„Ciało to mój największy nauczyciel”. Interakcje z własnym ciałem w pracy tancerza

Dominika Byczkowska

doi:10.18778/1733-8069.8.2.05

Autor

Dominika Byczkowska Uniwersytet Łódzki, Instytut Socjologii, Katedra Socjologii Organizacji i Zarządzania

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.8.2.05

Słowa kluczowe:

cielesność, taniec, interakcja, negocjowanie, autoterapia, autoetnografia analityczna

Abstrakt

W tekście przedstawione są wyniki badań nad społecznym konstruowaniem cielesności, przeprowadzone przy wykorzystaniu metodologii teorii ugruntowanej i jakościowych technik badawczych. Celem artykułu jest pokazanie specyficznej interakcji, jaka zachodzi pomiędzy tancerzem i jego ciałem. Powstaniu tej relacji, zwykle w późniejszych etapach kariery tanecznej, sprzyja niewielka liczba formalnych reguł i norm istniejących w danym środowisku tanecznym. Występuje ona zatem w większym stopniu wśród tancerzy artystycznych niż sportowych. Relacja tancerza z jego ciałem tworzona jest w procesie negocjowania i poznawania reakcji ciała na działania podejmowane przez tancerza. Ciało jest przez tancerza traktowane jako aktor, który podejmuje własne decyzje i czasami nie pozwala tancerzowi realizować jego zamiarów, na przykład związanych z normami panującymi w określonych grupach społecznych. Dla porównania w jak różnorodne interakcje z własnym ciałem mogą wchodzić jednostki podjęta zostaje także tematyka relacji z ciałem w procesie autoterapeutycznym. Przedstawienie obu tych zagadnień pokazuje także dwa odmienne sposoby komunikowania się z własną cielesnością.

Biogram autora

Dominika Byczkowska - Uniwersytet Łódzki, Instytut Socjologii, Katedra Socjologii Organizacji i Zarządzania

Dominika Byczkowska, dr, socjolog, pracuje w Katedrze Socjologii Organizacji i Zarządzania IS UŁ. Jej główne obszary zainteresowań badawczych to socjologia ciała, społeczne konstruowanie cielesności, socjologia tańca, metodologia teorii ugruntowanej, socjologia jakościowa, socjalizacja wtórna w grupach zawodowych i hobbystycznych. Realizowała także badania dotyczące m.in. procesu lobbingowego i konstruowania procedur HR. Jest redaktorką działu recenzji w „Qualitative Sociology Review” i „Przeglądzie Socjologii Jakościowej”. W swojej pracy wykorzystuje socjologię jakościową i wiedzę z zakresu rozwoju profesjonalnego do badania przemian zachodzących w grupach zawodowych. Jest specjalistką pracy kreatywnej przy zachowaniu harmonii umysłu i ciała.

Bibliografia

Anderson Leon (2006) Analytic Autoethnography. „Journal of Contemporary Ethnography”, vol. 35, no. 4, s. 373–395. DOI: https://doi.org/10.1177/0891241605280449

Bittner Barbara (2004) Nie tylko o tańcu. Warszawa: Prószyński i S-ka.

Blumer Herbert (2007) Interakcjonizm symboliczny. Przełożyła Grażyna Woroniecka. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.

Byczkowska Dominika (2007) Ciało, jako narzędzie budowania pozycji w grupie. Na podstawie badań wśród tancerzy tańca towarzyskiego [w:] Jacek Leoński, Urszula Kozłowska, red., W kręgu socjologii interpretatywnej. Badania jakościowe nad tożsamością. Szczecin: Economicus, s. 391–406.

Byczkowska Dominika (2009) What do we study studying body? Researcher’s attempts to embodiment research. „Qualitative Sociology Review”, vol. 5, no. 3, s. 100–112 [dostęp 26 czerwca 2012 r.]. Dostępny w Internecie http://www.qualitativesociologyreview.org/ENG/Volume14/QSR_5_3_Byczkowska.pdf DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8077.5.3.07

Byczkowska Dominika (2010a) Rola instytucjonalizacji w społecznym świecie – na przykładzie badań tancerzy tańca towarzyskiego [w:] Leoński Jacek, Fiternicka-Gorzko Magdalena, red., Kultury, subkultury i światy społeczne w badaniach jakościowych. Szczecin: Volumina.pl, s. 101–116.

Byczkowska Dominika (2010b) Ciało – narzędzie konstruowania tożsamości. Na podstawie badań tancerzy [w:] Krzysztof T. Konecki, Anna Kacperczyk, red., Procesy tożsamościowe. Symboliczno-interakcyjny wymiar konstruowania ładu i nieładu społecznego. Łódź: Wydawnictwo UŁ, s. 313–328.

Charmaz Kathy (2006) Constructing Grounded Theory. A Practical Guide Through Qualitative Analysis. London, Sage, New Delhi: Sage Publications.

Charmaz Kathy (2009) Teoria Ugruntowana. Praktyczny przewodnik po analizie jakościowej. Przełożyła Barbara Komorowska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Clarke Adele (1990) A social worlds research adventure. The case of reproductive science [w:] Susan E. Cozzens, Thomas F. Gieryn, eds., Theories of science in society. Bloomington: Indiana University Press, s. 15–42.

Elias Norbert (1980) Przemiany obyczajów w cywilizacji Zachodu. Przełożył Tadeusz Zabłudowski. Warszawa: PIW.

Grau Andree (2005) When the landscape becomes flesh: an investigation into body boundaries with special reference to Tiwi dance and Western classical ballet. „Body and Society”, vol. 11, no. 4, s. 141–163. DOI: https://doi.org/10.1177/1357034X05058024

Hałas Elżbieta (2006) Interakcjonizm symboliczny. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Hałas Elżbieta, Konecki Krzysztof T., red., (2005) Konstruowanie jaźni i społeczeństwa. Europejskie warianty interakcjonizmu symbolicznego. Warszawa: Wydawnictwo Scholar.

Hammersley Martyn, Atkinson Paul (2000) Metody badań terenowych. Przełożył Sławomir Dymczyk. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka.

Hughes Everett E. (1997) Careers. „Qualitative Sociology”, vol. 20, no. 3, s. 389–397. DOI: https://doi.org/10.1023/A:1024731416961

Jakubowska Honorata (2008) Ciało biologiczne w interakcjach społecznych ‒ pomiędzy napiętnowaniem a akceptacją. „Kultura i społeczeństwo”, t. 52, nr 3, s. 195–212. DOI: https://doi.org/10.35757/KiS.2008.52.3.11

Jakubowska Honorata (2009) Socjologia ciała. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Kacperczyk Anna (2005) Zastosowanie koncepcji społecznych światów w badaniach empirycznych [w:] Elżbieta Hałas, Krzysztof T. Konecki, red., Konstruowanie jaźni i społeczeństwa. Europejskie warianty symbolicznego interakcjonizmu. Warszawa: Wydawnictwo Scholar, s. 169–191.

Konecki Krzysztof T. (2000) Studia z metodologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Konecki Krzysztof T. (2005) Wizualne wyobrażenia. Główne strategie badawcze w socjologii wizualnej a metodologia teoria ugruntowanej. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 1, nr 1, s. 42–63 [dostęp 20 czerwca 2012 r.]. Dostępny w Internecie http://www.qualitativesociologyreview.org/PL/Volume1/PSJ_1_1_Konecki.pdf DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.1.1.04

Konecki Krzysztof T. (2008) Touching and Gesture Exchange as an Element of Emotional Bond Construction. Application of Visual Sociology in the Research on Interaction Between Humans and Animals. „Forum Qualitative Sozialforschung / Forum: Qualitative Social Research”, vol. 9, no. 3, art. 33 [dostęp 29 maja 2012 r.]. Dostępny w Internecie http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de-:0114-fqs0803337

Konecki Krzysztof T. (2010) Wywiad na podstawie filmów w badaniach praktyki jogi – na przykładzie badań cielesności i gestów w społecznym świecie praktyki jogi [w:] Jacek Leoński, Magdalena Fiternicka-Gorzko, red., Kultury, subkultury i światy społeczne w badaniach jakościowych. Szczecin: Volumina.pl, s. 303–335.

Kvale Steinar (2004) InterViews. Wprowadzenie do jakościowego wywiadu badawczego. Przełożył Stanisław Zabielski. Białystok: Wydawnictwo Trans Humana.

Lange Roderyk (1988) O istocie tańca i jego przejawach w kulturze. Perspektywa antropologiczna. Kraków: PWM.

Lussier-Ley Chantale (2010) Dialoguing with the body: a self study in relational pedagogy through embodiment and the therapeutic relationship. „The Qualitative

Report”, vol. 15 no. 1, s. 197–214 [dostęp 29 maja 2012 r.]. Dostępny w Internecie http://www.nova.edu/ssss/QR/QR15-1/lussier-ley.pdf

Merleau-Ponty Maurice (2001) Fenomenologia percepcji. Przełożyli Małgorzata Kowalska, Jacek Migański. Warszawa: Fundacja Aletheia.

Mond-Kozłowska Wiesna, ed., (2005) The Human Body – A Universal Sign. Bridging Art with Science. Kraków: Jagiellonian University Press.

Shaw Robert (2004) Psychotherapist embodiment. „Counseling and Psychotherapy Journal”, vol. 15, no. 4, s. 14‒17. DOI: https://doi.org/10.1093/ptr/kph025

Ślęzak Izabela (2010) Być prostytutką – problematyka konstruowania tożsamości kobiet prostytuujących się [w:] Krzysztof T. Konecki, Anna Kacperczyk, red., Procesy Tożsamościowe. Symboliczno-interakcyjny wymiar konstruowania ładu i nieładu społecznego. Łódź: Wydawnictwo UŁ, s. 293–311.

Turner Bryan S., Wainwright Steven P. (2003) Corps de ballet: the case of injured ballet dancer. „Sociology of Health and Illness”, vol. 25, no. 4, s. 269–288. DOI: https://doi.org/10.1111/1467-9566.00347

Urbaniak-Zając Danuta, Piekarski Jacek (2001) Badania jakościowe – uwagi wprowadzające [w:] Danuta Urbaniak-Zając, Jacek Piekarski, red., Jakościowe orientacje w badaniach pedagogicznych. Studia i materiały. Łódź: Wydawnictwo UŁ, s. 13–31.

Wainwright Steven P., Turner Bryan S. (2004) Epiphanies of embodiment: injury, identity and the balletic body. „Qualitative Research”, vol. 4, no. 3, s. 311–337. DOI: https://doi.org/10.1177/1468794104047232

Wojciechowska Magdalena (2012) Agencja towarzyska – (nie)zwykłe miejsce pracy. Kraków: Nomos.

Ziółkowski Marek (1981) Znaczenie, interakcja, rozumienie. Warszawa: PWN.