Czy polszczyzna odziedziczona jest językiem zagrożonym?

Ewa Lipińska

doi:10.18778/0860-6587.29.21

Authors

Ewa Lipińska Uniwersytet Jagielloński, Wydział Polonistyki, Instytut Glottodydaktyki Polonistycznej, ul. Grodzka 64, 31-044 Kraków https://orcid.org/0000-0002-9260-4885

DOI:

https://doi.org/10.18778/0860-6587.29.21

Keywords:

endangered languages, language vitality, power of the Polish language, transmission of polishness

Abstract

Languages can be categorized in different ways. In the article, I refer to their vitality, bearing in mind, above all, Polish as a heritage language. I am trying to answer the question whether it is an endangered language. I explain the causes of various threats to languages, among which globalization, migrations and mixed relationships (marriages) come to the fore. They result in cultural and linguistic destabilization of emigrating families, in which adults – usually not having an adequate knowledge of the consequences of abandoning native values – tend to assimilate or switch to the „Polonia system” communicating in a language that is a mixture of several variants (including: country of residence). Their children, refraining from communicating in Polish, i.e. using Polish only in the oral version limited to the home and family situation, constitute a weak link in its transmission. The remedy for activation, sometimes even for revitalization of the language, is mastering the standard Polish language, which could take place in Polish / Polish diaspora schools. Unfortunately, many parents do not understand this and decide not to educate their children in Polish. Research on this issue is discussed at the end of the article.

References

„Atlas języków zagrożonych”, 1996, 2001, http://www.unesco.org/languages-atlas/ [30.01.2020].

Deprez Ch., 1994, Les enfants bilingues: langues et familles, Paris.

Dubisz S., 2013, Rozwój słownictwa polszczyzny ogólnej w jej najnowszych dziejach, w: A. Dunin-Dudkowska, A. Małyska (red.), 70 lat współczesnej polszczyzny: zjawiska – procesy – tendencje.

Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Janowi Mazurowi, s. 666–680.

EJO – Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, 1999, wyd. II popr. i uzup., Wrocław.

Hornsby M., 2016, Zagrożenie języków, w: Języki w niebezpieczeństwie. Księga wiedzy, T. Wicherkiewicz (tłum.), Poznań, s. 91–104.

„Język żyje w nas”. Rozmowa z Profesorem Andrzejem Markowskim, „Biuletyn Polonistyczny” (21 II 2019), https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/articles/jezyk-zyje-w-nas-rozmowa-z-profesorem-andrzejem-markowskim,36/details [1.09.2021].

Języki zagrożone wymarciem w wybranych krajach Europy, Federacji Rosyjskiej i w Kanadzie. Opracowania tematyczne OT–670, oprac. A. Krasnowolski, Kancelaria Senatu, Biuro Analiz, Dokumentacji i Korespondencji, Warszawa, 2018.

Laskowski R., 2009, Język w zagrożeniu. Przyswajanie języka polskiego w warunkach polsko-szwedzkiego bilingwizmu, Kraków.

Lipińska E., 2014, Dwujęzyczność pokolenia polonijnego – jak ją zdobyć i zachować, „Polski w Niemczech. Pismo Federalnego Związku Nauczycieli Języka Polskiego”, nr 2, s. 5–8.

Lipińska E., 2015, Postawy młodzieży polonijnej wobec języka ojczystego i tożsamości etnicznej, „Poradnik Językowy” nr 8, s. 73–89.

Lipińska E., 2019, Język polonijny czy języki polonijne? „Postscriptum Polonistyczne”, nr 2 (24), s. 191–206. DOI: https://doi.org/10.31261/PS_P.2019.24.11

Lipińska E., 2020, Niczyje czy wspólne? O naturalnych i sztucznych językach mieszanych, „Acta Universitatis Lodziensis 27 – Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców”, Łódź, s. 41–59. DOI: https://doi.org/10.18778/0860-6587.27.01

Lipińska E., Seretny A., 2019, E| I| Ree|migracyjny język polski, „Języki Obce w Szkole”, nr 4, s. 5–10.

Lipińska E., Dudek I., Tokarz D., 2022, Raport z projektu badawczego pt.: „Polszczyzna odziedziczona jako język potencjalnie zagrożony” zrealizowanego przez Pracownię Badań Języka i Kultury Polonii (Instytut Glottodydaktyki Polonistycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego) przy współpracy Stowarzyszenia Oświaty i Kultury Polskiej, http://okp.krakow.pl/2022/04/raport-z-projektu-badawczego-polszczyzna-odziedziczona-jako-jezyk-potencjalnie-zagrozony/ [20.04.2022].

Matthews S., Polinsky M.,1999, Śmierć i odradzanie się języków, ZaKORZENIEnie, nr 4, http://zakorzenianie.most.org.pl/za6/01.htm [28.01.2020].

Miodunka W., 1990, Moc języka i jej znaczenie w kontaktach językowych i kulturowych, w: Język polski w świecie. Zbiór studiów, W. Miodunka (red.), Warszawa, s. 39–49.

Miodunka W., 2003, Bilingwizm polsko-portugalski w Brazylii. W stronę lingwistyki humanistycznej, Kraków.

Nowak T., 2011, Język w świetle odkryć nauki, Kraków.

Pawłowski A., 2005, Język polski w Unii Europejskiej, „Poradnik Językowy” nr 10, s. 3–27.

Piekarski P., 2014, Języki, które giną, języki, których nie ma, „Fragile”, nr 2, https://fragile.net.pl/jezyki-ktore-gina-jezyki-ktorych-nie-ma/ [29.01.2020].

Smolicz J., 1999, Współkultury Australii, Warszawa.

Widła H., 2016, Znajomość języków a znajomość kultur, „Języki Obce w Szkole”, nr 1, s. 86–91.

Wurm S., 2001, Atlas of world’s languages in danger of disappearing, UNESCO.

http://pl.languagesindanger.eu/book-of-knowledge/list-of-languages/ [30.01.2020].

https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%99zyk_zagro%C5%BCony_wymarciem [30.01.2020].