Wykorzystanie autobiograficznego wywiadu narracyjnego w badaniach nad konstruowaniem obrazu przeszłości w biografii. Na przykładzie socjologicznego porównania narracji na temat życia w PRL-u i NRD

Kaja Kaźmierska; Fritz Schütze

doi:10.18778/1733-8069.9.4.08

Autor

Kaja Kaźmierska Uniwersytet Łódzki
Fritz Schütze Uniwersytet w Magdeburgu

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.9.4.08

Słowa kluczowe:

badania biograficzne, autobiograficzny wywiad narracyjny, społeczno-historyczna epoka socjalizmu

Abstrakt

Przedmiotem artykułu jest pokazanie możliwości zastosowania badań biograficznych, a ściślej wywiadu autobiograficzno-narracyjnego, w badaniach nad biograficznym i społecznym obrazem przeszłości. Zostanie to ukazane na konkretnym przykładzie projektu badawczego. Przy czym nie są tu prezentowane ani przebieg, ani wyniki badań, ale założenia teoretyczne i metodologiczne, które umożliwiły konceptualizację problematyki i zarysowanie wstępnych ram interpretacyjnych związanych z projektem badania konkretnych zjawisk i procesów społecznych. Autorzy chcą w ten sposób pokazać możliwość wykorzystania badań biograficznych, które w tej perspektywie nie są jedynie metodą gromadzenia i analizy materiałów empirycznych, ale wyznaczają określony sposób myślenia o interesującej autorów problematyce. Celem projektu jest zbadanie polskiego i niemieckiego doświadczenia socjalizmu obejmującego lata 1945–1989.

Biogramy autorów

Kaja Kaźmierska - Uniwersytet Łódzki

Kaja Kaźmierska, doktor habilitowana, profesor Uniwersytetu Łódzkiego, kierownik Katedry Socjologii Kultury UŁ, wicedyrektor Instytutu Socjologii. Specjalizuje się w badaniach biograficznych, zagadnieniach tożsamości i pamięci biograficznej. Autorka książek: Doświadczenia wojenne Polaków a kształtowanie tożsamości etnicznej. Analiza narracji kresowych (IFiS PAN, Warszawa 1999), Biografia i pamięć. Na przykładzie generacyjnego doświadczenia ocalonych z Zagłady (NOMOS, Kraków 2008) oraz Biography and Memory: The Generational Experience of the Shoah Survivors (Academic Studies Press, Boston 2012).
Fritz Schütze - Uniwersytet w Magdeburgu

Fritz Schütze, profesor, kierownik Socjologii Ogólnej i Mikrosocjologii na Uniwersytecie w Magdeburgu, od 2009 na emeryturze. Zajmuje czołowe miejsce w Europie jako twórca jednej z metod w obrębie badań biograficznych. Prof. Schütze i stworzony przez niego zespół mają ponadtrzydziestoletnie doświadczenie w pracy w dziedzinie badań jakościowych, zwłaszcza biograficznych wywiadów narracyjnych. Jego obecne zainteresowania badawcze to zjawiska kolektywne w indywidualnych cyklach życia, tożsamość europejska i europejska przestrzeń mentalna, socjologia profesji. Jest laureatem nagrody Christy-Hoffman-Riem w dziedzinie badań jakościowych, a także redaktorem „Zeitschrift für Qualitative Forschung” (ZQF).

Bibliografia

Alheit Peter, Bast-Haider Kerstin, Drauschke Petra (2004) Die zögernde Ankunft im Westen. Biographien und Mentalitäten in Ostdeutschland. Frankfurt, New York: Campus.

Assmann Jan (2008) Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych. Przełożyła Anna Kryczyńska-Pham. Warszawa: Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego.

Bömelburg Hans-Jürgen, Stössinger Renate, Traba Robert, red., (2001) Wypędzeni ze Wschodu. Wspomnienia Polaków i Niemców. Olsztyn: Borussia.

Czyżewski Marek, Andrzej Piotrowski, Alicja Rokuszewska-Pawełek, red., (1996) Biografia i tożsamość narodowa. Łódź: Katedra Socjologii Kultury UŁ.

Ettrich Frank (1999) Historische Kontingenz und Zusammenbruchsdynamik. „Berliner Journal für Soziologie”, Jg. 9, s. 339–360.

Fabel-Lamla (2004) Professionalisierungspfade ostdeutscher Lehrer. Biographische Verläufe und Professionalisierung im doppelten Modernisierungsprozess. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-322-80920-9

Filipkowski Piotr (2010) Historia mówiona i wojna. Doświadczenie obozu koncentracyjnego w perspektywie narracji biograficznych. Wrocław: Monografie FNP.

Garfinkel Harold (1967) Studies in Ethnomethodologie. Englewood Cliffs: Prentice Hall.

Geulen Dieter (1998) Politische Sozialisation in der DDR. Autobiographische Gruppengespräche mit Angehörigen der Intelligenz. Opladen: Leske-Budrich. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-322-99924-5

Grupińska Anka, Joanna Wawrzyniak (2011) Buntownicy. Polskie lata 70. i 80. Warszawa: Świat Książki.

Huinin Johannes i. in (1995) Kollektiv und Eigensinn. Lebensverläufe in der DDR und danach. Berlin: Akademie Verlag. DOI: https://doi.org/10.1524/9783050071497

Kaźmierska Kaja (1999) Doświadczenia wojenne Polaków a kształtowanie tożsamości etnicznej. Analiza narracji kresowych. Warszawa: Wyd. IFiS PAN.

Kaźmierska Kaja (2008) Biografia i pamięć. Na przykładzie pokoleniowego doświadczenia ocalonych z Zagłady. Kraków: Wyd. Nomos.

Kondratowicz Ewa (2001) Szminka na sztandarze: kobiety Solidarności 1980–1989. Warszawa: Sic!.

Kończal Kornelia, Joanna Wawrzyniak (2011) Polskie badania pamięcioznawcze: tradycje, koncepcje, (nie)ciągłości. „Kultura i Społeczeństwo”, nr 4, s. 11–63. DOI: https://doi.org/10.35757/KiS.2011.55.4.2

Kwiatkowski Piotr i in., red., (2010) Między codziennością a wielką historią. Druga wojna światowa w pamięci zbiorowej społeczeństwa polskiego. Warszawa: Scholar.

Maaz Hans-Joachim (1990) Der Gefühlsstau. Ein Psychogramm der DDR. Berlin: Argon.

Meuschel Siegrid (1992) Legitimation und Parteiherrschaft in der DDR. Zum Paradox von Stabilität und Revolution in der DDR 1945–1989. Frankfurt am Main: Suhrkamp.

Mielczarek Adam (2013) „Wojna interpretacji. Lata osiemdziesiąte XX wieku i upadek komunizmu w świadomości potocznej Polaków“ [dostęp 29 kwietnia 2013 r.]. Dostępny w Internecie www.is.uw.edu.pl/pl/2013/05/seminarium-instytutu-socjologii

Möbius Sascha, Annegret Stephan, Hrsg., (2009) Erinnern. Forschung, Bildung und die gesellschaftliche Auseinandersetzung mit politischer Verfolgung in der SBZ/DDR. Berlin: Metropol.

Mrozowicki Adam (2011) Coping with Social Change. Leuven: Leuven University Press.

Mrozowicki Adam (2012) Tożsamości biograficzne zakładowych działaczy związkowych a rewitalizacja związków zawodowych w Europie-Środkowo-Wschodniej. „Folia Sociologica”, nr 41, s. 215–236.

Mucha Janusz, Keen Mike, red., (2006) Autobiografie czasu transformacji. Przełożył IMIĘ NAZWISKO. Warszawa: IFiS PAN.

Nagel Ulrike, Teipen Christina, Velez Andrea (2005) Die Macht der Verhältnisse und die Stärke des Subjekts. Eine Studie über ostdeutsche Manager vor und nach 1989. Zugleich eine biographietheoretische Erklärung für die Stabilität und Instabilität der DDR. „ZBBS“, 6. Jg., H. 2, s. 269–294.

Pollack Detlef (1990) Das Ende einer Organisationsgesellschaft – Systemtheoretische Überlegungen zum gesellschaftlichen Umbruch in der DDR. „Zeitschrift für Soziologie“ Jg. 19, s. 292–307. DOI: https://doi.org/10.1515/zfsoz-1990-0405

Radebold Hartmut (2000) Abwesende Väter und Kriegskindheit. weltkrieg und deren Göttingen: Vandehoeck und Ruprecht. Göttingen: Vandenhoeck und Ruprecht.

Radebold Hartmut (2004) Abwesende Väter und Kriegskindheit. Fortbestehende Folgen in Psychoanalysen. Göttingen: Vandenhoeck und Ruprecht.

Rokuszewska-Pawełek Alicja (2000) Chaos i przymus. Trajektorie wojenne Polaków – analiza biograficzna. Łódź: Wyd. Uniwersytetu Łódzkiego.

Rosenthal Gabriele (1987) “Wenn alles in Scherben fällt...”. Von Leben und Sinnwelt der Kriegsgeneration. Opladen: Leske und Budrich. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-663-09168-4

Sackmann Reinhold, Weymann Ansgar, Wingens Matthias (2000) Die Generation der Wende. Berufs- und Lebensverläufe im sozialen Wandel. Wiesbaden: Westdeutscher Verlag. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-322-83354-9

Schütz Alfred (1985) Światły obywatel. Esej o społecznym zróżnicowaniu wiedzy. Przełożyła Dorota Lachowska. „Literatura na świecie” nr 2, s. 269–284.

Schütze Fritz (1981) Prozeßstrukturen des Lebensablaufs [w:] J. Matthes, i in., Hrsg., Biographie in handlungswissenschaftlicher Perspektive. Kolloquium am sozialwissenschaftlichen Forschungszentrum der Universität Erlangen-Nürnberg. Nürnberg: Verlag der Nürnberger Forschungsvereinigung, s. 67–156.

Schütze Fritz (1989) Kollektive Verlaufskurve oder Kollektiver Wandlungsprozess. Dimensionen des Vergleichs von Kriegserfahrungen amerikanischer und deutscher Soldaten im Zweiten Weltkrieg. „Bios”, H. 1, s. 31–109.

Schütze Fritz (1992) Pressure and Guilt: War Experiences of a Young German Soldier and their Biographical Implications. „International Sociology”, part 1 vol. 7, no. 2, s. 187–208, part two vol. 7, no. 3, s. 347–367. DOI: https://doi.org/10.1177/026858092007003006

Schütze Fritz (2005) Eine sehr persönlich generalisierte Sicht auf qualitative Sozialforschung. „ZBBS”, Jg. 6, s. 211–248.

Schütze Fritz (2007) Biography Analysis on the Empirical Base of Autobiographical Narratives: How to Analyse Autobiobiographical Narrative Interviews. „European Studies on Inequalities and Social Cohesion”, part one no. 1/2, s. 153–242, part two no 3/4, s. 5–77.

Świda-Zięba Hanna (1995) Wartości egzystencjalne młodzieży lat dziewięćdziesiątych. Warszawa: Wyd. Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych.

Świda-Zięba Hanna (2003) Urwany lot. Pokolenie inteligenckiej młodzieży powojennej w świetle listów i pamiętników z lat 1945–1948. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Świda-Zięba Hanna (2011) Młodzież PRL. Portrety pokoleń w kontekście historii. Warszawa: Wydawnictwo Literackie.

Torańska Teresa (1994) My. Warszawa: Most.

Torańska Teresa (2004) Oni. Warszawa: Iskry.

Torańska Teresa (2006) Byli. Warszawa: Świat Książki.

Völter Bettina (2002) Judentum und Kommunismus. Deutsche Familiengeschichten in drei Generationen. Opladen: Leske und Budrich. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-663-10435-3

Wolf Jürgen (2009) Biografische Erinnerung und kollektives Gedächtnis. Die DDR in der Erinnerung von Angehörigen der Geburtsjahrgänge um 1980 [w:] Stephan Annegret, Sascha Möbius, Hrsg., Erinnern. Forschung, Bildung und die gesellschaftliche Auseinandersetzung mit politischer Verfolgung in der SBZ/DDR. Berlin: Metropol Verlag, s. 105–123.