Rola murali we współczesnym funkcjonowaniu miejskich ruchów społecznych w przestrzeni publicznej miast. Przegląd wybranych działań artystycznych

Adrianna Krzywik

doi:10.18778/1733-8069.18.2.06

Autor

Adrianna Krzywik Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie https://orcid.org/0000-0002-7261-8606

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.18.2.06

Słowa kluczowe:

murale, sztuka uliczna, muralizm, ruch artystyczny, ruch społeczny, rewolucja meksykańska

Abstrakt

W repertuarze współczesnych ruchów społecznych w przestrzeni miejskiej coraz częściej odnaleźć można działania o charakterze artystyczno-kulturowym. Głównym wyznacznikiem tych działań jest oryginalność przekazu podzielanych wartości i roszczeń politycznych. Do działań ruchów społecznych zaliczany jest street art i należące do niego murale. Murale, będące z założenia sztuką egalitarną, angażują odbiorcę do dialogu, stając się sztuką zaangażowaną społecznie. Na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat obserwujemy zjawisko tzw. muralowego boomu, czyli gwałtownego wzrostu artystycznego ruchu społecznego skupionego wokół murali. Na podstawie analizy historycznej działań muralistycznych zostaną przedstawione przykłady murali będących manifestacją poglądów politycznych. Murale te zostały wybrane według kryterium powstania podczas najważniejszych, współczesnych ruchów społecznych ostatnich dziesięciu lat. Ponadto analiza semiologiczna fotografii murali posłuży do scharakteryzowania fenomenu murali we współczesnym funkcjonowaniu ruchów społecznych oraz ukrytych elementów znaczących w przekazie.

Biogram autora

Adrianna Krzywik - Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie

Adrianna Krzywik, mgr, socjolog, pedagog, doktorantka w Instytucie Filozofii i Socjologii Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie. Interesuje się percepcją przestrzeni publicznej oraz zaangażowaniem obywatelskim w przestrzeni miejskiej. W obszarze tych zainteresowań znajdują się także społeczne funkcjonowanie street artu, nośników i miejsc pamięci oraz reklamy zewnętrznej. Publikowała badania na temat m.in. pamięci zbiorowej, murali upamiętniających i nawiązujących do sytuacji epidemiologicznej, potrzeb osób z niepełnosprawnością i budżetu obywatelskiego. W swoich badaniach używa przede wszystkim metod jakościowych, a także prowadzi komplementarne do nich badania ilościowe.

Bibliografia

Biskupski Łukasz (2017) Prosto z ulicy. Sztuki wizualne w dobie mediów społecznościowych i kultury uczestnictwa. Warszawa: Fundacja Bęc Zmiana.

Castells Manuel (1982) Kwestia miejska. Przełożyli Bohdan Jałowiecki, Jacek Piątkowski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Castells Manuel (2009) Siła tożsamości. Przełożył Sebastian Szymański. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Castells Manuel (2012) Networks of Outrage and Hope: Social Movements in the Internet Age. Malden, MA: Polity Press.

Coffey Mary K. (2012) How a Revolutionary Art Became Official Culture: Murals, Museums, and the Mexican State. London: Duke University Press. DOI: https://doi.org/10.1515/9780822394273

Drozdowski Rafał (2009) Obraza na obrazy. Strategie społecznego oporu wobec obrazów dominujących. Poznań: Zysk i S-ka.

Dziamski Grzegorz (2005) Sztuka publiczna. „Kultura i Społeczeństwo”, nr 1, s. 47–55.

Earl Jennifer i in. (2015) New Technologies and Social Movements [w:] Donatella della Porta, Mario Diani, (eds.), The Oxford Handbook of Social Movements. Oxford: Oxford University Press, s. 355–366.

Hansen Mogens (2011) Polis. Wprowadzenie do dziejów miasta-państwa w starożytności. Przełożyli R. Kulesza, A. Kulesza. Warszawa: WUW, DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323532163

Harvey David (2012) Bunt Miast. Prawo do miasta i wielka rewolucja. Przełożyli Agnieszka Kowalczyk i in. Warszawa: Fundacja Bęc Zmiana.

Jagiełło Ewa A., Modnicka Noemi (2015) Projekt Off Galeria. Dialogi wokół murali http://www.urbanforms.org/userfiles/Raport_Off_Galeria.pdf [dostęp 20.04.2022].

Kowalewski Maciej (2016) Protest miejski. Przestrzenie, tożsamości i praktyki niezadowolonych obywateli miast. Kraków: Nomos.

Lachowska Karolina, Pielużek Marcin (2020) Miasto jako przestrzeń ideologiczna – analiza sztuki ulicznej towarzyszącej aktualnym protestom w Chile. „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia de Cultura”, t. 12, nr 2, s. 93–112. DOI: https://doi.org/10.24917/20837275.12.2.7

Lear John (2017) Picturing the Proletariat: Artists and Labor in Revolutionary Mexico, 1908–1940. Austin: University of Texas Press. DOI: https://doi.org/10.7560/311240

Łabądź Justyn (2019) Street art. Sztuka ulicy. Warszawa: Wydawnictwo SBM.

Maluga Leszek (2019) Mural jako forma plastyczna w przestrzeni architektonicznej i urbanistycznej Meksyku. „Architectus. Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej”, t. 3, nr 59, s. 41–56.

Marczewska-Rytko Maria (2017) Nowe ruchy społęczne w dobie globalizacji: uwarunkowania i charakterystyka [w:] M. Marczewska-Rytko, D. Maj, red., Nowe ruchy społeczne. Lublin: Wydawnictwo UMSC, s. 15–27.

Mayer Margit (2009) The ‘Right to the City’ in the context of shifting mottos of urban social movements. „City”, vol. 13, no. 2, s. 362–374. DOI: https://doi.org/10.1080/13604810902982755

McAdam Doug, Snow David A. (1997) Social Movements: Readings on Their Emergence, Mobilization, and Dynamics. Los Angeles, CA: Roxbury Pub.

Niziołek Katarzyna (2015) Sztuka społeczna. Koncepcje, dyskursy, praktyki. Tom 1. Białystok: Fundacja Uniwersytetu w Białymstoku Universitas Bialostocensis, Wydział Historyczno-Socjologiczny Uniwersytetu w Białymstoku.

Niżyńska Aleksandra (2011) Street art jako alternatywna forma debaty publicznej w przestrzeni miejskiej. Warszawa: Wydawnictwo Trio.

Ossowski Stanisław (2004) Wybór pism estetycznych. Kraków: Universitas.

Piechota Grażyna (2018) Pomiędzy happeningiem a zmianą. Znaczenie komunikacji sieciowej w protestach społeczno-politycznych. Kraków: Oficyna Wydawnicza AFM.

Połeć Marta (2018) Artyści uliczni polskich miast. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielońskiego.

Porta Donatella, della, Diani Mario (2009) Ruchy społeczne. Wprowadzenie. Przełożyła Agata Sadza. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Snow David A. (2004) Social movements as challenges to authority: Resistance to an emerging conceptual hegemony. „Research in Social Movements, Conflict, and Change”, vol. 25, s. 3 –25. DOI: https://doi.org/10.1016/S0163-786X(04)25001-7

Sztompka Piotr (2005) Socjologia zmian społecznych. Kraków: Wydawnictwo Znak.

Ślosarski Bartosz (2021) Przedmioty protestu. Kultury materialne współczesnych ruchów społecznych. Kraków: Nomos.

Tufekci Zeynep, Wilson Christopher (2012) Social Media and the Decision to Participate in Political Protest: Observations From Tahrir Square. „Journal of Communication”, vol. 62, s. 363–379. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.2012.01629.x

Tug˘ba Tas¸ Og˘uzhan Tas (2014) Resistance on the walls, reclaiming public space: street art in times of political turmoil in Turkey. „Interactions: Studies in Communication & Culture”, vol. 5, no 3, s. 327–349. DOI: https://doi.org/10.1386/iscc.5.3.327_1

Urwanowicz Eliza (2005) Sztuki publiczne. „Socjomat” https://web.archive.org/web/20090207192507/http://www.socjomat.pl/aktualny/artykuly/id_kultura02.html [dostęp 20.04.2022].

Zetterman Eva (2010) Mural Painting in Mexico and the USA. Lund: Skissernas Museum.