Simone Weil i Kaija Saariaho. Paradoksy literacko-muzyczne

Autor

DOI:

https://doi.org/10.18778/2299-7458.10.04

Słowa kluczowe:

paradoks, kenoza, Simone Weil, Kaija Saariaho, związki literatury z muzyką, komparatystyka, filozofia

Abstrakt

Artykuł jest próbą porównania, w jaki sposób poetyka paradoksu realizuje się w pisarstwie filozoficzno-teologicznym Simone Weil oraz w języku muzycznym fińskiej kompozytorki Kaiji Saariaho w jej oratorium La Passion de Simone, poświęconym życiu i twórczości Weil. Przewodnikiem na drodze analizy komparatystycznej jest etymologia paradoksu, począwszy od jego znaczeń związanych z przeciwstawianiem się doksie, rozumianej jako zbiór przyjętych przez ogół mniemań, po odczytanie paradoksu jako ‛bycia obok’ (para) ‛chwały’ (doxa). Oba zakresy semantyczne przenikają tkankę tekstów Weil, zarówno na poziomie języka pełnego sprzeczności, jak i na poziomie rozważanej idei kenozy – największego paradoksu teologicznego, zasadzającego się na zderzeniu boskiej natury Chrystusa z pozbawieniem Go chwały w momencie Ukrzyżowania. Język muzyczny Saariaho wyzyskuje weilowskie sprzeczności, zestawiając ze sobą kontrastowe masy brzmień. Zamienia także muzyczny czas na wrażenie muzycznej przestrzeni oraz w sposób paradoksalny naśladuje dźwiękami ciszę.

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.

Biogram autora

Katarzyna Kucia-Kuśmierska

Katarzyna Kucia-Kuśmierska – ukończyła studia komparatystyczne na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Obecnie pracuje na stanowisku asystenta w Katedrze Teorii Literatury Wydziału Polonistyki UJ. Interesuje się problematyką szeroko rozumianych związków muzyki z literaturą. Pisze pracę doktorską zatytułowaną „Kenosis. Simone Weil i Kaija Saariaho” pod kierunkiem prof. dr hab. Andrzeja Hejmeja. Jest również absolwentką Wydziału Wokalno-Aktorskiego Akademii Muzycznej w Krakowie w klasie śpiewu solowego. Obecnie studiuje flet poprzeczny w zakresie muzyki jazzowej także w krakowskiej Akademii Muzycznej. Najważniejsze publikacje: Teologia na granicy słowa, muzyki i obrazu. Przypadek opery „Saint-François d’Assise” Oliviera Messiaena, „Rocznik Kompara-tystyczny” 2016, nr 7, red. M. Skwara, s. 177–197; Figura kenozy w literaturze i muzyce. Przypadek oratorium „La Passion de Simone” Kaiji Saariaho, „Rocznik Komparatystyczny” 2017, nr 8, red. M. Skwara, s. 231–261; Kierkegaard słucha „Don Giovanniego” Mozarta. Muzyka a inne media, „Konteksty Kultury” 2013, nr 10 B, s. 326–336.

Bibliografia

Écrits de Londres et dernières lettres, Paris 1957. http://classiques.uqac.ca/classiques/weil_simone/Ecrits_de_Londres/ecrits_de_londres.pdf [dostęp 13.04.2021].
Google Scholar

Intuitions pré-chrétiennes, Paris 1951. http://classiques.uqac.ca/classiques/weil_simone/intuitions_pre_chretiennes/intuitions_pre_chretiennes.pdf [dostęp 13.04.2021].
Google Scholar

La connaissance surnaturelle, Paris 1950. http://classiques.uqac.ca/classiques/weil_simone/connaissance_surnaturelle/connaissance_surnaturelle.pdf [dostęp 13.04.2021].
Google Scholar

La pesanteur et la grâce, Paris 1947. http://classiques.uqac.ca/classiques/weil_simone/pesanteur_et_grace/pesanteur_et_grace.pdf [dostęp 13.04.2021].
Google Scholar

Leçons de philosophie, Paris 1959. http://classiques.uqac.ca/classiques/weil_simone/lecons_de_philosophie/lecons_de_philosophie.pdf [dostęp 13.04.2021]
Google Scholar

Lettre à un religieux, Paris 1951. http://classiques.uqac.ca/classiques/weil_simone/lettre_a_un_religieux/lettre_a_un_religieux.pdf [dostęp 13.04.2021].
Google Scholar

Maalouf A., La Passion de Simone. Chemin musical en quinze stations. Livret par Amin Maalouf, [w książeczce do płyty:] K. Saariaho, D. Upshaw, Finnish Radio Symphony Orchestra, Tapiola Chamber Choir, Esa Pekka-Salonen, La Passion de Simone, ODE 1217–5, Helsinki: Ondine Oy 2013.
Google Scholar

Œuvres, red. F. de Lussy, Paris 1999 (przedruk: 2011).
Google Scholar

Œuvres complètes, t. VI, Cahiers, vol. 1, red. A. Devaux, F. de Lussy, Paris 1994.
Google Scholar

Œuvres complètes, t. VI, Cahiers, vol. 2, red. A. Devaux, F. de Lussy, Paris 1997.
Google Scholar

Œuvres complètes, t. VI, Cahiers, vol. 3, red. A. Devaux, F. de Lussy, Paris 2002.
Google Scholar

Œuvres complètes, t. VI, Cahiers, vol. 4, red. A. Devaux, F. de Lussy, Paris 2006.
Google Scholar

Poèmes suivis de Venise sauvée; Lettre de Paul Valéry, Paris 1968.
Google Scholar

Czy walczymy o sprawiedliwość?, [w:] S. Weil, Wybór pism, t. II, Warszawa 1983, s. 405–418.
Google Scholar

Dzieła, tłum. M. Frankiewicz, Poznań 2004.
Google Scholar

Myśli, tłum. A. Olędzka-Frybesowa, Warszawa 1985.
Google Scholar

Szaleństwo miłości i ostatnie listy, tłum. M. i J. Plecińscy, Poznań 2016.
Google Scholar

Świadomość nadprzyrodzona. Wybór myśli, tłum. A. Olędzka-Frybesowa, oprac. A. Wielowieyski, Warszawa 1999.
Google Scholar

Wybór pism, tłum. i oprac. C. Miłosz, Kraków 1991.
Google Scholar

Baziak J., Pasje i niepokoje Simone Weil, Bydgoszcz 2001.
Google Scholar

Bingemer M.C., Simone Weil: Mystic of Passion and Compassion, transl. K.M. Kraft, foreword T. Estelrich, Eugene 2015. https://doi.org/10.2307/j.ctt19705b5
Google Scholar DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctt19705b5

Blum L.A., Seidler V.J., A Truer Liberty: Simone Weil and Marxism, New York–London 2010.
Google Scholar

Browning Helsel Ph., Simone Weil’s Passion Mysticism: The Paradox of Chronic Pain and the Transformation of the Cross, „Pastoral Psychol.” 2009, vol. 58, no. 1, s. 55–63. https://doi.org/10.1007/s11089-008-0161-y
Google Scholar DOI: https://doi.org/10.1007/s11089-008-0161-y

Brueck K.T., The Mysticism of Simone Weil and François Mauriac’s Viper’s Tangle: Affliction, Gravity, and Grâce, „Mystics Quarterly” 1989, vol. 15, no. 4, s. 166–176. https://www.jstor.org/stable/20716952 [dostęp 9.02.2021].
Google Scholar

Di Nicola J.P., Mystique et laïcité, [w:] Simone Weil. Action et Contemplation, coordination E. Gabellieri, M.-C. Lucchetti Bingemer, Paris 2008, s. 143–158.
Google Scholar

Evans J., RSM, Kourie Celia E.T., Toward Understanding Mystical Consciousness: An Analysis of a Text from Simone Weil, „Religion & Theology” 2003, vol. 10, no. 2, s. 149–165. https://doi.org/10.1163/157430103X00024
Google Scholar DOI: https://doi.org/10.1163/157430103X00024

Gutbrod G., La notion du silence dans la poétique de Simone Weil, „Revue d’Études Françaises” 2009, vol. 14, s. 189–196.
Google Scholar

Gutbrod G., La technique poétique dans la pensée weilienne, „Le Cahiers d’Histoire de la Philosophie”, collection dirigée par M. Caron, sous la direction de Ch. Delsol, préface par E. Gabellieri, Paris 2009, s. 543–555.
Google Scholar

Kinsey J., Mathematics and the Mystical in the Thought of Simone Weil, „Philosophical Investigations” 2020, vol. 43, no. 1–2, s. 77–100. https://doi.org/10.1111/phin.12261
Google Scholar DOI: https://doi.org/10.1111/phin.12261

Little J.P., Simone Weil and the Limits of Language, [w:] The Beauty that Saves: Essays on Aesthetics and Language in Simone Weil, ed. by J.M. Dunaway, E.O. Springsted, Macon, GA 1996, s. 39–54.
Google Scholar

Little J.P., Simone Weil’s Concept of Decreation, [w:] Simone Weil’s Philosophy of Culture: Readings Toward a Divine Humanity, ed. and introduced by R.H. Bell, Cambridge 1993, s. 25–51.
Google Scholar

Nevin T.R., Simone Weil: Portrait of a Self-Exiled Jew, Chapel Hill 1991.
Google Scholar

Pekonen O., La sainte face de Simone nous examine, „Tempus Perfectum” 2013, no. 11 („Kaija Saariaho: l’ombre du songe”, sous la direction de C. Mao-Takacs), s. 41–42.
Google Scholar

Petitdemange G., Logos, cri, silence: Notes sur le Cahier 18 de Simone Weil, „Archive de Philosophie” 2009, vol. 72, no. 4: „Simone Weil et la philosophie dans son histoire”, s. 645–659. https://doi.org/10.3917/aphi.724.0645
Google Scholar DOI: https://doi.org/10.3917/aphi.724.0645

Pétrement S., Simone Weil: A Life, tansl. R. Rosenthal, New York 1988.
Google Scholar

Pinnock S.K., Mystical Selfhood and Women’s Agency: Simone Weil and French Feminist Philosophy, [w:] The Relevance of the Radical: Simone Weil 100 Years Later, ed. by A.R. Rozelle-Stone, L. Stone, New York 2010, s. 205–220.
Google Scholar

Rabedon C., Sigaux J.-L., Simone Weil. Mystique et rebelle, Paris 2008.
Google Scholar

Rozelle-Stone A.R., Stone L., Atheism and Mysticism, [w:] A.R. Rozelle-Stone, L. Stone, Simone Weil and Theology, London–New York 2013, s. 9–34.
Google Scholar DOI: https://doi.org/10.5040/9781472551337.ch-001

Rozelle-Stone A.R., Stone L., Simone Weil and Theology, London–New York 2013.
Google Scholar DOI: https://doi.org/10.5040/9781472551337

Schumann M., L’experience religieuse de Simone Weil, „Sud” 1990, nr 87/88: „Simone Weil, la soif de l’absolu”, s. 29–35.
Google Scholar

Springsted E.O., Contradiction, Mystery, and The Use of Words in Simone Weil, [w:] The Beauty that Saves: Essays on Aesthetics and Language in Simone Weil, ed. by J.M. Dunaway, E.O. Springsted, Macon, GA 1996, s. 13–29.
Google Scholar

Tomczak P., Les métaphores de l’être. Vers la poétique de la décreation, [w:] Simone Weil et le poétique, sous la direction de J. Thélot, J.-M. Le Lannou, E. Sepsi, Paris 2007, s. 59–72.
Google Scholar

Vető M., Mystique et décréation, [w:] Simone Weil. Philosophie, mystique, esthétique, sous la direction de G. Gutbrod, J. Janiaud, E. Sepsi, Paris 2012, s. 143–155.
Google Scholar

Yourgrau P., Simone Weil, London 2011.
Google Scholar

Maalouf A., La Passion de Simone. Chemin musical en quinze stations. Livret par Amin Maalouf, [w książeczce do płyty:] K. Saariaho, D. Upshaw, Finnish Radio Symphony Orchestra, Tapiola Chamber Choir, Esa Pekka-Salonen, La Passion de Simone, ODE 1217–5, Helsinki: Ondine Oy 2013, s. 23–34.
Google Scholar

Saariaho K., La Passion de Simone for soprano solo, chorus, orchestra. Libretto by Amin Maalouf, London 2008.
Google Scholar

Barrière A., Théâtre musical, théâtre de la musique. La rencontre de Kaija Saariaho et Peter Sellars, „Tempus Perfectum” 2013, no. 11, s. 25–31.
Google Scholar

„Gdy komponuję, nie myślę o sobie, liczy się tylko muzyka”. Z Kaiją Saariaho rozmawia Agnieszka Draus, „Teoria Muzyki” 2017, nr 11, s. 121–127.
Google Scholar

Kucia K., Figura kenozy w literaturze i muzyce. Przypadek oratorium La Passion de Simone Kaiji Saariaho, „Rocznik Komparatystyczny” 2017, nr 8, s. 231–261. https://doi.org/10.18276/rk.2017.8-11
Google Scholar DOI: https://doi.org/10.18276/rk.2017.8-11

Mao-Takacs C., Saariaho K., L’aile de l’ombre, conversation avec Kaija Saariaho, „Tempus Perfectum” 2013, nr 11, s. 7–14.
Google Scholar

Moisala P., Kaija Saariaho, Chicago 2009.
Google Scholar

Roth S., [książeczka do płyty, w:] K. Saariaho, K. Mattila, A. Karttunen, C. Eschenbach, Notes on Light, Orion, Mirage, Helsinki: Ondine Inc. 2008, s. 9–11.
Google Scholar

Saariaho K., Le passage des frontières. Écrits sur la musique, transl. S. Roth, Paris 2013.
Google Scholar

Adorno T.W., Filozofia nowej muzyki, tłum. F. Wayda, Warszawa 1974.
Google Scholar

Didi-Huberman G., Przed obrazem. Pytanie o cele historii sztuki, tłum. B. Brzezicka, Gdańsk 2011.
Google Scholar

Eliot T.S., Collected Poems 1902–1962, New York 1970.
Google Scholar

Eliot T.S., Jałowa ziemia, tłum. Cz. Miłosz, Kraków 1989.
Google Scholar

Forajter W., Paradoks [hasło], [w:] Ilustrowany słownik terminów literackich. Historia, anegdota, etymologia, red. Z. Kadłubek, B. Mytych-Forajter, A. Nawarecki, Gdańsk 2019, s. 363–367.
Google Scholar

Frye N., Wielki Kod. Biblia i literatura, tłum. A. Fulińska, Bydgoszcz 1998.
Google Scholar

Momro J., Ucho nie ma powieki. Dźwiękowe sceny pierwotne, Kraków 2020.
Google Scholar

O’Connor F., The Habit of Being, New York 1979.
Google Scholar

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych. Biblia Tysiąclecia, Poznań 2003, https://biblia.deon.pl [dostęp 13.04.2021].
Google Scholar

Platon, Państwo, tłum., wstępem i komentarzami opatrzył W. Witwicki, Kęty 2003.
Google Scholar

Urs von Balthasar H., Chwała. Estetyka teologiczna, t. III/II: Teologia, cz. 2: Nowy Testament, tłum. J. Fenrychowa, Kraków 2010.
Google Scholar

Pobrania

Opublikowane

2021-12-30

Jak cytować

Kucia-Kuśmierska, K. (2021). Simone Weil i Kaija Saariaho. Paradoksy literacko-muzyczne. Czytanie Literatury. Łódzkie Studia Literaturoznawcze, (10), 67–97. https://doi.org/10.18778/2299-7458.10.04

Numer

Dział

Articles