Przegląd Nauk Historycznych https://czasopisma.uni.lodz.pl/pnh <div style="text-align: justify;"> <p><em>Przegląd Nauk Historycznych</em> jest półrocznikiem wydawanym przez Instytut Historii Uniwersytetu Łódzkiego. Czasopismo zostało założone w 2002 r. z inicjatywy grupy pracowników Instytutu Historii UŁ przez <a href="http://www.historia.uni.lodz.pl/index.php/dr-hab-albin-glowacki-prof-ul">Albina Głowackiego</a> i <a href="http://www.historia.uni.lodz.pl/index.php/prof-dr-hab-zbigniew-anusik">Zbigniewa Anusika</a>. Publikuje artykuły, wydawnictwa źródłowe, recenzje, polemiki i inne formy wypowiedzi o charakterze naukowym dotyczące historii powszechnej i dziejów Polski od starożytności do czasów współczesnych. Redaktorem czasopisma jest Zbigniew Anusik.</p> <p><a href="https://czasopisma.uni.lodz.pl/pnh/management/settings/%20https:/digijournals.uni.lodz.pl/pnh/"><em>Przegląd Nauk Historycznych</em> na platformie Digital Commons (Elsevier)</a></p> <p>Zobacz też: <a id="m_8872051713472232471LPlnk769377" href="https://przeglad.uni.lodz.pl/" target="_blank" rel="noopener" data-saferedirecturl="https://www.google.com/url?q=https://przeglad.uni.lodz.pl/&amp;source=gmail&amp;ust=1625724799930000&amp;usg=AFQjCNEOWR8MpGoIJ8-d1YhWNvpBQ3QWUA">https://przeglad.uni.lodz.<wbr />pl/</a></p> <p> </p> </div> Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego pl-PL Przegląd Nauk Historycznych 1644-857X Dracula – "non omnis moriar". Fakty i mity z życia Włada III Palownika https://czasopisma.uni.lodz.pl/pnh/article/view/12117 <p>Niemal każdy słyszał o okrutnym Draculi, wampirze wychodzącym z grobu i żywiącym się krwią żywych, by żyć wiecznie. Kim jednak był pierwowzór postaci, która na stałe zadomowiła się we współczesnej kulturze popularnej? Aby odpowiedzieć na to i inne pytania, w niniejszym artykule opisane zostaną najważniejsze fakty z życia wołoskiego hospodara Włada III Palownika. Następnie przedstawione zostaną najbardziej znane legendy o Draculi, mające wpływ na stale rozrastający się mit transylwańskiego arystokraty-wampira, zrodzonego w XIX w. na kartach powieści irlandzkiego pisarza Brama Stokera.</p> Aleksandra Bartosiewicz Copyright (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-01-13 2022-01-13 7 26 10.18778/1644-857X.20.02.01 Krąg rodzinny ks. Andrzeja Chylińskiego (1799–1862), proboszcza parafii Męka w dekanacie sieradzkim https://czasopisma.uni.lodz.pl/pnh/article/view/12119 <p>Urodzony w 1799 r. Andrzej Chyliński, po nauce w seminarium we Włocławku, został w 1823 r. wyświecony na księdza. Był początkowo wikariuszem w Mstowie, następnie administratorem w Przystajni, Wilkowiecku, Mierzynie, Woli Grzymalinie, w latach 1833–1843 w Wąsoszu, a w latach 1843–1862 administratorem i proboszczem parafii Męka w diecezji kujawsko-kaliskiej. Pochodził z rodziny rzemieślniczej, z małego prywatnego miasta Lubraniec pod Włocławkiem. Po śmierci ojca, na placówkach duszpasterskich księdza mieszkała jego rodzina, którą niewątpliwie utrzymywał. Pozycja duchownego wpłynęła na mariaże jego sióstr. Pewna akumulacja kapitału, która nastąpiła dzięki pracy brata, zapewne przydała się na posag. Szwagrami kapłana zostali: syn urzędnika – zapewne zubożałego szlachcica oraz syn mieszczan z Kielc. Krąg towarzyski krewnych księdza składał się z przedstawicieli lokalnej szlachty, inteligencji, urzędników niskiego szczebla, fachowców, jak też okolicznych chłopów. By dorównać drobnoszlacheckiemu otoczeniu, duchowny starał się podnieść status społeczny bliskich w aktach określając ich mianem „urodzonych”. Z chęcią ugruntowania aktualnej pozycji i zatarcia drobnomieszczańskiego pochodzenia należy wiązać ingerencję w treść zapisów metrykalnych rodzeństwa księdza, w których usunięto kwalifikatory mieszczańskie „uczciwy” i „sławetny” zastępując je określnikiem „pan”.</p> Piotr Szkutnik Copyright (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-01-13 2022-01-13 27 48 10.18778/1644-857X.20.02.02 Jak sprawować rządy w mieście? Polskie debaty o polityce miejskiej w trakcie I wojny światowej https://czasopisma.uni.lodz.pl/pnh/article/view/12123 <p>Przedmiotem artykułu są debaty na temat polityki miejskiej na obszarze okupowanych ziem polskich w trakcie I wojny światowej. Ten czteroletni okres czasu oznaczał z jednej strony olbrzymi kryzys ekonomiczny i humanitarny w miastach Królestwa Polskiego, z drugiej zaś możliwość samoorganizacji społeczeństwa poprzez organizację komitetów obywatelskich, a później także wybory do rad miejskich i kampanię wyborcze w największych miastach Królestwa Polskiego, Warszawie i Łodzi. W artykule analizie poddano dyskurs miejski z tego okresu publikowany na łamach prasy oraz w postaci specjalistycznych publikacji o tematyce miejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem kwestii sporu o optymalny kształt miejskiej polityki, zasięg działania samorządu miejskiego i właściwy kierunek rozwoju miast w przededniu odzyskania niepodległości przez Polskę oraz inne państwa Europy Środkowej i Wschodniej.</p> Kamil Śmiechowski Copyright (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-01-13 2022-01-13 49 78 10.18778/1644-857X.20.02.03 Stosunki między Rosyjską Federacyjną Socjalistyczną Republiką Radziecką a Ukraińską Socjalistyczną Republiką Radziecką w latach dwudziestych XX w.: aspekty dyplomatyczne i administracyjno-instytucjonalne https://czasopisma.uni.lodz.pl/pnh/article/view/12124 <p>Stosunki między Rosyjską Federacyjną Socjalistyczną Republiką Radziecką a Ukraińską Socjalistyczną Republiką Radziecką w latach dwudziestych XX w.: aspekty dyplomatyczne i administracyjno-instytucjonalne W artykule omówiono specyfikę stosunków między RFSRR a Ukraińską SRR w latach 1919–1929. Autorzy przedstawili stosunki pomiędzy rządami obu republik oraz działania strony rosyjskiej zmierzające do przekształcenia w państwo o charakterze unitarnym dość luźno powiązane ze sobą początkowo elementy składowe państwa radzieckiego. Stosunki między RFSRR a Ukraińską SRR od początku obarczone były istotnymi wadami, ponieważ ta pierwsza przywłaszczyła sobie prawa przynależne związkowemu centrum. W artykule wyjaśniono też rolę i miejsce stałych przedstawicielstw republik związkowych w Moskwie, jak również wpływ komisarzy (reprezentantów rządu ukraińskiego w Moskwie) na politykę sowieckiej Rosji wobec Ukrainy. Permanentne ignorowanie przez rząd w Moskwie potrzeb i oczekiwań Ukrainy, skłoniło kierownictwo partii i rząd Ukraińskiej SRR do poszukiwania ochrony jej interesów gospodarczych na poziomie instytucjonalnym. Wraz z utworzeniem ZSRR zmienił się status prawny republik wchodzących w skład tego państwa. Stosunki między republikami straciły charakter międzypaństwowy. W miejsce dotychczas funkcjonujących, utworzono nowe przedstawicielstwa, które miały zapewnić utrzymywanie stałych powiązań między rządem RFSRR a rządami republik związkowych.</p> Vladylena Sokyrska Iryna Krupenya Kateryna Didenko Copyright (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-01-13 2022-01-13 79 101 10.18778/1644-857X.20.02.04 Między historią a polityką: wizerunek Myhajło Hruszewskiego w niemieckiej slawistyce w pierwszym trzydziestoleciu wieku XX https://czasopisma.uni.lodz.pl/pnh/article/view/12125 <p>Artykuł poświęcony jest recepcji twórczości Mychajły Hruszewskiego w niemieckiej nauce i publicystyce w pierwszym trzydziestoleciu XX w., w latach I wojny światowej i w okresie międzywojennym. Autorzy podkreślają, że niemieccy komentatorzy na ogół rzetelnie odnosili się do dorobku i działalności ukraińskiego historyka. Pomimo sceptycznego nastawienia M. Hruszewskiego do antynormanizmu, uważnie śledzili pojawianie się jego głównych prac naukowych. W recepcji twórczości ukraińskiego historyka motywacja akademicka zdecydowanie dominowała nad polityczną, chociaż ta ostatnia pośrednio pojawiała się w wielu poświęconych mu wypowiedziach. Autorzy udowodnili żywą obecność myśli Hruszewskiego w niemieckim dyskursie slawistycznym omawianego okresu.</p> Vitalii Telvak Viktoria Telvak Bohdan Yanyshyn Copyright (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-01-13 2022-01-13 103 125 10.18778/1644-857X.20.02.05 Katolicki tygodnik społeczny „Ład” wobec przemian ustrojowych w Polsce w latach 1988–1993. Przyczynek do dziejów polskiej chadecji https://czasopisma.uni.lodz.pl/pnh/article/view/12126 <p>Artykuł przedstawia dzieje tygodnika katolickiego „Ład” oraz skupionych wokół niego środowisk chadeckich w latach 1988–1993. Prezentuje główne spory ideowe chadeków w dobie transformacji ustrojowej, przeobrażenia organizacyjne oraz ich stosunek do wydarzeń na scenie politycznej. Celem artykułu jest też wskazanie przyczyn klęski tradycyjnych partii chadeckich, które nie potrafiły utrzymać się na scenie politycznej, podobnie jak tygodnik „Ład”. Tekst dowodzi, że wynikało to zarówno z przyczyn obiektywnych, uniemożliwiających uzyskanie silnej pozycji przez partie odwołujące się do tradycji międzywojennych, ale i z powodu rozbicia ruchu chadeckiego i polskiej prawicy w ogóle oraz negatywnego odbioru społecznego rządów solidarnościowych. „Ład” i chadecy proponowali interesujące rozwiązania ustrojowe i gospodarcze, jednakże nie potrafili zająć wyraźnego stanowiska w konflikcie politycznym. Wiele ich koncepcji nie budziło zainteresowania opinii publicznej, te zaś, które miały potencjał na stanie się głośnymi, były „przechwytywane” przez inne partie. Pismo i jego środowisko pozostało zatem interesującym elementem historii polskiej myśli politycznej, jednak wobec zdeterminowania polskiej sceny politycznej przez inne kwestie nie zdołały przebić się ze swym umiarkowanym programem.</p> Ariel Orzełek Copyright (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-01-13 2022-01-13 127 166 10.18778/1644-857X.20.02.06 Kasztelanowa lubelska Krystyna z Uhruska Sienieńska i jej testament z 2 czerwca 1639 r. Nieznana karta z dziejów i genealogii rodziny Uhrowieckich herbu Suchekomnaty w XVI i XVII wieku https://czasopisma.uni.lodz.pl/pnh/article/view/12127 <p>Krystyna Uhrowiecka h. Suchekomnaty była przedstawicielką znanej rodziny pochodzenia ruskiego osiadłej w ziemi chełmskiej. Na podstawie przebadanych źródeł można było pokusić się nie tylko o przedstawienie zarysu jej biografii, lecz także o opracowanie w zasadzie nieznanej heraldykom genealogii rodziny Uhrowieckich w XVI i pierwszej połowie XVII w. Autorowi udało się zidentyfikować rodziców, dziadów i pradziadów bohaterki studium. W artykule przedstawiono krótkie biogramy przodków i krewnych z linii męskiej Krystyny Uhrowieckiej. Jej samej poświęcono drugą część opracowania. Córka starosty chełmskiego Mikołaja, Krystyna dwukrotnie wychodziła za mąż. Po raz pierwszy za podkomorzego mielnickiego Kaspra Dembińskiego, po raz drugi zaś za Zbigniewa Sienieńskiego, kasztelana lubelskiego. Z pierwszym mężem miała córkę Franciszkę Katarzynę. Drugiemu urodziła sześcioro dzieci: synów Mikołaja, Stanisława, Zbigniewa i Tomasza oraz córki Annę i Eufrozynę. Kasztelanowa lubelska okazała się osobą bardzo zaradną i zapobiegliwą. Udało się jej zgromadzić dość znaczny majątek, który przekazała dzieciom. W dniu 2 czerwca 1639 r. sporządziła bardzo ciekawy testament, którego krytyczna edycja została załączona do prezentowanego tu tekstu. Zmarła zapewne wkrótce po podyktowaniu swojej ostatniej woli, a więc jeszcze w 1639 r.</p> Zbigniew Anusik Copyright (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-01-13 2022-01-13 169 208 10.18778/1644-857X.20.02.07 Inspiracje graficzne Heinricha Paula Groskurta podczas tworzenia medalu koronacyjnego Fryderyka Augusta (Augusta III Wettyna) w 1734 roku https://czasopisma.uni.lodz.pl/pnh/article/view/12129 <p>Autor szczegółowo opisuje dwa przykłady dzieł sztuki medalierskiej i graficznej mających związek z tytułowymi medalami. Jak wykazuje, podstawowym celem przekazu propagandowego przedstawionego w artykule medalu było uzasadnienie praw Fryderyka Augusta Wettyna do tronu polskiego jako zwycięzcy elekcji z 5 października 1733 r. Autor zauważa, że dzieła sztuki, które należy zakwalifikować jako wzorce inspiracji dla Heinricha Paula Groskurta, autora medalu z 1734 r., są proweniencji francuskiej. Świadczy to niezbicie o tym, że dysponent akceptował fakt, iż medalier podczas pracy inspirował się wzorcami znad Sekwany. Pozostaje więc otwarte pytanie, jakimi celami kierował się nowy polski władca, godząc się na utrwalanie własnego aktu sakry królewskiej w nawiązaniu do podobnych uroczystości odbywających się we Francji. Jednocześnie analizując rewers medalu, autor zwraca uwagę na dwie inskrypcje rewersu: w otoku i w odcinku w dolnej części, stanowiące komentarz do sceny koronacji Fryderyka Augusta Wettyna. Autor twierdzi, że tak wyraźne odwołanie się w ich treści do zwycięstwa elekcyjnego z 5 października 1733 r. staje się całkowicie zrozumiałe w kontekście rzeczywistych wydarzeń historycznych i zwycięstwa elekcyjnego Stanisława Leszczyńskiego 12 września 1733 r.</p> Jan Rokita Copyright (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-01-13 2022-01-13 209 229 10.18778/1644-857X.20.02.08 Relacja na temat kościoła parafialnego w Nawarzycach i nieistniejącej świątyni w Lubczy z roku 1898 https://czasopisma.uni.lodz.pl/pnh/article/view/12130 <p>Rzymskokatolicka parafia w Nawarzycach (woj. świętokrzyskie, diecezja kielecka) ma średniowieczną metrykę (wzmiankowana po raz pierwszy w 1345 r.). Znajduje się tam murowany kościół pw. św. Andrzeja Apostoła i św. Anny, wybudowany w połowie XVII stulecia z fundacji opata jędrzejowskiego, Bernarda Łaszewskiego. Wystrój świątyni pochodzi w większości z około 1780 r. i utrzymany jest w stylu barokowo-rokokowym. Wnętrze skrywa kilka wysokiej klasy zabytków, takich jak kamienna chrzcielnica w formie misy, wsparta na grzbietach lwów, oraz drewniana ambona w kształcie łodzi, podtrzymywana przez cztery nagie syreny. Przedstawione do edycji źródło przechowywane jest w zbiorach kieleckiego Archiwum Diecezjalnego. Rękopis ten nie był dotychczas publikowany i wyzyskiwany przez historyków w szerszym zakresie. Jest on o tyle cenny, że zawiera wiele interesujących, nieznanych dotąd faktów na temat kościoła w Lubczy, zniszczonego przez kalwinów w okresie reformacji, jak również samej parafii – inkorporowanej do parafii nawarzyckiej w 1690 r.</p> Małgorzata Karkocha Copyright (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-01-13 2022-01-13 231 261 10.18778/1644-857X.20.02.09 Andrzej Stroynowski, "Obrady sejmu grodzieńskiego 1784 roku. Studium z dziejów kultury parlamentarnej", Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie, Częstochowa 2020, ss. 250, aneksy (Tadeusz Srogosz) https://czasopisma.uni.lodz.pl/pnh/article/view/12132 Tadeusz Srogosz Copyright (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-01-13 2022-01-13 265 271 10.18778/1644-857X.20.02.10 "Życie prywatne Polaków w XIX wieku, t. IX (Kariera w optyce prywatności)", red. J. Kita, M. Korybut-Marciniak, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź–Olsztyn 2020, ss. 364 (Aleksandra Staniszewska) https://czasopisma.uni.lodz.pl/pnh/article/view/12133 Aleksandra Staniszewska Copyright (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-01-13 2022-01-13 273 282 10.18778/1644-857X.20.02.11 Olha Morozowa, „Doslidżennia istoriji Ukrajiny perszoji połowyny XX st. w suczasnij pols’kij istoriohrafiji: napriamky, koncepciji, dyskusji. Monohrafija", CzNU im. Petra Mohyły, Mykołajiw 2020, ss. 432 (Olga Gaidai) https://czasopisma.uni.lodz.pl/pnh/article/view/12135 Olga Gaidai Copyright (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-01-13 2022-01-13 283 288 10.18778/1644-857X.20.02.12 Wacław A. Zbyszewski, "Ludzie, których znałem", wybór i oprac. R. Habielski, P. Kądziela, Biblioteka „WIĘZI”, Warszawa 2020, ss. 392 (Jędrzej Bończak) https://czasopisma.uni.lodz.pl/pnh/article/view/12136 Jędrzej Bończak Copyright (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-01-13 2022-01-13 289 293 10.18778/1644-857X.20.02.13 Pamięci Profesora Stefana Pytlasa (1945–2020) – znakomitego znawcy dziejów Łodzi przemysłowej https://czasopisma.uni.lodz.pl/pnh/article/view/12137 <p>W dniu 23 lutego 2020 r. zmarł emerytowany profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Łódzkiego (UŁ) doktor habilitowany Stefan Pytlas. Z pewnością należy zaliczyć go do nielicznego grona najwybitniejszych znawców dziejów Łodzi przemysłowej, a w szczególności łódzkiej burżuazji. Jego monografia poświęcona tej grupie społecznej w latach 1864–1914 weszła na stałe do kanonów polskiej historiografii. Zmarły Profesor był przez dwie kadencje Dziekanem Wydziału Filozoficzno- Historycznego UŁ i w ostatnich latach zatrudnienia w tej uczelni kierował Katedrą Historii Polski XIX w. Ponadto przez pół wieku związany był z działalnością Polskiego Towarzystwa Historycznego, w którym w latach 1997–2003 pełnił funkcję prezesa Oddziału Łódzkiego. Przez wiele lat zaangażowany był w prace redakcyjne „Rocznika Łódzkiego”, a w latach 1995–1997 był redaktorem naczelnym tego najstarszego łódzkiego czasopisma naukowego.</p> Jarosław Kita Copyright (c) 2021 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2022-01-13 2022-01-13 297 307 10.18778/1644-857X.20.02.14