O rękopiśmiennym spisie literatek autorstwa Adama Bartoszewicza z połowy XIX wieku

Maria Berkan-Jabłońska

doi:10.18778/1505-9057.67.02

Autor

Maria Berkan-Jabłońska Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0002-7137-6094

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.67.02

Słowa kluczowe:

kobiety autorki, historia kobiet, bibliografia XIX wieku, słowniki biobibliograficzne, spisy pisarek i tłumaczek, Archiwum rodziny Bartoszewiczów, Adam Bartoszewicz

Abstrakt

Artykuł dotyczy zachowanych w Archiwum Państwowym w Łodzi, w zespole 592 Archiwum rodziny Bartoszewiczów, dwóch rękopisów autorstwa Adama Bartoszewicza, seniora rodu: Znakomite niewiasty polskie, a szczególnie znane w dziejach równie jak i na polu literackim oraz Poczet sławnych kobiet polskich a mianowicie uczonych literatek alfabetycznie ułożony przez A.[dama] B.[artoszewicza] 1859 r. [- skorowidz nazwisk]. Ich wspólnym mianownikiem są dzieje polskich kobiet, z naciskiem położonym na twórczość literacką i przekładową do lat siedemdziesiątych XIX wieku. Celem szkicu jest opis zawartości obu jednostek pod kątem sposobu tworzenia przez autora potencjalnego słownika, jego źródeł informacji, kwerend prasowych i kształtu inwentarza. Nie wiadomo, jakie plany wydawnicze wiązały się z brudnopisami, jednak można potraktować je jako ważny materiał źródłowy w historii budowania w wieku XIX wiedzy o piśmiennictwie kobiecym.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Maria Berkan-Jabłońska - Uniwersytet Łódzki

Maria Berkan-Jabłońska, dr hab. prof. UŁ, Uniwersytet Łódzki, Instytut Filologii Polskiej i Logopedii, Zakład Literatury i Tradycji Romantyzmu. Zajmuje się literaturą dziewiętnastowieczną, zwłaszcza tradycją kobiecego pisania, prozą krajowego romantyzmu i polskim biedermeierem. Do jej zainteresowań należą też zagadnienia biografistyki i literatury popularnej wieku XIX. Z pasji – badaczka archiwów i miłośniczka kryminałów. Autorka książek: Wizje sztuki w twórczości Zbigniewa Herberta (2008); Arystokratka i biedermeier. Rzecz o Gabrieli z Güntherów Puzyninie (2015); Weredyczki, sawantki, marzycielki, damy… W kręgu kobiecego romantyzmu (2019); Pod wiatr… Czytanie życia Józefy Śmigielskiej-Dobieszewskiej (2021); współredaktorka i redaktorka tomów: Mickiewicz wielu pokoleń twórców, badaczy i czytelników (2008); Przygody romantycznego „Ja”. Idee – strategie twórcze – rezonanse (2012); Nie-do-czytane. Polski dramat romantyczny, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”, nr 1(27), 2015; Kryminał w XIX wieku, XIX wiek w kryminale, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica”, nr 4(50), 2018.

Bibliografia

[Adam Bartoszewicz – praca], „O Elżbiecie Drużbackiej i jej pismach”, Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum rodziny Bartoszewiczów, rkp., zespół 592, sygn. 760, k. 1–24; https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/6538111?_Jednostka_delta=20&_Jednostka_resetCur=false&_Jednostka_cur=2&_Jednostka_id_jednostki=6538111 [dostęp: 06.03.2023].

[Adam Bartoszewicz], Poczet znakomitych ludzi pochodzących z poziomego stanu, a którzy się cnotą, nauką, rozumem, męstwem, odwagą i tem podobnemi przymiotami wznieśli nad swój stan, zajęli wysokie stanowisko w społeczności, i swe imię w świecie sławnem uczynili w rozmaitych epokach dziejów ludzkich…, Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum rodziny Bartoszewiczów, rkp., zespół 592, sygn. 778, k. 1–38; https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/en/jednostka/-/jednostka/6538129 [dostęp: 06.03.2023].

Poczet sławnych kobiet polskich a mianowicie uczonych literatek alfabetycznie ułożony przez A.[dama] B.[artoszewicza] 1859 r. [skorowidz nazwisk], Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum rodziny Bartoszewiczów, rkp., nr zespołu 592, sygn. 766, s. 1–105; https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/6538117?_Jednostka_delta=20&_Jednostka_resetCur=false&_Jednostka_cur=2&_Jednostka_id_jednostki=6538117 [dostęp: 02.03.2023].

Znakomite niewiasty polskie, a szczególnie znane w dziejach równie jak i na polu literackim [Adam Bartoszewicz], Archiwum Państwowe w Łodzi, Archiwum rodziny Bartoszewiczów, rkp., nr zespołu 592, sygn. 765, s. 1–366; https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/jednostka/-/jednostka/6538116?_Jednostka_delta=20&_Jednostka_resetCur=false&_Jednostka_cur=4&_Jednostka_id_jednostki=6538116 [dostęp: 02.03.2023].

Album biograficzne zasłużonych Polaków i Polek wieku XIX, pod kierunkiem Sz. Askenazego i in., z przedmową S. Krzemińskiego, t. 1, wydane staraniem i nakładem M. Chełmońskiej, Warszawa 1901.

Bajor Agnieszka, Z zagadnień form bibliografii. Monografia bibliograficzna, Warszawa 2005.

Bartoszewicz Kazimierz, Dawna Biała na Podlasiu we wspomnieniach mego dziadka (1792–1878): przyczynek do dziejów miasta i gimnazjum, Biała Podlaska 1928; https://polona.pl/item/dawna-biala-na-podlasiu-w-wspomnieniach-mego-dziadka-adama-1792-1878-przyczynek-do,NjUxNzUw/1/#info:metadata [dostęp 06.03.2023].

Berkan-Jabłońska Maria, Kobieta autorka, [hasło w:] Słownik polskiej krytyki literackiej 1764–1918. Pojęcia – terminy – zjawiska – przekroje, red. naukowa J. Bachórz, G. Borkowska, T. Kostkiewiczowa, M. Rudkowska i M. Strzyżewski, Toruń–Warszawa 2016, s. 525–538.

Czernianin Halina, Ambicje literackie pań w świetle druków wileńskich (1800–1822), „Pamiętnik Literacki” 2008, z. 4, s. 145–183.

Dębska Karolina, „O powszechną płci naszej chwałę”: Tłumaczki epoki stanisławowskiej, „Między Oryginałem a Przekładem” 2019, nr 2(44), s. 37–58. https://doi.org/10.12797/MOaP.25.2019.44.02

Estreicher Karol, Bibliografia polska XIX stulecia, cz.1: Stulecie XIX, t. 1, Kraków 1870 i n.

L.R. [Karol Estreicher], Polki literatki, „Niewiasta” 1860, nr 7–8.

L.R. [Karol Estreicher], Polki literatki, „Niewiasta” 1861, nr 1–4.

L.R. [Karol Estreicher], Polki literatki, „Niewiasta” 1862, nr 2–3, 6, 12.

Gloger Jan, Szkoła bialska i czteroletni w niej pobyt J.I. Kraszewskiego (1822–1826): wspomnienie kolegi szkolnego, Biała Podlaska 1928; https://bbc.mbp.org.pl/dlibra/publication/36/edition/33?language=pl [dostęp: 06.03.2023].

Janik Agnieszka, Archiwum rodziny Bartoszewiczów, Archiwum Państwowe w Łodzi; https://www.lodz.ap.gov.pl/art,31,archiwum-rodziny-bartoszewiczow [dostęp: 15.02.2023].

Jaszowski Stanisław, Poczet godnych wspomnienia kobiet polskich, opuszczonych w dziele Sowińskiego: O Polkach (Artykuł poświęcony Damom Galicyi), „Rozmaitości Lwowskie” 1828, nr 48, s. 385–387.

Juszyński Michał Hieronim, Dykcjonarz poetów polskich, t. 1–2, Kraków 1820.

Łepkowski Józef, O Polkach piszących, „Przegląd Poznański” 1851, t. 12, s. 193–200.

Nowosielska Elżbieta, Kwestia kobieca w polskich bibliografiach od XIX wieku do roku 1939, „Chorzowskie Studia Polityczne” 2017, nr 14: Gender w naukach społecznych – poszukiwania, s. 113–128.

Rastawiecki Edward, Słownik malarzów polskich tudzież obcych w Polsce osiadłych lub czasowo w niej przebywających, t. 1–3, Warszawa 1850–1857.

Rzadkowolska Magdalena, Polskie słowniki biograficzne – próba charakterystyki, „Forum Bibliotek Medycznych” 2011, nr 4/2(8), s. 243–298.

Skręt Rościsław, Sowiński Jan, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 41, Warszawa–Kraków 2002, s. 1–2.

Słownik pseudonimów pisarzy polskich XV w. – 1970 r., red. E. Jankowski, Wrocław 1994.

Sowiński Jan, O uczonych Polkach, Warszawa–Krzemieniec 1821.

Szymanowski Wojciech, 300 portretów zasłużonych w narodzie Polaków i Polek: z dodaniem krótkich wspomnień ich żywotów, Warszawa 1860.

Ugorowicz Irena, Z Krakowa do Łodzi. Dzieje i zawartość Archiwum rodziny Bartoszewiczów, „Rocznik Łódzki” 2013, t. 60, s. 185–204.

Wójcicki Kazimierz Władysław, Niewiasty polskie. Zarys historyczny, Warszawa 1845.

Wójcicki Kazimierz Władysław, Życiorysy znakomitych ludzi wsławionych w różnych zawodach z rycinami, t. 1–2, Warszawa 1850.

Zielińska-Klimkiewicz Zofia, Księgozbiór Bartoszewiczów – przeszłość i teraźniejszość, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Librorum” 1998, nr 8, s. 63–98.

Żegota Pauli, Autorki polskie i ich dzieła w spisie bibliograficznym zebrał Żegota Pauli tylko jako materiał do dzieła „Niewiasty polskie”: przepisane z rękopisu K. Estreichera, Biblioteka Jagiellońska, BJ Rkp. 5381 II; https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/doccontent?id=762210 [dostęp: 02.03.2023].