O semantyczny wymiar słowotwórstwa w glottodydaktyce

Anna Seretny

doi:10.18778/0860-6587.28.15

Autor

Anna Seretny Uniwersytet Jagielloński, Wydział Polonistyki, Instytut Glottodydaktyki Polonistycznej, ul. Grodzka 64, 31-044 Kraków https://orcid.org/0000-0002-5377-4881

DOI:

https://doi.org/10.18778/0860-6587.28.15

Słowa kluczowe:

nauczanie języka polskiego jako obcego/drugiego, derywacja, słownik mentalny, porządek formalny (semazjologiczny), porządek znaczeniowy (onomazjologiczny)

Abstrakt

Systemowe poznawanie form, funkcji i znaczeń wyrazów motywowanych (poziom recepcji) wraz z jednoczesnym nabywaniem biegłości w posługiwaniu się nimi (poziom produkcji) jest zagadnieniem bardzo ważnym dla opanowujących język obcokrajowców. Swoistość systemu derywacji, tylko po części kategorialnego sprawia, iż wyraźnie lokuje się on między gramatyką a słownikiem. Nie zawsze znajduje to bezpośrednie i systemowe przełożenie na język dydaktyki – w nauczaniu formacji słowotwórczych w dalszym ciągu dominuje trop formalny. Może to rzutować na niższy niż możliwy stopień internalizacji formacji poznawanych przez uczących się, gdyż pozostaje w sprzeczności z organizacją słownika mentalnego użytkownika języka. Rozwiązanie alternatywnym jest ściślejsze niż dotychczas łączenie nauczania derywatów z określonymi zagadnieniami tematycznymi. Podłoże tej koncepcji stanowią psycholingwistyczne badania słownika mentalnego użytkownika języka, ujawniające jego naturę oraz organizację gromadzonych w nim zasobów.

Bibliografia

Aitchison J., 1994, Words in the Mind, Cambridge (USA).

Babik W., 2010, Słowa kluczowe, Kraków.

Balteiro I., 2011, Awareness of L1 and L2 Word-Formation Mechanisms for the Development of Autonomous L2 Learner, „Porta Linguarum”, nr 15, s. 25–34. DOI: https://doi.org/10.30827/Digibug.31981

Bruza P. i in., 2009, Is there something quantum-like about the human mental lexicon? „Journal of Mathematical Psychology”, nr 53, s. 362–377. DOI: https://doi.org/10.1016/j.jmp.2009.04.004

Collins B., Nation I.S.P., 2015, Testing Receptive Knowledge of Derivational Affixes, „Journal of Second Language Teaching and Research”, nr 4 (1), s. 6–23.

Gębka-Wolak M., Walkiewicz A., 2021, Polszczyzna jako fleksyjny język docelowy, w: E. Lipińska, A. Seretny (red.), Dydaktyka języka polskiego jako nierodzimego: konteksty – dylematy – trendy, Kraków.

Gleason J.B., Ratner N.B. (red.), 2005, Psycholingwistyka, Gdańsk.

Goldstein R., Vitevitch M.S., 2017, The Influence of Closeness Centrality on Lexical Processing, „Frontiers of Psychology” https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.01683 DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.01683

Hacken P., Abel A., Knapp J., 2006, Word formation in electronic learners’ dictionary ELDIT, „International Journal of Lexicography”, nr 16 (3), s. 243–256. DOI: https://doi.org/10.1093/ijl/ecl012

Janowska A., 2007, O swoistości derywacji na tle innych sposób nominacji, w: A. Achtelik, J. Tambor (red.), Sztuka czy rzemiosło? Nauczyć Polski i polskiego, Katowice, s. 228–34.

Janowska A., 2013, Złożoność derywacji czasownikowej z punktu widzenia glottodydaktyki (na materiale czasowników odczasownikowych, w: J. Tambor, A. Achtelik (red.), Sztuka to rzemiosło. Nauczyć Polski i polskiego, Katowice, s. 20–29.

Janowska I. i in. (red.), 2011, 2016, Programy nauczania języka polskiego jako obcego. Poziomy A1–C2, Kraków.

Laufer B., 2016, From word parts to full texts: Searching for effective methods of vocabulary learning, „Language Teaching Research”, nr 21(1), s. 5–11. DOI: https://doi.org/10.1177/1362168816683118

Laufer B., Hulstijn J., 2001, Some Empirical Evidence for the Involvement Load Hypothesis in Vocabulary Acquisition, „Language Learning”, nr 51 (3), s. 539–558. DOI: https://doi.org/10.1111/0023-8333.00164

Milton J., 2009, Measuring Second Language Vocabulary Acquisition, Bristol–Buffalo–Toronto. DOI: https://doi.org/10.21832/9781847692092

Nagórko A., 1998, Zarys gramatyki polskiej (ze słowotwórstwem), Warszawa.

Nagy W.E. i in., 1989, Morphological families in the internal lexicon, „Reading Research Quarterly”, nr 24, s. 262–282. DOI: https://doi.org/10.2307/747770

Nassaji H., 2004, The relationship between depth of vocabulary knowledge and L2 learners lexical inferencing strategy use and success, „The Canadian Modern Language Review”, nr 61 (1), s. 107–134. DOI: https://doi.org/10.3138/cmlr.61.1.107

Nation P., 2001, Learning Vocabulary in Another Language, Cambridge. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781139524759

Nation P., Webb S., 2011, Researching and Analyzing Vocabulary, Heinle, Cengage Learning.

Nattinger J., 1988, Some current trends in vocabulary teaching, w: R. Carter, M. McCarthy (red.) Vocabulary and Language Teaching, Longman, London, New York, s. 62–82.

Neveling Ch., 2010, Mentales Lexikon, w: C. Surkamp (red.), Metzler Lexikon. Fremdsprachendidaktik, Stuttgart, Weimar, s. 217–218.

Pastuchowa M., 2007a, O słowotwórstwie z perspektywy leksykalnej, w: A. Achtelik, J. Tambor (red.), Sztuka czy rzemiosło? Nauczyć Polski i polskiego, Katowice, s. 21–27.

Pastuchowa M., 2007b, Dlaczego słowotwórstwo leksykalistyczne? Ogląd faktów diachronicznych, „LingVaria”, nr 2, s. 212–129.

Pastuchowa M., 2010, Rola słowotwórstwa w kształtowaniu kompetencji językowej cudzoziemców, w: Sztuka i rzemiosło. Nauczyć Polski i polskiego, A. Achtelik, M. Kita, J. Tambor (red.), Katowice, s. 9–15.

Pastuchowa M., 2013, Słowotwórstwo – sposób na nazywanie świata czy część systemu gramatycznego, w: Sztuka to rzemiosło. Nauczyć Polski i polskiego, J. Tambor, A. Achtelik (red.), Katowice, s. 9–19.

Rabiega-Wiśniewska J., 2006, Formalny opis derywacji w języku polskim. Rzeczowniki i przymiotniki, niepublikowana rozprawa doktorska, Uniwersytet Warszawski, Warszawa.

Schmitt N., Schmitt D. 2014, A reassessment of frequency and vocabulary size in L2 vocabulary teaching, „Language Teaching”, nr 47 (4), s. 484–503. DOI: https://doi.org/10.1017/S0261444812000018

Schmitt N., Zimmerman C., 2002, Derivative word forms: What do learners know? „TESOL Quarterly”, nr 36(2), s. 145–171. DOI: https://doi.org/10.2307/3588328

Seretny A., 2011, Kompetencja leksykalna uczących się języka polskiego jako obcego w świetle badań ilościowych, Kraków.

Seretny A., 2015, Słownictwo w dydaktyce języka. Świat słów na przykładzie języka polskiego jako obcego, Kraków. DOI: https://doi.org/10.12797/9788376386041

Seretny A., 2019, Inferencja leksykalna – ważna strategia czytelnicza w języku obcym, „Kwartalnik Polonicum”, nr 31/32, s. 18–27.

Singleton D., 1999, Exploring the Second Language Mental Lexicon, Cambridge. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781139524636

Stefańczyk W., Seretny A., 2015, Między słownikiem a gramatyką – słowotwórstwo w perspektywie glottodydaktycznej, „Postscriptum Polonistyczne”, nr 2, s. 45–62.

Taft M., 1994, Interactive-activation as a framework for understanding morphological processing, „Language and Coginitive Processes”, nr 9(3), s. 271–294. DOI: https://doi.org/10.1080/01690969408402120