Ontologia dziedzinowa. Nowa metoda mapowania pola jakościowych praktyk badawczych

Autor

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.20.2.06

Słowa kluczowe:

metaanaliza, badania jakościowe, systematyzacja wiedzy, ontologia dziedzinowa, słownikowa analiza treści

Abstrakt

Już w latach dziewięćdziesiątych pojawiła się opinia, że obszar badań jakościowych cierpi na „klątwę urodzaju”. Zjawisko to przybiera na sile wraz z dynamicznym rozwojem różnych wariantów metodologii, metod i technik badawczych. Badacze jakościowi napotykają trudności na różnych etapach swojej kariery i dostrzegają potrzebę uporządkowania wiedzy na temat współczesnych wariantów badawczych praktyk jakościowych. Niniejszy artykuł odpowiada na tę potrzebę, prezentując model pola współczesnych badań jakościowych, oparty na koncepcji informatycznej ontologii dziedzinowej. Model ten został opracowany na podstawie wielowymiarowej analizy treści pięciu kluczowych czasopism metodologicznych i przedstawiony w formie sieci semantycznej. Dla porządku wyodrębniono trzy obszary: podejścia epistemologiczne, metody zbierania i analizy danych, które sklasyfikowano w 369 klasach ontologicznych. Ponadto model ukazuje skupiska i zależności między tymi elementami oraz wskazuje na istnienie trzech podobszarów, które charakteryzują się różnymi podejściami i metodami badawczymi, różniącymi się gęstością i siłą zależności. Ten ontologiczny model współczesnego pola badań jakościowych stanowi istotny krok w kierunku opracowania bazy wiedzy na temat tej dziedziny. Może on służyć jako system informacyjny do organizacji metodologicznej wiedzy, monitorowania trendów, zarządzania wiedzą oraz skutecznego wykorzystania jej w praktyce badawczej i dydaktycznej, poszerzając spojrzenie na dostępne praktyki i zwiększając pewność wśród badaczy do zastosowania różnych podejść w zbieraniu danych i analizie.

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.

Biogramy autorów

Grzegorz Bryda - Jagiellonian University in Krakow, Poland

PhD, an Assistant Professor at Jagiellonian University’s Institute of Sociology. He specializes in Cognitive Sociology, Digital Sociology, Qualitative and Mixed Research Methodology, with a focus on AI, LLM, and NLP/NLU applications in Content and Narrative Analysis. His expertise extends to CAQDAS, Social Science Computing, Text Mining and Digital Humanities. Formerly a Senior Consultant in Statistical Analysis and Data Mining at SPSS Polska (now IBM Predictive Solutions), he served as the Rector’s Proxy for Quality Assurance Evaluation at Jagiellonian University (2008–2017). Currently, he leads the CAQDAS TM Lab and the Summer School for Qualitative Data Analysis and Research Methods.

Joanna Gajda - Independent scholar

PhD, independent scholar, political scientist, and sociologist. She worked as a lecturer at the Pedagogical University and as a researcher at the Jagiellonian University in Kraków. Now, she is actively conducting a research project for business. Her research interests include the analysis of the use and application of qualitative methods in areas that are or may be defined as ‘political,’ and the potential re-analysis of qualitative data within the realm of business.

Natalia Martini - Humboldt University of Berlin

PhD, a researcher at the Georg Simmel Center for Metropolitan Studies, Humboldt University of Berlin. She has a strong interest in urban everyday life and creative methodological approaches for studying its varied spatialities and temporalities. Her work cuts across sociology and human geography, and favors an activist approach to scholarship. Natalia received her PhD from the Jagiellonian University in Kraków. She examined practices of inhabiting the city in a homeless situation. Her current research focuses on urban care.

Daniel Płatek - Institute of Political Studies of the Polish Academy of Sciences

PhD, sociologist, affiliated at the Institute of Political Studies of the Polish Academy of Sciences. He is engaged in research on protests and collective mobilizations, sociological theory, historical sociology, and the use of social networks in research where press mentions are the source of data. Among his interests is also the use of NLP tools to analyze the processes that govern science.

Bibliografia

Archibald Mandy, Radil Amanda, Zhang Xiaozhou, Hanson William (2015), Current Mixed Methods Practices in Qualitative Research: A Content Analtextysis of Leading Journals, “International Journal of Qualitative Methods”, vol. 14(2), pp. 5–33, https://doi.org/10.1177/160940691501400205
Google Scholar

Atkinson Paul (2005), Qualitative Research – Unity and Diversity, “Forum Qualitative Sozialforschung/Forum: Qualitative Social Research”, vol. 6(3), https://doi.org/10.17169/fqs-6.3.4
Google Scholar

Bryda Grzegorz (2014), CAQDAS, Data Mining i odkrywanie wiedzy w danych jakościowych, [in:] J. Niedbalski (ed.), Metody i techniki odkrywania wiedzy. Narzędzia CAQDAS w procesie analizy danych jakościowych, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, pp. 13–40.
Google Scholar

Bryda Grzegorz (2019), From CAQDAS to Text Mining. The Domain Ontology as a Model of Knowledge Representation About Qualitative Research Practices, [in:] P.A. Costa, L.P. Reis, A. Moreira (eds.), Computer Supported Qualitative Research, New Trends on Qualitative Research, Berlin–Heidelberg: Springer, pp. 72–88, https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-31787-4_6 (accessed: 1.09.2023).
Google Scholar

Bryda Grzegorz (2020), Whats and Hows? The Practice-Based Typology of Narrative Analyses, “Przegląd Socjologii Jakościowej”, vol. XVI, no. 3, pp. 120–142, https://doi.org/10.18778/1733-8069.16.3.08
Google Scholar

Bryda Grzegorz, Tomanek Krzysztof (2014), Od CAQDAS do Text Miningu. Nowe techniki w analizie danych jakościowych, [in:] J. Niedbalski (ed.), Metody i techniki odkrywania wiedzy. Narzędzia CAQDAS w procesie analizy danych jakościowych, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, pp. 191–218.
Google Scholar

Chenail Ronald J. (2009), Communicating Your Qualitative Research Better, “Family Business Review”, vol. 22(2), pp. 105–108.
Google Scholar

Denzin Norman, Lincoln Yvonna (eds.) (1994), Handbook of Qualitative Research, Thousand Oaks: Sage.
Google Scholar

Denzin Norman, Lincoln Yvonna (eds.) (2005), The SAGE Handbook of Qualitative Research, Third Edit, Thousand Oaks: Sage.
Google Scholar

Denzin Norman, Lincoln Yvonna (eds.) (2011), The SAGE Handbook of Qualitative Research, Fourth Edi, Thousand Oaks: Sage.
Google Scholar

Duevel Casey (2019), SAGE Research Methods, “The Charleston Advisor”, vol. 19(4), pp. 38–41, https://doi.org/10.5260/chara.19.4.38
Google Scholar

Gruber Thomas (1993), A Translation Approach to Portable Ontology Specifications, “Knowledge Acquisition”, vol. 5(2), pp. 199–220.
Google Scholar

Helbig Hermann (2006), Knowledge Representation and the Semantics of Natural Language, Berlin–Heidelberg: Springer Verlag.
Google Scholar

Jurafsky Daniel, Martin James (2009), Speech and language processing: An introduction to natural language processing, computational linguistics, and speech recognition, New Jersey: Pearson Prentice Hall.
Google Scholar

Knoblauch Hubert, Flick Uwe, Maeder Christoph (2005), Qualitative Methods in Europe: The Variety of Social Research, “Forum Qualitative Sozialforschung”, vol. 6(3), https://doi.org/https://doi.org/10.17169/fqs-6.3.3
Google Scholar

Lester Jessica Nina, O’Reilly Michelle (2015), Is Evidence-Based Practice a Threat to the Progress of the Qualitative Community? Arguments From the Bottom of the Pyramid, “Qualitative Inquiry”, vol. 21(7), pp. 628–632.
Google Scholar

Lim Soo-Yeon, Song Mu-Hee, Lee Sang-Jo (2004), The Construction of Domain Ontology and Its Application to Document Retrieval, [in:] T. Yakhno (ed.), Advances in Information Systems. ADVIS 2004, “Lecture Notes in Computer Science”, vol. 3261, Berlin–Heidelberg: Springer, pp. 117–127, https://doi.org/10.1007/978-3-540-30198-1_13
Google Scholar

Munn Katherine, Smith Barry (2008), Applied Ontology: An Introduction, Frankfurt: Ontos Verlag.
Google Scholar

Newman Mark, Barabási Albert-László, Watts J. Duncan (eds.) (2006), The Structure and Dynamics of Networks, New Jersey: Princeton University Press.
Google Scholar

Quillian M. Ross (1968), Semantic memory, [in:] M. Minsky (ed.), Semantic information processing, Cambridge: MIT Press, pp. 216–270.
Google Scholar

Ravenek Michael John, Rudman Debbie Laliberte (2013), Bridging Conceptions of Quality in Moments of Qualitative Research, “International Journal of Qualitative Methods”, vol. 12(1), pp. 436–456.
Google Scholar

Sandelowski Margarete, Barroso Julie (2003), Classifying the Findings in Qualitative Studies, “Qualitative Health Research”, vol. 13(7), pp. 905–923.
Google Scholar

Short Jeremy C., McKenny Aaron F., Reid Shane W. (2018), More Than Words? Computer-Aided Text Analysis in Organizational Behavior and Psychology Research, “Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior”, vol. 5(1), pp. 415–435, https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-032117-104622
Google Scholar

Taylor Chris, Coffey Amanda (2009), Editorial – Special Issue: Qualitative Research and Methodological Innovation, “Qualitative Research”, vol. 9(5), pp. 523–526.
Google Scholar

Travers Max (2009), New Methods, Old Problems: A Sceptical View of Innovation in Qualitative Research, “Qualitative Research”, vol. 9(2), pp. 161–179.
Google Scholar

Wang Dashun, Barabási Albert-László (2021), The Science of Science, Cambridge: University Press.
Google Scholar

Wiedemann Gregor (2013), Opening up to Big Data: Computer-Assisted Analysis of Textual Data in Social Sciences, “Forum Qualitative Sozialforschung/Forum: Qualitative Social Research”, vol. 14(2), https://doi.org/10.17169/fqs-14.2.1949
Google Scholar

Wiles Rose, Crow Graham, Pain Helen (2011), Innovation in Qualitative Research Methods: A Narrative Review, “Qualitative Research”, vol. 11(5), pp. 587–604.
Google Scholar

Opublikowane

2024-05-31 — zaktualizowane 2024-07-10

Wersje

Jak cytować

Bryda, G., Gajda, J., Martini, N., & Płatek, D. (2024). Ontologia dziedzinowa. Nowa metoda mapowania pola jakościowych praktyk badawczych. Przegląd Socjologii Jakościowej, 20(2), 118–141. https://doi.org/10.18778/1733-8069.20.2.06 (Original work published 31 maj 2024)

Numer

Dział

Numer tematyczny „Badania jakościowe – metody, współuczestnicy, proces realizacji” pod redakcją Izabeli Ślęzak