Starosta lubelski Zbigniew Firlej (zm. 1649) i jego testament z dnia 31 grudnia 1648 roku. Karta z dziejów rodziny Firlejów herbu Lewart od połowy XVI do połowy XVII wieku

Zbigniew Anusik

doi:10.18778/1644-857X.24.01.10

Authors

Zbigniew Anusik University of Lodz https://orcid.org/0000-0002-5483-4970

DOI:

https://doi.org/10.18778/1644-857X.24.01.10

Keywords:

Zbigniew Firlej, Firlej family of Dąbrowica, Polish nobility, history of the Polish-Lithuanian Commonwealth in the 17th century, genealogy, testament, source edition

Abstract

The paper focuses primarily on Zbigniew of Dąbrowica Firlej, Lewart coat of arms (1611–1649), son of the Sandomierz voivode Mikołaj (d. 1636) and the daughter of Lublin voivode Regina Oleśnicka, Dębno coat of arms. It also briefly presents the people who made up the family circle of the eponymous character, i.e. both of his grandfathers, Mikołaj Firlej (d. 1600) and Mikołaj Oleśnicki (d. 1629), his parents and their siblings, as well as the siblings of Zbigniew himself. The article discusses their family situation, property status and public activity. Much attention is paid, in particular, to the grandfather and father of the Lublin starost. Zbigniew Firlej was undoubtedly one of the last representatives of the Firlej family to play an important role on the political scene of the Polish- -Lithuanian Commonwealth. He was an educated man who spent several years studying abroad. In 1633, he became the starost of Lublin. After he had returned to Poland in 1636, he was very active politically. He participated in the sessions of the Lublin regional assembly (sejmik), served as a deputy to the Sejm many times, and was also a deputy to the Crown Tribunal. In 1638, he married Princess Anna Wiśniowiecka, Korybut coat of arms. Along with her hand, he received a huge dowry. He also became related to the leading families of the Crown magnates. In 1648, after the outbreak of Bohdan Khmelnytsky’s uprising, he headed a cavalry regiment raised at the expense of the nobility of the Lublin voivodeship. He was an envoy to the convocation. He took part in the battle of Piławce, which was lost by the Crown Army. After arriving in Warsaw, he took part in the election and cast his vote for Jan Kazimierz. The author thoroughly traces both Zbigniew Firlej’s achievements in the public sphere as well as his financial situation and activities in private life. The article contains many new findings. Several misleading or inaccurate findings concerning the closest family of the Lublin starost were also corrected. It is also worth noting that after the death of his first wife, Zbigniew Firlej remarried Katarzyna Opalińska of Bnin, the daughter of the Grand Marshal of the Crown Łukasz, who was only 10 years old at the time of the wedding. From his first marriage he left an only son Mikołaj (d. 1678). On 31 December 1648, Zbigniew Firlej, who was terminally ill at that time, made in Warsaw a very interesting will attached as an annex to this work. He died before 27 January 1649.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Zbigniew Anusik, University of Lodz

Prof. dr hab. Zbigniew Anusik – kierownik Katedry Historii Nowożytnej w Instytucie Historii Uniwersytetu Łódzkiego.

Zainteresowania naukowe: historia Polski i powszechna XVI–XVIII w., historia Szwecji XVI–XVIII w., stosunki polsko-szwedzkie w XVII–XVIII w., historia dyplomacji europejskiej w XVIII w., dzieje Wielkiej Rewolucji Francuskiej (1789–1799), elity dawnej Rzeczypospolitej, struktura własności ziemskiej w Rzeczypospolitej XVII w., genealogia polskich rodzin szlacheckich w XVI–XVIII w.

References

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD], Archiwum Zamoyskich, sygn. 422

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD], Metryka Koronna [MK] 77, 95, 101, 114, 120, 123, 133, 139, 140, 142, 143, 156, 157, 158, 159, 160, 161, 178, 180, 184, 185, 186, 189

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD], Lustracje, dz. XVIII, 50

Archiwum Narodowe w Krakowie [ANK], Castrensia Cracoviensia Inscriptiones [CCI], nr 259

Archiwum Narodowe w Krakowie [ANK], Castrensia Cracovienisa Relationes, nr 686

Archiwum Państwowe w Lublinie [APL], Lubelskie grodzkie, Relacje [LGR], nr 77

Akta sejmikowe województwa krakowskiego, t. I (1572–1620), wyd. S. Kutrzeba, Kraków 1932.

Akta sejmikowe województwa lubelskiego (1633–1668), oprac. H. Gmiterek, Lublin–Radom 2021.

Guldon Z., Stępkowski L., Trawicka Z., Rejestr poborowy powiatu pilzneńskiego z 1629 roku, „Kieleckie Studia Historyczne” 1977, t. II, s. 209–283.

Jakuba Michałowskiego, wojskiego lubelskiego, a później kasztelana bieckiego księga pamiętnicza, wyd. A. Z. Helcel, Kraków 1864.

Księgi nacyi polskiej w Padwie, wyd. S. Windakiewicz, Kraków 1888.

Niesiecki K., Herbarz polski, wyd. J. N. Bobrowicz, t. IV, Lipsk 1839.

Niesiecki K., Herbarz polski, wyd. J. N. Bobrowicz, t. VII, Lipsk 1841.

Niesiecki K., Herbarz polski, wyd. J. N. Bobrowicz, t. IX, Lipsk 1842.

Polacy na studyach w Ingolsztacie, wyd. P. Czaplewski, Poznań 1914.

Rejestr poborowy województwa krakowskiego z roku 1629, oprac. W. Domin, J. Kolasa, E. Trzyna, S. Żyga, red. S. Inglot, Wrocław 1956.

Rejestr poborowy województwa lubelskiego (powiat lubelski i urzędowski z r. 1626, ziemia łukowska z r. 1620), oprac. J. Kolasa, K. Schuster, red. S. Inglot, Wrocław 1957.

Relacje wojenne z pierwszych lat walk polsko-kozackich powstania Bohdana Chmielnickiego okresu „Ogniem i mieczem” (1648–1651), oprac. M. Nagielski, Warszawa 1999.

Sobieski J., Diariusz sejmu koronacyjnego w Krakowie w 1633 roku, oprac. W. Kaczorowski, przy współudziale J. Dorobisza i Z. Szczerbika, Opole 2008.

Volumina legum, wyd. J. Ohryzko, t. III, Petersburg 1859.

Volumina legum, wyd. J. Ohryzko, t. IV, Petersburg 1859.

Anusik Z., Dwa ostatnie pokolenia Tęczyńskich herbu Topór. Kilka korekt i uzupełnień dotyczących genealogii rodu, „Przegląd Historyczny” 2020, t. CXI, z. 4, s. 725–743. https://doi.org/10.36693/202004p.725-743 DOI: https://doi.org/10.36693/202004p.725-743

Anusik Z., Kasztelan krakowski Jerzy ks. Zbaraski (1574–1631). Szkic do portretu antyregalisty, „Przegląd Nauk Historycznych” 2010, R. IX, nr 1, s. 55–138.

Anusik Z., Kasztelanowa lubelska Krystyna z Uhruska Sienieńska i jej testament z 2 czerwca 1639 r. Nieznana karta z dziejów i genealogii rodziny Uhrowieckich herbu Suchekomnaty w XVI i XVII wieku, „Przegląd Nauk Historycznych” 2021, R. XX, nr 2, s. 169–208. https://doi.org/10.18778/1644-857X.20.02.07 DOI: https://doi.org/10.18778/1644-857X.20.02.07

Anusik Z., Latyfundia książąt Zbaraskich w XVI i XVII wieku, „Przegląd Nauk Historycznych” 2009, R. VIII, nr 1, s. 17–77.

Anusik Z., Latyfundium Tęczyńskich w XVII wieku. Dobra i właściciele, „Kwartalnik Historyczny” 2021, R. CXXVIII, z. 3, s. 697–741. https://doi.org/10.12775/KH.2021.128.3.01 DOI: https://doi.org/10.12775/KH.2021.128.3.01

Anusik Z., O książętach Wiśniowieckich i czasach, w których żyli. Suplement do monografii rodu, „Przegląd Nauk Historycznych” 2009, R. VIII, nr 2, s. 149–245.

Anusik Z., O książętach Wiśniowieckich raz jeszcze. W związku z wystąpieniem Ilony Czamańskiej, „Przegląd Nauk Historycznych” 2018, R. XVII, nr 1, s. 185–234. https://doi.org/10.18778/1644-857X.17.01.09 DOI: https://doi.org/10.18778/1644-857X.17.01.09

Anusik Z., Podział dawnego latyfundium kasztelana krakowskiego Spytka Wawrzyńca Jordana (1518–1568) w 1597 roku. Studium z dziejów młodszej gałęzi rodziny Jordanów herbu Trąby, „Przegląd Nauk Historycznych” 2022, R. XXI, nr 2, s. 9–70. https://doi.org/10.18778/1644-857X.21.02.01 DOI: https://doi.org/10.18778/1644-857X.21.02.01

Anusik Z., Rodzina i majątek Stefana (zm. 1629) i Marcjanny z Daniłowiczów (zm. 1646) Koniecpolskich. Studium z dziejów przecławskiej linii rodu Koniecpolskich herbu Pobóg, „Przegląd Nauk Historycznych” 2023, R. XXII, nr 1, s. 49–78. https://doi.org/10.18778/1644-857X.22.01.03 DOI: https://doi.org/10.18778/1644-857X.22.01.03

Anusik Z., Struktura własności ziemskiej w powiecie pilzneńskim w roku 1629, „Przegląd Nauk Historycznych” 2011, R. X, nr 2, s. 69–108. DOI: https://doi.org/10.18778/1644-857X.11.02.02

Anusik Z., Własność ziemska w powiecie sandomierskim w roku 1629, „Przegląd Nauk Historycznych” 2012, R. XI, nr 2, s. 25–80. https://doi.org/10.18778/1644-857X.11.02.02 DOI: https://doi.org/10.18778/1644-857X.11.02.02

Bodniak S., Firlej Jan, [w:] Polski słownik biograficzny, t. VII, Kraków 1948–1958, s. 1–6.

Boniecki A., Herbarz polski, t. V, Warszawa 1902.

Boniecki A., Herbarz polski, t. XI, Warszawa 1907.

Boniecki A., Herbarz polski, t. XIV, Warszawa 1911.

Borkowska M., Zakonnice pominięte w tablicach genealogicznych Dworzaczka, „Nasza Przeszłość” 2002, R. XCVII, s. 259–302. https://doi.org/10.52204/np.2002.98.259-302 DOI: https://doi.org/10.52204/np.2002.98.259-302

Broniarczyk M., Wykształcenie senatorów świeckich w Koronie za Władysława IV, „Kwartalnik Historyczny” 2012, R. CXIX, z. 2, s. 251–303.

Brzustowicz G. J., Genealogia Tuczyńskich de Wedel: część 1 (XVI – pocz. XVII w.), „Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny” 2006, nr 12, s. 33–54.

Chachaj M., Wykształcenie Firlejów w XVI i XVII wieku, [w:] I Janowieckie Spotkania Historyczne „Firlejowie”, red. A. Szymanek, Janowiec 1999, s. 23–48.

Chłapowski K., Przynależność własnościowa osiedli, Aneks I (Dobra królewskie w końcu XVI w.) i Aneks IV (Większa własność szlachecka w 1595 r.), [w:] Atlas historyczny Polski. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku, cz. 2 (Komentarz, indeksy), red. H. Rutkowski, Warszawa 2008, s. 83–113.

Chłapowski K., Starostowie w Małopolsce 1565–1668, [w:] Społeczeństwo staropolskie, t. IV, red. A. Izydorczyk, A. Wyczański, Warszawa 1986, s. 105–178.

Chorążyczewski W., Sokołowski Jan z Warzymowa, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XL, Warszawa–Kraków 2000–2001, s. 135–136.

Chronologia sejmów Rzeczypospolitej Obojga Narodów (1569–1793), red. L. A. Wierzbicki, D. Kupisz, Warszawa 2021.

Czamańska I., Wiśniowieccy. Monografia rodu, Poznań 2007.

Czapliński W., Firlej Zbigniew, [w:] Polski słownik biograficzny, t. VII, Kraków 1948–1958, s. 17.

Czapliński W., Opaliński Łukasz, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXIV, Wrocław 1979, s. 90–93.

Dunin-Wąsowiczowa A., Mapa własności ziemskiej, [w:] Atlas historyczny Polski. Województwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku, cz. 2 (Komentarz, indeksy), red. W. Pałucki, Warszawa 1993, s. 99–111.

Dworzaczek W., Genealogia, t. II (Tablice), Warszawa 1959.

Dworzaczek W., Gostomski Jan, [w:] Polski słownik biograficzny, t. VIII, Wrocław–Warszawa–Kraków 1959–1960, s. 366–367.

Elektorów poczet, którzy niegdyś głosowali na elektów, Jana Kazimierza r. 1648, Jana III r. 1674, Augusta II r. 1697 i Stanisława Augusta r. 1764, Najjaśniejszych królów polskich, wielkich książąt litewskich, wyd. O. Zaprzaniec z Siemuszowy Pietruski, Lwów 1845.

Filipczak-Kocur A., Jerzy książę Zbaraski (1574–1631). Szkic biograficzny – korespondencja, Warszawa–Bellierive-sur-Allier 2020.

Instrukcja wydawnicza dla źródeł historycznych od XVI do połowy XIX wieku, red. K. Lepszy, Wrocław 1953.

Kersten A., Hieronim Radziejowski. Studium władzy i opozycji, Warszawa 1988.

Kłaczewski W., Rozdrażewski (Rozrażewski) Jakub Hieronim, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXXII, Wrocław–Warszawa–Kraków 1989–1991, s. 368–370.

Korytko A., Na których opiera się Rzeczpospolita. Senatorowie koronni za Władysława IV Wazy, Olsztyn 2015.

Kupisz D., Wojska powiatowe samorządów Małopolski i Rusi Czerwonej w latach 1572–1717, Lublin 2008.

Kurtyka J., Latyfundium tęczyńskie. Dobra i właściciele (XIV–XVII wiek), Kra-

ków 1999.

Lepszy K., Firlej Mikołaj, [w:] Polski słownik biograficzny, t. VII, Kraków 1948–1958, s. 15.

Lepszy K., Firlej Mikołaj h. Lewart, [w:] Polski słownik biograficzny, t. VII, Kraków 1948–1958, s. 12–15.

Lepszy K., Firlejowa Agnieszka, [w:] Polski słownik biograficzny, t. VII, Kraków 1948–1958, s. 17–18.

Libiszowska Z., Koniecpolski Aleksander, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XIII, Wrocław–Warszawa–Kraków 1967–1968, s. 512–513.

Lipski A., Potocki Stefan, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XVIII, Wrocław 1984–1985, s. 173–176.

Lubczyński M., Tarło Piotr Aleksander (Aleksander Piotr), [w:] Polski słownik biograficzny, t. LII, Warszawa–Kraków 2017–2019, s. 311–314.

Lubczyński M., Tarnowski Michał Stanisław, [w:] Polski słownik biograficzny, t. LII, Warszawa–Kraków 2017–2019, s. 493–496.

Nagielski M., Sapieha Krzysztof, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXXV, Warszawa–Kraków 1994, s. 68–70.

Pielas J., Oleśniccy herbu Dębno w XVI–XVII wieku. Studium z dziejów zamożnej szlachty doby nowożytnej, Kielce 2007.

Posłowie ziemscy koronni, oprac. W. Uruszczak, I. Kaniewska, M. Ferenc, J. Byliński, red. I. Kaniewska, Warszawa 2013.

Seredyka J., Parlamentarzyści drugiej połowy panowania Zygmunta III, Opole 1989.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, wyd. B. Chle-

bowski, F. Sulimierski, W. Walewski, t. VII, Warszawa 1886.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. IX, red. B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa 1888.

Urban W., Ossoliński Krzysztof, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXIV, Wrocław 1979, s. 421–423.

Urzędnicy centralni i nadworni Polski XIV–XVIII wieku. Spisy, oprac. K. Chłapowski, S. Ciara, Ł. Kądziela, T. Nowakowski, E. Opaliński, G. Rutkowska, T. Zielińska, red. A. Gąsiorowski, Kórnik 1992.

Urzędnicy kujawscy i dobrzyńscy XVI–XVIII wieku. Spisy, oprac. K. Mikulski, W. Stanek przy współudziale Z. Górskiego i R. Kabacińskiego, red. A. Gąsiorowski, Kórnik 1990.

Urzędnicy Prus Królewskich XV–XVIII wieku. Spisy, oprac. K. Mikulski, red. A. Gąsiorowski, Kórnik 1990.

Urzędnicy województwa krakowskiego XVI–XVIII wieku. Spisy, oprac. S. Cynarski, A. Falniowska-Gradowska, red. A. Gąsiorowski, Kórnik 1990.

Urzędnicy województwa lubelskiego XVI–XVIII wieku. Spisy, oprac. W. Kłaczewski, W. Urban, red. A. Gąsiorowski, Kórnik 1991.

Urzędnicy województwa sandomierskiego XVI–XVIII wieku. Spisy, oprac. K. Chłapowski, A. Falniowska-Gradowska, red. A. Gąsiorowski, Kórnik 1993.

Wimmer J., Wojsko polskie w drugiej połowie XVII wieku, Warszawa 1965.

Witusik A. A., Oleśnicki Mikołaj, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXIII, Wrocław 1978, s. 771–773.