Dobra ziemskie wołyńskich kniaziów w Małopolsce właściwej do połowy XVII wieku
DOI:
https://doi.org/10.18778/1644-857X.25.01.02Słowa kluczowe:
Małopolska właściwa, Wołyń, kniaziowie litewsko-ruscy, dobra ziemskie, Rzeczpospolita w XVI i XVII w., Ostrogscy, Zasławscy, ZbarascyAbstrakt
W artykule przedstawiono stan posiadania pochodzących z Wołynia litewsko-ruskich kniaziów na terenie Małopolski właściwej, czyli w województwach krakowskim, sandomierskim i lubelskim w okresie od 1567 r. do połowy XVII w. Cezurę początkową wyznacza moment, kiedy to dzięki małżeństwu z Zofią Tarnowską wojewoda kijowski Konstanty Wasyl Ostrogski wszedł w posiadanie dóbr po zmarłym bezpotomnie bracie Zofii, kasztelanie wojnickim Janie Krzysztofie Tarnowskim. Przez długie lata Ostrogski był jedynym kniaziem posiadającym dobra w Małopolsce właściwej. W 1603 r. majątki ojca przejęli książęta Janusz i Aleksander. Starszy z nich, kasztelan krakowski Janusz znacznie powiększył dobra odziedziczone po wojewodzie kijowskim. Dział młodszego z braci, wojewody wołyńskiego Aleksandra w 1621 r. przeszedł w ręce Zamoyskich. Wszystkie majątki księcia Janusza odziedziczyli z kolei jego wnukowie, książęta Zasławscy. Ich dziadek ojczysty, wojewoda wołyński Janusz również zakupił dobra na interesującym nas terenie. Duże dobra w województwach krakowskim i lubelskim nabyli też książęta Jerzy i Krzysztof Zbarascy. Wygaśnięcie tego rodu w 1631 r. sprawiło jednak, że ich małopolskie latyfundium przejęła rodzina Warszyckich. W 1649 r. jedynym kniaziem posiadającym dobra w Małopolsce właściwej był już tylko prawnuk Konstantego Wasyla ks. Ostrogskiego, drugi ordynat ostrogski, wojewoda krakowski Władysław Dominik ks. Ostrogski-Zasławski. Warto również podkreślić fakt, że dobra w Małopolsce posiadali jedynie przedstawiciele najpotężniejszych rodów kniaziowskich nie tylko na Wołyniu, ale w całej Rzeczypospolitej.
Pobrania
Bibliografia
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Metryka Koronna 180
Archiwum Narodowe w Krakowie [ANK]. Castrensia Cracoviensia Inscriptiones [CCI] nr 195, 196, 197, 198, 199, 200, 208, 215, 231, 232, 234
Archiwum Państwowe w Lublinie [APL]. Lubelskie grodzkie, Relacje [LGR] nr 39, 42, 46, 47, 48, 49, 54, 55, 58, 59
Akta sejmikowe województwa krakowskiego, t. I (1572–1620), wyd. S. Kutrzeba, Kraków 1932.
Niesiecki K., Herbarz polski, wyd. J. N. Bobrowicz, t. X, Lipsk 1845.
Ossoliński J., Pamiętnik, oprac. W. Czapliński, Warszawa 1976.
Ossoliński Z., Pamiętnik, oprac. J. Długosz, Warszawa 1983.
Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. III (Małopolska), wyd. A. Pawiński, Źródła dziejowe, t. XIV, Warszawa 1886.
Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. X (Ziemie ruskie. Ukraina [Kijów–Bracław]), wyd. A. Jabłonowski, Źródła dziejowe, t. XXI, Warszawa 1894.
Rejestr poborowy powiatu pilzneńskiego z 1629 roku, wyd. Z. Guldon, L. Stępkowski, Z. Trawicka, „Kieleckie Studia Historyczne” 1977, t. II, s. 219–283.
Rejestr poborowy powiatu sandomierskiego z 1629 roku, wyd. Z. Guldon, L. Stępkowski, Z. Trawicka, „Teki Archiwalne” 1989, t. XXI, s. 26–108.
Rejestr poborowy województwa krakowskiego z roku 1629, oprac. W. Domin, J. Kolasa, E. Trzyna, S. Żyga, red. S. Inglot, Wrocław 1956.
Rejestr poborowy województwa krakowskiego z roku 1680 wraz z aneksem miast według rejestru z roku 1655, oprac. E. Trzyna, S. Żyga, red. S. Inglot, Wrocław 1959.
Rejestr poborowy województwa lubelskiego. (Powiat lubelski i urzędowski z r. 1626, ziemia łukowska z r. 1620), oprac. J. Kolasa, K. Schuster, red. S. Inglot, Wrocław 1957.
Volumina legum, wyd. J. Ohryzko, t. II, Petersburg 1859.
Źródła i materiały do dziejów szlachty województwa sandomierskiego w XVI–XVIII wieku, t. I (Rejestry pospolitego ruszenia szlachty sandomierskiej z XVII wieku), oprac. J. Pielas, Kielce 2009.
Anusik Z., Dobra ziemskie książąt Zbaraskich w XVI i XVII wieku, [w:] Z. Anusik, Studia i szkice staropolskie, Łódź 2010, s. 495–552.
Anusik Z., Glosa do dziejów rodu książąt Ostrogskich, „Przegląd Nauk Historycznych” 2008, R. VII, nr 1, s. 127–210. https://doi.org/10.18778/1644-857X.7.01.05
Anusik Z., Kasztelan krakowski Jerzy ks. Zbaraski (1574–1631). Szkic do portretu antyregalisty, „Przegląd Nauk Historycznych” 2010, R. IX, nr 1, s. 55–138. https://doi.org/10.18778/1644-857X.9.01.02
Anusik Z., Kasztelana sandomierskiego Mikołaja Spytka Ligęzy (ok. 1563–1637) sprawy rodzinne i majątkowe. Przyczynek do genealogii i dziejów gorzyckiej linii rodziny Ligęzów herbu Półkozic, „Przegląd Nauk Historycznych” 2022, R. XXI, nr 1, s. 73–124. https://doi.org/10.18778/1644-857X.21.01.03
Anusik Z., Krótkie życie i niespodziewana śmierć młodego magnata. Janusz Paweł ks. Ostrogski i jego testament z 6 sierpnia 1619 roku, „Przegląd Nauk Historycznych” 2020, R. XIX, nr 1, s. 215–239. https://doi.org/10.18778/1644-857X.19.01.09
Anusik Z., Latyfundia książąt Zbaraskich w XVI i XVII wieku, „Przegląd Nauk Historycznych” 2009, R. VIII, nr 1, s. 17–77. https://doi.org/10.18778/1644-857X.8.01.02
Anusik Z., Latyfundium Koreckich w XVI i XVII wieku, [w:] Z. Anusik, Studia i szkice staropolskie, Łódź 2010, s. 553–585.
Anusik Z., Latyfundium książąt Koreckich w XVI i XVII wieku, [w:] Folwark – wieś – latyfundium. Gospodarstwo wiejskie w Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku, red. J. Muszyńska, S. Kazusek, J. Pielas, Kielce 2009, s. 57–81.
Anusik Z., Latyfundium Tęczyńskich w XVII wieku. Dobra i właściciele, „Kwartalnik Historyczny” 2021, R. CXXVIII, z. 3, s. 697–741. https://doi.org/10.12775/KH.2021.128.3.01
Anusik Z., Ludność zależna w sandomierskich dobrach książąt Zasławskich w 1629 roku, „Przegląd Nauk Historycznych” 2013, R. XII, nr 2, s. 5–39. https://doi.org/10.18778/1644-857X.12.02.01
Anusik Z., Rodzina i majątek Stefana (zm. 1629) i Marcjanny z Daniłowiczów (zm. 1646) Koniecpolskich. Studium z dziejów przecławskiej linii rodu Koniecpolskich herbu Pobóg, „Przegląd Nauk Historycznych” 2023, R. XXII, nr 1, s. 49–78. https://doi.org/10.18778/1644-857X.22.01.03
Anusik Z., Sienieńscy herbu Dębno (lubelska gałąź rodu) w XVI i XVII wieku, „Przegląd Nauk Historycznych” 2021, R. XX, nr 1, s. 97–158. https://doi.org/10.18778/1644-857X.20.01.05
Anusik Z., Starosta lubelski Zbigniew Firlej (zm. 1649) i jego testament z dnia 31 grudnia 1648 roku. Karta z dziejów rodziny Firlejów herbu Lewart od połowy XVI do połowy XVII wieku, „Przegląd Nauk Historycznych” 2025, R. XXIV, nr 1, s. 263–303. https://doi.org/10.18778/1644-857X.24.01.10
Anusik Z., Struktura społeczna szlachty bracławskiej w świetle taryfy podymnego z 1629 roku, „Przegląd Historyczny” 1985, t. LXXVI, z. 2, s. 233–253.
Anusik Z., Struktura własności ziemskiej w powiecie pilzneńskim w roku 1629, „Przegląd Nauk Historycznych” 2011, R. X, nr 2, s. 69–108. https://doi.org/10.18778/1644-857X.10.02.04
Anusik Z., Własność ziemska w powiecie sandomierskim w roku 1629, „Przegląd Nauk Historycznych” 2012, R. XI, nr 2, s. 25–80. https://doi.org/10.18778/1644-857X.11.02.02
Anusik Z., Własność ziemska w województwie kijowskim w świetle rejestru poborowego z 1628 roku, [w:] Między Zachodem a Wschodem, t. IV (Życie gospodarcze w Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku), red. J. Wijaczka, Toruń 2007, s. 81–112.
Anusik Z., Własność ziemska w województwie wołyńskim w 1570 roku, „Przegląd Nauk Historycznych” 2011, R. X, nr 1, s. 23–69. https://doi.org/10.18778/1644-857X.10.01.02
Anusik Z., Z dziejów rodu książąt Ostrogskich, [w:] Z. Anusik, Studia i szkice staropolskie, Łódź 2010, s. 408–494.
Anusik Z., Zbarascy i Kalinowscy. Karta z dziejów wielkiej własności ziemskiej na kresach Rzeczypospolitej w pierwszej połowie XVII wieku, [w:] Między Zachodem a Wschodem, t. III (Etniczne, kulturowe i religijne pogranicza Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku), red. K. Mikulski, A. Zielińska-Nowicka, Toruń 2006, s. 74–105.
Baranovych O., Zaludnennya Volyns’koho voyevodstva v pershiy polovyni XVII st., Kyyiv 1930.
Biedrzycka A., Kawecki R., Szyszkowski Marcin, [w:] Polski słownik biograficzny, t. L, Warszawa–Kraków 2014–2015, s. 392–406.
Choińska-Mika J., Radzimiński Stanisław, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXX, Wrocław 1987, s. 102–104.
Chynczewska-Hennel T., Ostrogski Janusz, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXIV, Wrocław 1979, s. 481–486.
Chynczewska-Hennel T., Ostrogski Konstanty Wasyl, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXIV, Wrocław 1979, s. 489–495.
Czamańska I., Wiśniowieccy. Monografia rodu, Poznań 2007.
Czapliński W., Dawne czasy, Wrocław 1959.
Czapliński W., Długosz J., Życie codzienne magnaterii polskiej w XVII wieku, Warszawa 1976.
Długosz J., Podział latyfundium Ostrogskich w roku 1621, „Acta Universitatis Wratislaviensis” 1969, nr 108, Historia XVI, s. 3–15.
Długosz J., Władysław Dominik Ostrogski-Zasławski (1616–1656). Zarys biografii negatywnej, [w:] Władza i prestiż. Magnateria Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku, red. J. Urwanowicz, E. Dubas-Urwanowicz, Białystok 2007, s. 95–104.
Dobrowolska W., Książęta Zbarascy w walce z hetmanem Żółkiewskim, Kraków 1930.
Dobrowolska W., Młodość Jerzego i Krzysztofa Zbaraskich. (Z wstępem o rodzie Zbaraskich i życiorysem Janusza Zbaraskiego wojewody bracławskiego), Przemyśl 1927.
Dworzaczek W., Hetman Jan Tarnowski. Z dziejów możnowładztwa małopolskiego, Warszawa 1985.
Homecki A., Rozwój terytorialny latyfundium Lubomirskich (starszej gałęzi rodu) w latach 1581–1754, „Studia Historyczne” 1972, R. XV, z. 3, s. 417–442.
Jabłonowski A., Wstęp, [w:] Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. VIII (Ziemie ruskie. Wołyń i Podole), wyd. A. Jabłonowski, Źródła dziejowe, t. XIX, Warszawa 1889, s. 1–128.
Janota E., Bardyjów. Historyczno-topograficzny opis miasta i okolicy, Kraków 1862.
Kardaszewicz S., Dzieje dawniejsze miasta Ostroga. Materyały do historyi Wołynia, Warszawa–Kraków 1913.
Kempa T., Dzieje rodu Ostrogskich, Toruń 2003.
Kempa T., Konstanty Wasyl Ostrogski (ok. 1524/1525–1608), wojewoda kijowski i marszałek ziemi wołyńskiej, Toruń 1997.
Kłaczewski W., Sanguszko Adam Aleksander, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXXIV, Wrocław–Warszawa–Kraków 1992–1993, s. 464–467.
Komorowski W., Follprecht K., Właściciele kamienic Rynku Krakowskiego w czasach nowożytnych (do pierwszej okupacji szwedzkiej), (część 10), „Krakowski Rocznik Archiwalny” 2005, t. XI, s. 21–29.
Kowalska H., Kostka Jan ze Sztemberku, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XIV, Wrocław–Warszawa–Kraków 1968–1969, s. 345–348.
Kowalska H., Ostrogska z Kostków Anna, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXIV, Wrocław 1979, s. 478–479.
Kowalska H., Ostrogski Aleksander, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXIV, Wrocław 1979, s. 480.
Kowalska H., Padniewski Wojciech, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXV, Wrocław 1980, s. 7–8.
Kubicki R., Opatów i dobra opatowskie w drugiej połowie XVIII wieku, Toruń 2010.
Kuchowicz Z., Obyczaje staropolskie XVI–XVIII wieku, Łódź 1975.
Kumor B., Radoszewski (Boksa-Radoszewski) Bogusław, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXIX, Wrocław 1986, s. 747–748.
Litwin H., Napływ szlachty polskiej na Ukrainę 1569–1648, Warszawa 2000.
Lubczyński M., Majątek ziemski kasztelana sandomierskiego Mikołaja Spytka Ligęzy, [w:] Między Wisłą a Pilicą. Materiały historyczne, t. I, red. K. Bracha, S. Wiech, Kielce 2000, s. 149–166.
Lubczyński M., Tarło Piotr Aleksander (Aleksander Piotr), [w:] Polski słownik biograficzny, t. LII, Warszawa–Kraków 2017–2019, s. 311–314.
Lubczyński M., Tarło Zygmunt Scypion, [w:] Polski słownik biograficzny, t. LII, Warszawa–Kraków 2017–2019, s. 327–329.
Lubczyński M., Tarnowski Jan (Jan Amor), [w:] Polski słownik biograficzny, t. LII, Warszawa–Kraków 2017–2019, s. 436–453.
Lubczyński M., Tarnowski Jan Krzysztof, [w:] Polski słownik biograficzny, t. LII, Warszawa–Kraków 2017–2019, s. 454–457.
Lubczyński M., Tarnowski Stanisław, [w:] Polski słownik biograficzny, t. LII, Warszawa–Kraków 2017–2019, s. 526–533.
Lulewicz H., Radziwiłł Jan Jerzy, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXX, Wrocław 1987, s. 197–199.
Lulewicz H., Radziwiłł Krzysztof zwany Piorunem, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXX, Wrocław 1987, s. 264–276.
Łopatecki K., Konfederacje byłych klientów, sług i pracowników Janusza Ostrogskiego działające w latach 1620–1621, „Studia Historyczne” 2016, R. LIX, z. 3, s. 263–289.
Łoziński W., Prawem i lewem. Obyczaje na Czerwonej Rusi w pierwszej połowie XVII wieku, t. II (Wojny prywatne), wyd. 5, Kraków 1957.
Machynia M., Sanguszko (Sanguszkowicz) Dymitr, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXXIV, Wrocław–Warszawa–Kraków 1992–1993, s. 471–473.
Machynia M., Sanguszko (Sanguszkowicz) Roman, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXXIV, Wrocław–Warszawa–Kraków 1992–1993, s. 500–505.
Mazur K., W stronę integracji z Koroną. Sejmiki Wołynia i Ukrainy w latach 1569–1648, Warszawa 2006.
Mełeń A., Ordynacje w dawnej Polsce, Lwów 1929.
Nagielski M., Sieniawska z Kostków Katarzyna, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXXVII, Warszawa–Kraków 1996–1997, s. 97–99.
Pielas J., Sprawy rodzinne i majątkowe Teofili z Tarłów Ostrogskiej (zm. 1635), [w:] VIII janowieckie spotkania historyczne: Tarłowie. Z dziejów kulturalnych, gospodarczych i politycznych rodu, red. H. Gmiterek, A. Szymanek, Janowiec 2009, s. 75–115.
Pietrzak J., Księżna dobrodziejka. Katarzyna z Sobieskich Radziwiłłowa (1634–1690), Warszawa 2016.
Pirożyński J., Dzieje jednego zajazdu, „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” 1962, t. VII, s. 99–130.
Przyboś A., Komorowski Mikołaj, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XIII, Wrocław–Warszawa–Kraków 1966–1967, s. 426–427.
Seredyka J., Magnackie spory o posiadłość kopyską w XVI i pierwszej połowie XVII w., „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Powstańców Śląskich w Opolu” 1975, Seria A, Historia, t. XIII, s. 59–111.
Tazbir J., Kiszka Jan, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XII, Wrocław–Warszawa–Kraków 1966–1967, s. 507–508.
Trawicka Z., Kazimirski (Kazimierski) Tomasz, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XII, Wrocław–Warszawa–Kraków 1966–1967, s. 295.
Urzędnicy centralni i nadworni Polski XIV–XVIII wieku. Spisy, oprac. K. Chłapowski, S. Ciara, Ł. Kądziela, T. Nowakowski, E. Opaliński, G. Rutkowska, T. Zielińska, red. A. Gąsiorowski, Kórnik 1992.
Urzędnicy województw kijowskiego i czernihowskiego XV–XVIII wieku. Spisy, oprac. E. Janas, W. Kłaczewski, Kórnik 2002.
Urzędnicy województwa krakowskiego XVI–XVIII wieku. Spisy, oprac. S. Cynarski, A. Falniowska-Gradowska, red. A. Gąsiorowski, Kórnik 1990.
Urzędnicy województwa sandomierskiego XVI–XVIII wieku. Spisy, oprac. K. Chłapowski, A. Falniowska-Gradowska, red. A. Gąsiorowski, Kórnik 1993.
Urzędnicy wołyńscy XIV–XVIII wieku. Spisy, oprac. M. Wolski, Kórnik 2007.
Wasilewski T., Radziwiłł Janusz, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXX, Wrocław 1987, s. 202–208.
Wojtkowiak Z., Ostrogski Konstanty Iwanowicz, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXIV, Wrocław 1979, s. 486–489.
Wolff J., Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku, Warszawa 1895.
Zielińska T., Ordynacje w dawnej Polsce, „Przegląd Historyczny” 1977, t. LXVIII, z. 1, s. 17–30.
Żelewski R., Górkowa Elżbieta (Halszka z Ostroga 1539–1582), [w:] Polski słownik biograficzny, t. VIII, Wrocław–Warszawa–Kraków 1960, s. 424–426.
Żelewski R., Jazłowiecki Hieronim, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XI, Wrocław–Warszawa–Kraków 1964–1965, s. 120–121.
Żelewski R., Łaska 1.v. Ostrogska z Kościeleckich Beata, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XVIII, Wrocław–Warszawa–Kraków 1973, s. 222–224.
Żelewski R., Łaski Olbracht, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XVIII, Wrocław–Warszawa–Kraków 1973, s. 246–250.
Żelewski R., Ostrogski Ilia (Eliasz), [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXIV, Wrocław 1979, s. 480–481.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
