Outstanding Artists as Educational Models – the Dilemma of the Pedagogy of Abilities

Krzysztof J. Szmidt

doi:10.18778/2450-4491.16.02

Autor

Krzysztof J. Szmidt University of Łódź https://orcid.org/0000-0003-3951-4669

DOI:

https://doi.org/10.18778/2450-4491.16.02

Słowa kluczowe:

twórcy wybitni, wzory osobowe, postawy twórcze, pedagogika zdolności

Abstrakt

Celem artykułu jest przedstawienie poważnego problemu pedagogiki zdolności, związanego ze stawianiem przed wychowankami określonych wzorów i wzorców wybitnego twórcy jako modelu rozwoju osobowego. W pierwszej części autor krótko opisuje różnice pomiędzy wzorem a wzorcem osobowym, ugruntowane w pedagogice i socjologii, a następnie przechodzi do syntetycznego opisu głównych cech wzoru wybitnego twórcy, wywiedzionego z badań empirycznych. Na tym tle przedstawia własną koncepcję wzorca postawy twórczej, godnego – jak sądzi – promowania w edukacji dzieci zdolnych. Trudny dylemat często spotykanego braku korespondencji pomiędzy wybitną twórczością a charakterem wybitnych twórców ilustruje na przykładzie dwóch antywzorów osobowych: kompozytora-mordercy Gesualda da Venosy oraz pisarza-donosiciela Henryka Worcella. W zakończeniu autor postuluje, by w edukacji osób zdolnych nie oddzielać rozważań o wybitnej twórczości od przymiotów charakteru danego twórcy i traktować te zjawiska jako integralny byt, a następnie formułuje kilka pytań do dalszych badań z tego zakresu.

Biogram autora

Krzysztof J. Szmidt - University of Łódź

Krzysztof J. Szmidt – pedagog, profesor nauk społecznych i profesor zwyczajny UŁ, kierownik Katedry Edukacji Artystycznej i Pedagogiki Twórczości. Członek Sekcji Pedagogiki Sztuki Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN. Autor wielu prac naukowych i metodycznych z zakresu wychowania do kreatywności i edukacji kulturalnej, w tym pierwszego w Polsce podręcznika akademickiego Pedagogika twórczości (2007; 2013). Współautor podręczników do lekcji twórczości Porządek i Przygoda, Żywioły oraz „kultowego” już projektu kształcenia zintegrowanego Przygoda z klasą (WSiP). Autor oryginalnej koncepcji pomocy w tworzeniu – treningu kreatywności (Eksploracje – Kombinacje – Transformacje), superwizor treningu twórczości Polskiego Stowarzyszenia Kreatywności, autor innowacyjnych podręczników do treningu kreatywności. Uczestniczką prowadzonego przez niego treningu twórczości była noblistka Olga Tokarczuk. Opiekun naukowy Szkoły Podstawowej „Pracownia” w Łodzi, realizującej model szkoły twórczej. Jego ostatnie książki to: Edukacyjne uwarunkowania rozwoju kreatywności (2017, Łódź, Wydawnictwo UŁ), ABC kreatywności. Kontynuacje (2019, Warszawa, Difin) (pierwszy tom ABC kreatywności ukazał się w 2010 r.), Myślenie pytajne. Teoria i kształcenie (współaut. E. Płóciennik, 2020, Łódź, Wydawnictwo UŁ). Pomysłodawca i kierownik naukowy serii wydawniczej Edukacja dla mądrości (Wydawnictwo UŁ) oraz propagator pedagogiki pozytywnej.

Bibliografia

Boden M. A. (2004) The Creative Mind. Myths and Machanisms, London and New York, Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203508527

Brower R. (1999) Crime and Creativity w: Encyclopedia of Creativity, M. A. Runco, S. R. Pritzker, (eds.), San Diego, Academic Press 1999, pp. 443–448.

Dacey J. C., Lennon K. H. (1998) Understanding Creativity. The Interplay of Biological, Psychological and Social Factor, San Francisco, Jossey-Bass.

Feist G. (2010) The Function of Personality in Creativity: The Nature and Nurture of the Creative Personality in: The Cambridge Handbook of Creativity, J. C. Kaufman, R. J. Sternberg (eds.), New York, Cambridge University Press, pp. 113–131. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511763205.009

Feist G. (2017) Creativity in the Physical Sciences in: The Cambridge Handbook of Creativity Across Domains, J. C. Kaufman, V. P. Glaveanu, J. Baer (eds.), New York, Cambridge University Press, pp. 199–226. DOI: https://doi.org/10.1017/9781316274385.012

Feist G. (2019) The Function of Personality in Creativity: Updates on the Creative Personality in: The Cambridge Handbook of Creativity, J. C. Kaufman, R. J. Sternberg (eds.), New York, Cambridge University Press, pp. 353–374. DOI: https://doi.org/10.1017/9781316979839.019

Gołaszewska M. (1973) Zarys estetyki. Problematyka, metody, teorie, Warszawa, PWN.

Gregorczyk T. (2021) Anna Gadt. Imperatyw wewnętrzny, „Jazz Forum”12, pp. 40–43.

Hoffman J., Ivcevic Z., Feist G. (2021) Personality, Emotions and Creativity in: Creativity. An Introduction, J. C. Kaufman, R. J. Sternberg (eds.), New York, Cambridge University Press, pp. 152–175. DOI: https://doi.org/10.1017/9781108776721.010

Johnson P. (2006) Creators: From Chaucer and Durer to Picasso and Disney, New York, HarperCollins Publishers Inc.

Kaczorowska K. (2008) Tadeusz Kurtyka, czyli Henryk Worcell – kelner, pisarz, agent, „Polska Gazeta Wrocławska”, 23.XII, https://dolnoslaskie.naszemiasto.pl/tadeusz-kurtyka-czyli-henryk-worcell-kelner-pisarz-agent/ar/c1-235321 [access: 17.12.22].

Kamiński A. (1972) Funkcje pedagogiki społecznej. Praca socjalna i kulturalna, Warszawa, PWN.

Karpiński K. (2019) Tylko smutek jest piękny. Opowieść o Mieczysławie Koszu, Kraków, Wydawnictwo Literackie.

Kaufman J. C. (2016) Creativity 101, New York, Springer Publishing Company. DOI: https://doi.org/10.1891/9780826129536

Kaufman S. B., Gregoire C. (2015) Wired to Create. Unraveling the mysteries of the creative mind, New York, Penguin Random House LLC.

Kitrasiewicz P. (2021) Polscy pisarze w cieniu Stalina, Łomianki, LTW.

Klecel M. (2016) Pisarze pod specjalnym nadzorem, „Dodatek Historyczny IPN”, 26.XI, pp. 1–4.

Kłoskowska A. (1962) Wzory i modele w socjologicznych badaniach rodziny, „Studia Socjologiczne”, no. 2, pp. 35–55.

Knowles J. (2013) Don Carlo Gesualdo: Musician Illustrious, Pacific Grove, Smashwords Edition.

Knowles J. (2015) Gesualdo: Composer of the Twentieth Century in: Critical Music Historiography: Probing Canons, Ideologies and Institutions, V. Kurkela, M. Mantere (eds.) London, Routledge, pp. 239–251.

Kotarbiński T. (1957) Ideały in: idem, Wybór pism, volume 1, Warszawa, PWN.

Krajewska K. (2007) Przypadek Henryka Worcella, „Pogranicza”, no. 4, pp. 50–59.

Ligarski S. (2008) Twórczy donosiciele, „Rzeczpospolita” 4.09.

Marynowicz-Hetka E. (2006) Pedagogika społeczna. Podręcznik akademicki, vol. 1, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, pp. 111–131.

Masłoń K. (2008) Wybitne dokonania w sztuce delatorstwa, „Rzeczpospolita” 4.09.

Masłoń K. (2018) Pisarze donosów, „Do Rzeczy”, no. 12.02, https://tygodnik.dorzeczy.pl/55882/2/pisarze-donosow.html [access: 17.01.22].

Mozart W. A. (2021) Wybór listów, eds. I. Dembowski, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Nęcka E. (2001) Psychologia twórczości, Gdańsk, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Ossowska M. (2000) Etos rycerski i jego odmiany, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Pamuła M. (1987) Gesualdo da Venosa in: Encyklopedia muzyczna PWM, volume 3 (efg), E. Dziębowska (ed.), Kraków, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, pp. 286–288.

Peterson J. (2018) 12 Rules for Life: An Antidote for Chaos, London, Penguin.

Pieprzyca M. (2019) Ikar. Legenda Mietka Kosza, Warszawa, Wydawnictwo Agora.

Popek S. (2001) Człowiek jako jednostka twórcza, Lublin, Wydawnictwo UMCS.

Pufal-Struzik I. (2006) Podmiotowe i społeczne warunki twórczej aktywności artystów, Kielce, Wydawnictwo Uczelniane Wszechnica Świętokrzyska.

Pufal-Struzik I. (2015) Jakie są główne cechy osobowości ludzi twórczych? in: Kreatywność. Pytania i odpowiedzi, I. Pufal-Struzik, Z. Okraj (eds.), Kielce, Uniwersytet J. Kochanowskiego, pp. 29–37.

Runco M. A. (2014) Creativity. Theories and Themes: Research, Development and Practice, San Diego, Academic Press.

Sawyer R. K. (2012) Explaining Creativity. The Science of Human Innovation, New York, Oxford University Press.

Siedlecka J. (2015) Biografie odtajnione. Z archiwów literackich bezpieki, Poznań, Zysk i S-ka.

Simonton D. K. (2018) The Genius Checklist. Nine Paradoxical Tips on How You Can Become a Creative Genius, Cambridge, The MIT Press. DOI: https://doi.org/10.7551/mitpress/11604.001.0001

Strzałecki A. (2003) Psychologia twórczości. Między tradycją a nowoczesnością, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe UKSW.

Szmidt K. J. (1995) Przewodnik metodyczny dla nauczycieli. Porządek i przygoda. Lekcje twórczości, Warszawa, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Szmidt K. J. (2001a) Szkice do pedagogiki twórczości, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Szmidt K. J. (2001b) Twórczość i pomoc w tworzeniu w perspektywie pedagogiki społecznej, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Szmidt K. J. (2003) Współczesne koncepcje wychowania do kreatywności i nauczania twórczości: Przegląd stanowisk polskich in: Dydaktyka twórczości: Koncepcje – problemy – rozwiązania, idem (ed.), Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, pp. 19–135.

Szmidt K. J. (2013a) Pedagogika twórczości, Sopot, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Szmidt K. J. (2013b) Pedagogika pozytywna: twórczość – zdolności – mądrość zespolone in: Zasoby twórcze człowieka. Wprowadzenie do pedagogiki pozytywnej, K. J. Szmidt, M. Modrzejewska-Świgulska (ed.), Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, pp. 13–41. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-837-0.02

Szmidt K. J. (2019) ABC kreatywności. Kontynuacje, Warszawa, Difin.

Szmidt K. J. (2021) Pytania o osobowość twórczą. W nawiązaniu do badań Profesor Ireny Pufal-Struzik in: Psychologiczne i edukacyjne konteksty transgresji, J. Mróz, R. E. Bernacka, K. Tsirigotis (eds.), Kielce, Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, pp. 37–53.

Tokarz A. (2005) Dynamika procesu twórczego, Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Trznadel J. (1986) Hańba domowa, Warszawa, Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWa.

Wade-Matthews M., Thomson W. (2007) Encyklopedia muzyki. Ilustrowana księga instrumentów muzycznych i wielkich kompozytorów, trans. B. Gutowska-Nowak et al., Warszawa, Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza.

Wysocka E. (2008) Wzór osobowy in: Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, vol. 7, T. Pilch (ed.) Warszawa, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, pp. 628–639.

Znaniecki F. (2001) Ludzie teraźniejsi a cywilizacja przyszłości, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Paluch K. (2013) Włoski Dracula, https://kultura.onet.pl/muzyka/gatunki/klasyka/wloski-dracula/jngsx9e (access: 16.05.2022).

Gembicki B. (n/a) Venosa da Carlo Gesualdo (1566–1613), https://muzykotekaszkolna.pl/wiedza/kompozytorzy/venosa-da-carlo-gesualdo-1566-1613/ (access: 16.05.2022).