Ocena kompetencji językowych w warunkach wielojęzyczności dziecięcej – przyczynek do dalszych badań

Sofia Kamińska

doi:10.18778/2544-7238.10.10

Autor

Sofia Kamińska Uniwersytet w Siedlcach, Wydział Nauk Humanistycznych, Instytut Językoznawstwa i Literaturoznawstwa https://orcid.org/0000-0002-0393-3178

DOI:

https://doi.org/10.18778/2544-7238.10.10

Słowa kluczowe:

dziecko wielojęzyczne, wielojęzyczność dziecięca, metody badania wielojęzyczności, proces diagnostyczny

Abstrakt

Współczesne badania nad wielojęzycznością potwierdzają, że rozwój mowy u dzieci wielojęzycznych przebiega podobnie jak u dzieci jednojęzycznych. Kamienie milowe rozwoju językowego osiągane są mniej więcej w tym samym czasie. Odmienność dotyczy występowania pewnych specyficznych zjawisk językowych, które są wynikiem kontaktu języków w umyśle dziecka. Osobliwe zjawiska językowe w mowie dzieci wielojęzycznych mogą niekiedy maskować trudności w rozwoju mowy lub też stać się przyczyną fałszywie dodatnich diagnoz logopedycznych. W artykule przedstawiono propozycję postępowania diagnostycznego w kierunku oceny wypowiedzi pod kątem biegłości językowej oraz płynności wypowiedzi. W tym celu analizie poddano wskaźniki lingwistyczne i paralingwistyczne.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Błasiak‑Tytuła M., 2019, Mowa dzieci dwujęzycznych. Norma i zaburzenia, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Pedagogicznego.

Błasiak‑Tytuła M., 2023, Specyficzne trudności w nabywaniu dwóch języków. Na przykładzie dwujęzyczności angielsko‑polskiej, [w:] A. Żurek (red.) Wielojęzyczność jako wyzwanie społeczne, kulturowe i edukacyjne, Kraków: Wydawnictwo Universitas, s. 111–126.

Cheng L.R.L., 2006, Lessons From the Da Vinci Code: Working with Bilingual/Multicultural Children and Families, „The ASHA Leader”, Vol. 11(13), s. 14–15, https://leader.pubs.asha.org/doi/full/10.1044/leader.FTR4.11132006.14 (dostęp: 31.12.2023). DOI: https://doi.org/10.1044/leader.FTR4.11132006.14

Chłopek Z., 2011, Nabywanie języków trzecich i kolejnych oraz wielojęzyczność: aspekty psycholingwistyczne (i inne), Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Cichocki P., Jędrkiewicz T., Zydel R., 2012, Etnografia wirtualna, [w:] D. Jemielniak (red.), Badania jakościowe. Metody i narzędzia, t. 2, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 203–231.

Cieszyńska‑Rożek J., 2018a, Glottodydaktyka i logopedia (metoda krakowska), https://centrummetodykrakowskiej.pl/blog/glottodydaktyka‑i‑logopedia‑artykul‑prof‑jagody‑cieszynskiej‑rozek/ (dostęp: 30.12.2023).

Cieszyńska‑Rożek J., 2018b, Rozwój systemu językowego dzieci bilingwalnych, [w:] E. Czaplewska (red.), Logopedia międzykulturowa, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia Universalis, s. 132–148.

Crystal D., 2008, A dictionary of linguistics and phonetics, Oxford: Blackwell. DOI: https://doi.org/10.1002/9781444302776

De Houwer A., 2005, Early bilingual acquisition: Focus on morphosyntax and the separate development hypothesis, [w:] J.F. Krol, A.M.B. De Groot (red.), The handbook of bilingualism, s. 30–48, https://books.google.pl/books?hl=pl&lr=&id=VWfnBwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA30&dq=De+Houwer+A.,+2005,+Early+bilingual+acquisition:+Focus+on+morphosyntax+and+the+separate+development+hypothesis,+%5Bw:%5D+J.F.+Krol,+A.M.B.+De+Groot+(red.),+The+handbook+of+bilingualism,++s.+30%E2%80%9348.&ots=ymq04BuKKW&sig=1ptcIOzjlcjfARBJJLeM_RuN4BI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false/ (dostęp: 1.07.2024).

Einarsdóttir J.T., Úlfsdóttir Þ.S., 2018, Málsýnataka: Gagnabanki Jóhönnu T. Einarsdóttur um málsýni (GJEUM). Handbók, http://malsyni.hi.is/wp‑content/uploads/2018/02/handb%C3%B3k-6.2.2018.pdf (dostęp: 30.12.2023).

Essen O. von, 1967, Fonetyka ogólna i stosowana, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Gacka E., 2022, SLI czy DLD? Zmiany w terminologii zaburzeń mowy o niejednoznacznej etiologii w kontekście polskiego prawa oświatowego, „Logopaedica Lodziensia”, nr 6, s. 51–61. DOI: https://doi.org/10.18778/2544-7238.06.04

Górska A., 2015, Błędy studentów z Ukrainy – zapobieganie i eliminacja w grupach o zróżnicowanych możliwościach (na podstawie doświadczeń Centrum Partnerstwa Wschodniego Uniwersytetu Opolskiego), „Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców”, nr 22, s. 357–370. DOI: https://doi.org/10.18778/0860-6587.22.24

Grabias S.A., 2019, Język w zachowaniach społecznych: podstawy socjolingwistyki i logopedii. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej.

Grosjean F., 1989, Neurolinguists, beware! The bilingual is not two monolinguals in one person, „Brain and Language”, Vol. 36(1), s. 3–15. DOI: https://doi.org/10.1016/0093-934X(89)90048-5

Grosjean F., 2015, Bicultural bilinguals, „International Journal of Bilingualism”, Vol. 19(5), s. 572–586. DOI: https://doi.org/10.1177/1367006914526297

Grzegorczykowa R., Laskowski R., Wróbel H., 1998, Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Haman E., Łuniewska M., Maryniak A., Wodniecka Z., 2018, Specyficzne zaburzenie językowe (SLI) i dwujęzyczność: pozorne związki i realne konsekwencje, [w:] E. Czaplewska (red.), Logopedia międzykulturowa, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia Universalis, s. 150–173.

Harley B., 1993, Instructional strategies and SLA in early French immersion, „Studies in Second Language Acquisition”, Vol. 15(2), s. 245–259. DOI: https://doi.org/10.1017/S0272263100011980

Jasiewicz J., 2018, Metody etnograficzne w bibliotekoznawstwie, „Przegląd Biblioteczny”, nr 86(3), s. 358–373. DOI: https://doi.org/10.36702/pb.434

Kamińska S., 2022, Rozwojowe zaburzenie językowe o nieustalonej przyczynie – historia badań i współczesne interpretacje zjawiska, [w:] K. Bigos (red.), Neurologopedia w teorii i praktyce, Siedlce: Uniwersytet Przyrodniczo‑Humanistyczny, s. 83–111.

Kamińska S., 2023, Ocena zachowań językowych wielojęzycznej dziewczynki, [w:] S. Kamińska (red.), Wielojęzyczność. Wyzwanie współczesnej logopedii, Siedlce: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu w Siedlcach, s. 157–192.

Korendo M., Błasiak‑Tytuła M., 2019, Ocena rozwoju mowy dzieci dwujęzycznych – znaczenie wczesnej diagnozy dla rozpoznania i terapii zaburzeń, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza”, t. 26(2), s. 103–114. DOI: https://doi.org/10.14746/pspsj.2019.26.2.7

Kurcz I . (red.), 2007, Psychologiczne aspekty dwujęzyczności, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Kurowska M., Sadowska E., Zawadka J., 2021, Ustalenie standardu logopedycznego postępowania diagnostycznego u dzieci dwujęzycznych – uwarunkowania i wyzwania, „Poradnik Językowy”, t. 785(6), s. 22–38. DOI: https://doi.org/10.33896/PorJ.2021.6.2

Kurowska M., Sadowska E., Zawadka J., 2023, Projekt badawczy „Wsparcie logopedy w diagnozie dzieci obcojęzycznych”, [w:] S. Kamińska (red.), Wielojęzyczność. Wyzwanie współczesnej logopedii, Siedlce: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu w Siedlcach, s. 193–208.

Leonard L.B., 2006, SLI – specyficzne zaburzenie rozwoju językowego. O dzieciach, które nie potrafią mówić, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Lowit A., 2014, Acquired motor speech disorders, [w:] L. Cummings (red.), The Cambridge handbook of communication disorders, Cambridge: Cambridge University Press, s. 400–418. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781139108683.027

Łuczyński E., 2015, Badanie kompetencji gramatycznej osób z zaburzeniami mowy, [w:] S. Milewski, K. Kaczorowska‑Bray (red.), Metodologia badań logopedycznych. Z perspektywy teorii i praktyki, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia Universalis, s. 56–73.

Majewska‑Tworek A., 2021, Postępowanie logopedyczne w przypadku bilingwizmu, [w:] A. Domagała, U. Mirecka (red.), Logopedia przedszkolna i wczesnoszkolna. Diagnozowanie i terapia zaburzeń mowy, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia Universalis, s. 377–390.

Majewska‑Tworek A., 2023, Wymowa polska jako obca w nauczaniu dzieci (nie tylko ukraińskich) wyzwaniem dla glottodydaktyka i logopedy, [w:] S. Kamińska (red.), Wielojęzyczność. Wyzwanie współczesnej logopedii, Siedlce: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu w Siedlcach, s. 13–35.

Majewska‑Tworek A., Tarkowski Z., 2018, Terapia logopedyczna dziecka dwujęzycznego, [w:] A. Domagała, U. Mirecka (red.), Metody terapii logopedycznej, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej, s. 261–286.

Michalik M., Czaplewska E., Solak A., Szkotak A., 2019, Tempo artykulacji i tempo mówienia w dwujęzyczności równoczesnej niezrównoważonej (na przykładzie wypowiedzi tworzonych przez dzieci flamandzko‑polskojęzyczne), „Język Polski”, R. XCIX, z. 1, s. 26–37. DOI: https://doi.org/10.31286/JP.99.1.3

Michalik M., Milewski S., Kaczorowska‑Bray K., Solak A., 2018, Tempo wypowiedzi jako kategoria badawcza – w normie i w zaburzeniach, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica”, Vol. 13, s. 87–99. DOI: https://doi.org/10.24917/20831765.13.8

Miodunka W., 2016, Biografia językowa jako jedna z metod badania dwujęzyczności, https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/34568/miodunka_biografia_jezykowa_jako_jedna_z_metod_badania_dwujezycznosci_2016.pdf?sequence=1&isAllowed=y (dostęp: 31.05.2023).

Młyński R., 2021, Ocena dwujęzyczności dziecięcej przy zastosowaniu formuły RIOT, „Logopaedica Lodziensia”, nr 5, s. 159–170. DOI: https://doi.org/10.18778/2544-7238.05.10

Młyński R., 2023, Biografia językowa jako metoda badania dwujęzyczności polsko‑obcej i zaburzeń kompetencji komunikacyjnej. Przegląd badań logopedycznych, [w:] S. Kamińska (red.), Wielojęzyczność. Wyzwanie współczesnej logopedii, Siedlce: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu w Siedlcach, s. 141–156.

Mystkowska H., 1970, Właściwości mowy dziecka sześcio‑siedmioletniego, Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych.

Niestorowicz T., 2014/2015, Zjawisko interjęzyka w procesie przyswajania języka drugiego, „Logopedia”, t. 43, s. 33–42.

Owens R.E., 2009, A functional approach to assessment and intervention, Boston: Pearson Education.

Paradis J., 2005, Grammatical morphology in children learning English as a second language: Implications of similarities with specific language impairment, „Language, Speech and Hearing Services in Schools”, Vol. 36(3), s. 172–187. DOI: https://doi.org/10.1044/0161-1461(2005/019)

Paradis J., Genesee F., 1996, Syntactic acquisition in bilingual children: Autonomous or interdependent?, „Studies in Second Language Acquisition”, Vol. 18(1), s. 1–25. DOI: https://doi.org/10.1017/S0272263100014662

Paradis J., Genesee F., Crago M.B., 2011, Dual language development and disorders: A handbook on bilingualism and second language learning, Baltimore: Paul H. Brookes Publishing.

Paul R., Norbury C., 2012, Language Disorders from Infancy through Adolescence: Listening, Speaking, Reading, Writing, and Communicating, Maryland Heights: Elsevier Health Sciences.

Porayski‑Pomsta J., 2023, Nasze dziecko mówi. Rozważania o rozwoju mowy dziecka, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia Universalis.

Sawicka I., 1995, Fonologia, [w:] H. Wróbel (red.), Gramatyka współczesnego języka polskiego. Fonetyka i fonologia, Kraków: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN, s. 107–191.

Smoczyńska M., Haman E., Kochańska M., Łuniewska M., 2015, Standaryzowane narzędzie do oceny wypowiedzi. SNOW. Podręcznik, część 1: Opis i instrukcje, Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.

Śniatkowski S., 2020, Pauza i milczenie – ich miejsce i funkcje w zachowaniach komunikacyjnych, [w:] M. Wysocka, B. Kamińska, S. Milewski (red.), Prozodia. Przyswajanie, badanie, zaburzenia, terapia, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia Universalis, s. 123–134.

Wagner A., 2017, Rytm w mowie i języku w ujęciu wielowymiarowym, Warszawa: Dom Wydawniczy Elipsa.

Werker J.F., Byers‑Heinlein K., Fennell C.T., 2009, Bilingual beginnings to learning words. Philosophical Transactions of the Royal Society B, „Biological Sciences”, Vol. 364(1536), s. 3649–3663. DOI: https://doi.org/10.1098/rstb.2009.0105

Wodniecka Z., Mieszkowska K., Durlik J., Haman E., 2018, Kiedy 1+1 ≠ 2, czyli jak dwujęzyczni przyswajają i przetwarzają język(i), [w:] E. Czaplewska (red.), Logopedia międzykulturowa, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia Universalis, s. 92–131.

Wołoszynowa L., 1977, Młodszy wiek szkolny, [w:] M. Żebrowska (red.), Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 522–663.

Woźniak T., 2012, Niepłynność mówienia, [w:] S. Grabias, M. Kurkowski (red.), Logopedia. Teoria zaburzeń mowy, Lublin: Uniwersytet Marii Curie‑Skłodowskiej, s. 549–565.