Gość/inność dyskursu posthumanistycznego. Recenzja książki Anny Filipowicz, „(Prze)zwierzęcenia. Poetyckie drogi do postantropocentryzmu”, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2017

  • Andrzej Juchniewicz Uniwersytet Śląski, Wydział Filologiczny, Instytut Nauk o Literaturze Polskiej im. Ireneusza Opackiego
Słowa kluczowe: postantropocentryzm, posthumanizm, poezja, zaangażowanie, wspólnota międzygatunkowa

Abstrakt

Recenzowana książka Anny Filipowicz (Prze)zwierzęcenia. Poetyckie drogi do postantropocentryzmu jest jedną z kluczowych rozpraw badających związki ludzko-zwierzęce na materiale poezji polskiej XX i XXI wieku. Autorka w sposób innowacyjny odczytuje wiersze poetów uznanych za kanoniczych (Anny Świrszczyńskiej, Tadeusza Różewicza, Marcina Świetlickiego, Ryszarda Krynickiego, Tomasza Różyckiego, Jarosława Marka Rymkiewicza i Juliana Tuwima), wykorzystując wiedzę etologiczną i przyrodoznawczą. Największym atutem rozprawy, zdaniem recenzenta, jest mikrologiczna analiza poszczególnych utworów, dowartościowująca szczegół, dzięki czemu czytelnik otrzymuje kompendium podstawowych problemów związanych z emancypacją zwierząt w dwóch planach czasowych (podczas powstania warszawskiego i w czasach współczesnych). Filipowicz postuluje odrzucenie stereotypów, które do tej pory wzmacniały szowinizm gatunkowy i hierarchiczność w ramach akcydentalnych spotkań (casus zwierząt zamieszkujących ogrody zoologiczne i przestrzenie niezurbanizowane) i wypracowanie wrażliwości międzygatunkowej. Jej przejawami mogłyby być m.in. troska o dostrzeżenie indywidualnych biografii zwierząt w trakcie konfliktów zbrojnych lub zapobieganie niszczeniu biotopów. Rozprawa Filipowicz jest nie tylko przykładem zręcznego aplikowania metodologii z pogranicza humanistyki ekologicznej, animal studies, affective studies, lecz również ważnym głosem w debacie o budowaniu ładu ekologicznego i miejscu/roli zwierząt w życiu człowieka.

Biogram autora

Andrzej Juchniewicz, Uniwersytet Śląski, Wydział Filologiczny, Instytut Nauk o Literaturze Polskiej im. Ireneusza Opackiego

Andrzej Juchniewicz – magistrant filologii polskiej w Uniwersytecie Śląskim. Do jego zainteresowań badawczych należą: poezja drugiej połowy XX wieku, genologia literacka, problematyka żydowska w literaturze polskiej oraz tematyka Zagłady. Publikował w „Narracjach o Zagładzie”, „Postscriptum Polonistycznym”, „Śląskich Studiach Polonistycznych”, „Nowych Książkach” i „Znaku”. Adres e-mail: andrzejjuchniewicz@o2.pl

Bibliografia

Augustyniak A., Irena Tuwim. Nie umarłam z miłości. Biografia, Warszawa 2016.

Baratay É., Zwierzęcy punkt widzenia. Inna wersja historii, przeł. P. Tarasewicz, Gdańsk 2014.

Baratay É., Zwierzęta w okopach. Zapomniane historie, przeł. B. Brzezicka, Gdańsk 2017.

Czarnecka B., Kobiety w lagrze. Zapis doświadczenia, Kraków 2018.

Domańska E., Historia ratownicza, „Teksty Drugie” 2014, nr 5.

Domańska E., Humanistyka ekologiczna, „Teksty Drugie” 2013, nr 1–2.

Domańska E., Nekros. Wprowadzenie do ontologii martwego ciała, Warszawa 2017.

Fiedorczuk J., Cyborg w ogrodzie. Wprowadzenie do ekokrytyki, Gdańsk 2015.

Filipowicz A., (Prze)zwierzęcenia. Poetyckie drogi do postantropocentryzmu, Gdańsk 2017.

Foltz R.C., Czy przyroda jest sprawcza w znaczeniu historycznym? Historia świata, historia środowiska oraz to, w jaki sposób historycy mogą pomóc ocalić Ziemię, [w:] Teoria wiedzy o przeszłości na tle współczesnej humanistyki. Antologia, pod red. E. Domańskiej, Poznań 2010.

Haraway D., Manifest gatunków stowarzyszonych, przeł. J. Bednarek, [w:] Teorie wywrotowe. Antologia przekładów, pod red. A. Gajewskiej, Poznań 2012.

Krupiński K., „Dlaczego gęsi krzyczały?”. Zwierzęta i Zagłada w literaturze polskiej XXi XXI wieku, Warszawa 2016.

Leociak J., Doświadczenia graniczne. Studia o dwudziestowiecznych formach reprezentacji, Warszawa 2009.

Nawarecki A., Parafernalia. O rzeczach i marzeniach, Katowice 2014.

Rewers E., Praktyka jako badanie: nowe metodologie w humanistyce, [w:] Teoria – literatura – życie. Praktykowanie teorii w humanistyce współczesnej, pod red. A. Legeżyńskiej i R. Nycza, Warszawa 2012.

Sebald W.G., Wojna powietrzna i literatura, przeł. M. Łukasiewicz, Warszawa 2012.

Wywrotowość jest kwestią poetyki. Z Julią Fiedorczuk rozmawia Monika Glosowitz, „Opcje” 2016, nr 1–2.

Opublikowane
2018-12-30
Jak cytować
Juchniewicz, A. (2018). Gość/inność dyskursu posthumanistycznego. Recenzja książki Anny Filipowicz, „(Prze)zwierzęcenia. Poetyckie drogi do postantropocentryzmu”, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2017. Czytanie Literatury. Łódzkie Studia Literaturoznawcze, (7), 325-337. https://doi.org/10.18778/2299-7458.07.18
Dział
Recenzje