Czy polszczyzna odziedziczona jest językiem zagrożonym?

Ewa Lipińska

doi:10.18778/0860-6587.29.21

Autor

Ewa Lipińska Uniwersytet Jagielloński, Wydział Polonistyki, Instytut Glottodydaktyki Polonistycznej, ul. Grodzka 64, 31-044 Kraków https://orcid.org/0000-0002-9260-4885

DOI:

https://doi.org/10.18778/0860-6587.29.21

Słowa kluczowe:

języki zagrożone, witalność języków, moc języka polskiego, transmisja polskości

Abstrakt

Języki można kategoryzować na różne sposoby. Niniejszy artykuł odnosi się do ich żywotności, ze szczególnym uwzględnieniem polszczyzny odziedziczonej. Podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, czy jest ona językiem zagrożonym. Wyjaśniono przyczyny zagrożenia dla języków, wśród których w ostatnim okresie prym wiodą: globalizacja, migracje oraz związki (małżeństwa) mieszane. Powodują one destabilizację kulturową i językową w rodzinach emigrujących, w których dorośli – zazwyczaj nie posiadając odpowiedniej wiedzy dotyczącej konsekwencji zarzucania rodzimych wartości – skłaniają się ku asymilacji lub przełączają się na „system polonijny” komunikując się w języku będącym melanżem kilku wariantów (w tym: języka kraju osiedlenia). Ich dzieci, odchodząc od porozumiewania się po polsku, tzn. używając polszczyzny tylko w wersji ustnej ograniczonej do sytuacji domowej i rodzinnej, stanowią słabe ogniwo w jej transmisji. Remedium na aktywizację, czasem nawet na rewitalizację języka jest opanowanie polszczyzny standardowej, co może mieć miejsce w szkołach polskich/polonijnych. Niestety, wielu rodziców tego nie rozumie i decyduje o zaprzestaniu edukacji swoich dzieci po polsku.

Bibliografia

„Atlas języków zagrożonych”, 1996, 2001, http://www.unesco.org/languages-atlas/ [30.01.2020].

Deprez Ch., 1994, Les enfants bilingues: langues et familles, Paris.

Dubisz S., 2013, Rozwój słownictwa polszczyzny ogólnej w jej najnowszych dziejach, w: A. Dunin-Dudkowska, A. Małyska (red.), 70 lat współczesnej polszczyzny: zjawiska – procesy – tendencje.

Księga jubileuszowa dedykowana profesorowi Janowi Mazurowi, s. 666–680.

EJO – Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, 1999, wyd. II popr. i uzup., Wrocław.

Hornsby M., 2016, Zagrożenie języków, w: Języki w niebezpieczeństwie. Księga wiedzy, T. Wicherkiewicz (tłum.), Poznań, s. 91–104.

„Język żyje w nas”. Rozmowa z Profesorem Andrzejem Markowskim, „Biuletyn Polonistyczny” (21 II 2019), https://biuletynpolonistyczny.pl/pl/articles/jezyk-zyje-w-nas-rozmowa-z-profesorem-andrzejem-markowskim,36/details [1.09.2021].

Języki zagrożone wymarciem w wybranych krajach Europy, Federacji Rosyjskiej i w Kanadzie. Opracowania tematyczne OT–670, oprac. A. Krasnowolski, Kancelaria Senatu, Biuro Analiz, Dokumentacji i Korespondencji, Warszawa, 2018.

Laskowski R., 2009, Język w zagrożeniu. Przyswajanie języka polskiego w warunkach polsko-szwedzkiego bilingwizmu, Kraków.

Lipińska E., 2014, Dwujęzyczność pokolenia polonijnego – jak ją zdobyć i zachować, „Polski w Niemczech. Pismo Federalnego Związku Nauczycieli Języka Polskiego”, nr 2, s. 5–8.

Lipińska E., 2015, Postawy młodzieży polonijnej wobec języka ojczystego i tożsamości etnicznej, „Poradnik Językowy” nr 8, s. 73–89.

Lipińska E., 2019, Język polonijny czy języki polonijne? „Postscriptum Polonistyczne”, nr 2 (24), s. 191–206. DOI: https://doi.org/10.31261/PS_P.2019.24.11

Lipińska E., 2020, Niczyje czy wspólne? O naturalnych i sztucznych językach mieszanych, „Acta Universitatis Lodziensis 27 – Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców”, Łódź, s. 41–59. DOI: https://doi.org/10.18778/0860-6587.27.01

Lipińska E., Seretny A., 2019, E| I| Ree|migracyjny język polski, „Języki Obce w Szkole”, nr 4, s. 5–10.

Lipińska E., Dudek I., Tokarz D., 2022, Raport z projektu badawczego pt.: „Polszczyzna odziedziczona jako język potencjalnie zagrożony” zrealizowanego przez Pracownię Badań Języka i Kultury Polonii (Instytut Glottodydaktyki Polonistycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego) przy współpracy Stowarzyszenia Oświaty i Kultury Polskiej, http://okp.krakow.pl/2022/04/raport-z-projektu-badawczego-polszczyzna-odziedziczona-jako-jezyk-potencjalnie-zagrozony/ [20.04.2022].

Matthews S., Polinsky M.,1999, Śmierć i odradzanie się języków, ZaKORZENIEnie, nr 4, http://zakorzenianie.most.org.pl/za6/01.htm [28.01.2020].

Miodunka W., 1990, Moc języka i jej znaczenie w kontaktach językowych i kulturowych, w: Język polski w świecie. Zbiór studiów, W. Miodunka (red.), Warszawa, s. 39–49.

Miodunka W., 2003, Bilingwizm polsko-portugalski w Brazylii. W stronę lingwistyki humanistycznej, Kraków.

Nowak T., 2011, Język w świetle odkryć nauki, Kraków.

Pawłowski A., 2005, Język polski w Unii Europejskiej, „Poradnik Językowy” nr 10, s. 3–27.

Piekarski P., 2014, Języki, które giną, języki, których nie ma, „Fragile”, nr 2, https://fragile.net.pl/jezyki-ktore-gina-jezyki-ktorych-nie-ma/ [29.01.2020].

Smolicz J., 1999, Współkultury Australii, Warszawa.

Widła H., 2016, Znajomość języków a znajomość kultur, „Języki Obce w Szkole”, nr 1, s. 86–91.

Wurm S., 2001, Atlas of world’s languages in danger of disappearing, UNESCO.

http://pl.languagesindanger.eu/book-of-knowledge/list-of-languages/ [30.01.2020].

https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%99zyk_zagro%C5%BCony_wymarciem [30.01.2020].