12108-012-9155-4

Shear Jonathan, Jevning Ron (2002) Pure Consciousness: Scientific Explorations of Meditation Techniques [w:] Francisco Varela, Jonathan Shear, eds., The View From Within. First-Person Approaches To The Study Of Consciousness. Thorverton: Imprint Academic, s. 189‒210.

Soukup Charles (2013) The Postmodern Ethnographic Flaneur and the Study of Hyper-Mediated Everyday Life. „Journal of Contemporary Ethnography”, vol. 42, s. 226–254. DOI: https://doi.org/10.1177/0891241612461278

Strauss Anselm L. (1984) Social Worlds and Their Segmentation Processes. „Studies in Symbolic Interaction”, vol. 5, s. 123‒139.

Strauss Anselm L. (1987) Qualitative Analysis for Social Scientists. Cambridge: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511557842

Strauss Anselm L. (1993) Continual Permutations of Action. New York: Aldine de Gruyter.

Strauss Anselm L. (1997) Mirrors and Masks. The Search for Identity. New Brunswick: Transaction Publishers.

Strauss Anselm L., Corbin Juliet (1997) Grounded Theory in Practice. Thousand Oaks: Sage.

Suzuki Daisetz T. (1964) Introduction to Zen Buddhism. New York: Grove Press.

Suzuki Daisetz T. (1994) The Zen Koan as a Means of Attaining Enlightenment. Rutland: Charles E. Tuttle.

Szahaj Andrzej (2012) Ironia i miłość. Neopragmatyzm Richarda Rorty’ego w kontekście sporu o postmodernizm. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Uhan Samo, Malnar Brina, Kurdija Slavko (2013) Grounded Theory and Inductive Ethnography: A Sensible Merging or a Failed Encounter? „Teorija in Praksa”, vol. 50, no. 3/4, s. 642–657.

Wyka Anna (1993) Badacz społeczny wobec doświadczenia. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN.

Varela Francisco J., Thompson Evan, Rosch Eleanor (1993) The Embodied Mind. Cambridge: MIT Press.

Yen Sheng (2009) Shattering the Great Doubt: The Chan Practice of Huatou. Boston: Shambhala.

Zybertowicz Andrzej (2001) Konstruktywizm jako orientacja metodologiczna w badaniach społecznych. „Kultura i Historia”, t. 1, s. 118–134.