Zmiany ludnościowe małych miast w strefach zaplecza głównych aglomeracji miejskich w Polsce

Robert Szmytkie; Dominik Sikorski

doi:10.18778/1733-3180.31.01

Autor

Robert Szmytkie Uniwersytet Wrocławski, Wydział Nauk o Ziemi i Kształtowania Środowiska, Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego, Zakład Geografii Społeczno-Ekonomicznej, Plac Uniwersytecki 1, 50-137 Wrocław https://orcid.org/0000-0001-6415-9342
Dominik Sikorski Uniwersytet Wrocławski, Wydział Nauk o Ziemi i Kształtowania Środowiska, Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego, Zakład Geografii Społeczno-Ekonomicznej, Plac Uniwersytecki 1, 50-137 Wrocław https://orcid.org/0000-0003-2612-3490

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-3180.31.01

Słowa kluczowe:

zmiany ludnościowe, typy demograficzne miast, małe miasta, aglomeracje miejskie, Polska

Abstrakt

Celem artykułu jest identyfikacja głównych trendów zmian ludnościowych w małych miastach położonych w strefach zaplecza największych aglomeracji miejskich w Polsce w latach 1995–2018. Założono, że sytuacja ludnościowa małych miast jest w głównej mierze zależna od ich położenia względem miasta centralnego (a w zasadzie dostępności komunikacyjnej do miasta centralnego) oraz jego kondycji społeczno-gospodarczej. Analizę przeprowadzono dla miast położonych w strefach bezpośredniego oddziaływania ośrodków stanowiących rdzenie głównych, a zarazem największych pod względem liczby ludności aglomeracji miejskich w Polsce, tzn. Warszawy, Krakowa, Łodzi, Wrocławia, Poznania i Trójmiasta, koncentrując się na miastach małych, liczących do 20 tys. mieszkańców (67). Analiza trendów i głównych czynników zmian ludnościowych przy pomocy diagramu Webba umożliwiła wydzielenie 8 typów małych miast w zależności od ich sytuacji demograficznej. W korzystnej sytuacji ludnościowej są w szczególności małe miasta położone w pierwszym pierścieniu gmin otaczających miasto centralne i wzdłuż głównych ciągów komunikacyjnych.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Bagiński E., 1998, Małe miasta w strukturze osiedleńczej Polski, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław.

Bartosiewicz B., Kwiatek-Sołtys A., Kurek S., 2019, Does the process of shrinking concern also small towns? Lessons from Poland, „Quaestiones Geographicae”, 38 (4): 91–105. DOI: https://doi.org/10.2478/quageo-2019-0039

Bartosiewicz B., Marszał T. (red.), 2011, Kierunki i uwarunkowania rozwoju małych miast z perspektywy 20 lat transformacji. Studium przypadków, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Chądzyńska E., 2013, Kierunki rozwoju wybranych małych miast dolnośląskich w okresie 1995–2008, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Geographica Socio-Oeconomica”, 15 (3): 305–317.

Cieślak M. (red.), 1992, Demografia. Metody analizy i prognozowania, PWN, Warszawa.

Dragan W., Chmielewska M., 2015, Restituted towns in the face of 21st century demographic changes / Miasta restytuowane w obliczu przemian demograficznych w XXI wieku, [w:] Krzysztofik R., Dymitrow M. (red.), Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems / Miasta zdegradowane i restytuowane w Polsce. Geneza, rozwój, problemy, University of Gothenburg, Gothenburg: 271–293.

Dziewoński K., 1990, Koncepcje i metody badawcze z dziedziny osadnictwa, „Prace Geograficzne IGiPZ PAN”, 154, Wydawnictwo PAN, Warszawa.

Dziewoński K., Kiełczewska-Zaleska M., Kosiński L., Kostrowicki J., Leszczycki S. (red.), 1957, Studia geograficzne nad aktywizacją małych miast, „Prace Geograficzne IG PAN”, 9, PWN, Warszawa.

Harasimowicz A., 2015, Efekty aglomeracji – czynnik czy bariera rozwoju miast? Analiza wybranych aspektów w świetle literatury przedmiotu, „Studia Miejskie”, 20: 23–34. DOI: https://doi.org/10.25167/sm.2444

Heffner K. (red.), 2008a, Współczesne problemy rozwoju ośrodków lokalnych, Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej w Katowicach, Katowice.

Heffner K., 2008b, Zmiany roli i kierunków rozwoju małych miast w strefach metropolitalnych, [w:] Heffner K., Marszał T. (red.), Ośrodki lokalne w strefie oddziaływania wielkich miast, „Biuletyn KPZK PAN”, 238: 6–23.

Heffner K., Marszał T. (red.), 2005, Problemy rozwoju małych miast w wymiarze lokalnym i regionalnym, „Biuletyn KPZK PAN”, 220, Warszawa.

Heffner K., Marszał T. (red.), 2006a, Uwarunkowania rozwoju małych miast, „Biuletyn KPZK PAN”, 226, Warszawa.

Heffner K., Marszał T., 2006b, Uwarunkowania rozwoju i zmiany w zagospodarowaniu małych miast w Polsce w drugiej połowie XX w., [w:] Heffner K., Marszał T. (red.), Uwarunkowania rozwoju małych miast, „Biuletyn KPZK PAN”, 226: 7–20.

Heffner K., Polko A. (red.), 2010, Transformacja funkcji miejskich w ośrodkach lokalnych, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, Katowice.

Jażewicz I., 2005, Przemiany społeczno-demograficzne i gospodarcze w małych miastach Pomorza Środkowego w okresie transformacji gospodarczej, „Słupskie Prace Geograficzne”, 2: 71–79.

Kałuża D., 2010, Migracje wewnętrzne a poziom rozwoju społeczno-gospodarczego wybranych największych miast w Polsce, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica”, 237: 29–41.

Kantor-Pietraga I., Krzysztofik R., 2009, Rozwój demograficzny miast na obszarze województwa śląskiego od XIII do XXI wieku, Uniwersytet Śląski, Sosnowiec.

Kantor-Pietraga I., Krzysztofik R., Runge J., 2012, Kontekst geograficzny i funkcjonalny kurczenia się małych miast w Polsce południowej, „Studia Ekonomiczne”, 92: 9–24, Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach.

Konecka-Szydłowska B., 2012, Szanse i zagrożenia rozwoju nowo utworzonych małych miast, „Studia Miejskie”, 7: 123–134.

Konecka-Szydłowska B., 2016, Powiązania społeczno-gospodarcze i znaczenie małych miast aglomeracji poznańskiej, „Studia Ekonomiczne”, 279: 162–177.

Konecka-Szydłowska B., Weltrowska J., 2006, Population changes in the towns of Wielkopolska Voivodeship, „Bulletin of Geography. Socio-Economic Series”, 5: 21–32.

Kostrowicki J., 1953, Problematyka małych miast w Polsce w związku z badaniami nad warunkami ich aktywizacji, „Przegląd Geograficzny”, 25 (4): 12–52.

Krzysztofik R., Szmytkie R., 2011, Studia na procesami i strukturami osadniczymi sieci miast Polski Południowej, Uniwersytet Śląski, Sosnowiec.

Krzysztofik R., Szmytkie R., 2018, Procesy depopulacji w Polsce w świetle zmian bazy ekonomicznej miast, „Przegląd Geograficzny”, 90 (2): 309–329. DOI: https://doi.org/10.7163/PrzG.2018.2.6

Kwiatek-Sołtys A., 2004, Małe miasta województwa małopolskiego w okresie transformacji systemowej, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków.

Kwiatek-Sołtys A., 2015, Population changes as litmus paper of the socio-economic development level of small towns in Poland, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Geographica”, 8: 39–53.

Małuszyńska E., 1988, Cień wielkiego miasta. Procesy urbanizacyjne w strefie Poznania, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny”, 50 (3): 229–244.

Markowski T., Marszał T., 2006, Metropolie, obszary metropolitalne, metropolizacja. Problemy i pojęcia podstawowe, Warszawa.

Marszał T., 1998, Trends in the Development of Small Towns in Poland. Experiences and Prospects, „Regional Symbiosis”, 6: 61–72.

Matczak A., Szymańska D., 1997, Studia nad strukturą przestrzenno-funkcjonalną miasta. Przykład Brodnica, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.

Męczyński M., Konecka-Szydłowska B., Gadziński J., 2010, Poziom rozwoju społeczno-gospodarczego i klasyfikacja małych miast Wielkopolski, Ekspertyza na zlecenie Urzędu Marszałkowskiego w Poznaniu, 69.

Paradysz J., 2006, Prognozowanie demograficzne dla małych obszarów na przykładzie miasta Poznania w latach 2005–2030, „Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu”, 1142: 17–33.

Parysek J., 2004, Trajektorie rozwoju miast polskich w latach 1992–2002, [w:] Parysek J. (red.), Rozwój regionalny i lokalny w Polsce w latach 1989–2002, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań: 117–132.

Prognoza ludności gmin na lata 2017–2030, 2017, Departament Badań Demograficznych i Rynku Pracy, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa.

Sarzyński K., 2018, Sytuacja demograficzna małych miast w cieniu metropolii na przykładzie województwa małopolskiego, „Space – Society – Economy”, 24: 75–89. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-3180.24.05

Smętkowski M., Jałowiecki B., Gorzelak G., 2009, Obszary metropolitalne w Polsce – diagnoza i rekomendacje, „Studia Regionalne i Lokalne”, 1 (35): 52–73.

Sokołowski D., Brudnicki R., Jaroszewska-Brudnicka R., 2011, Przekształcenia małych miast województwa kujawsko-pomorskiego, [w:] Bartosiewicz B., Marszał T. (red.), Przemiany przestrzeni i potencjału małych miast w wybranych regionach Polski z perspektywy 20 lat transformacji, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź: 119–139.

Sołtys J., 2011, Przemiany małych miast w województwie pomorskim, [w:] Bartosiewicz B., Marszał T. (red.), Przemiany przestrzeni i potencjału małych miast w wybranych regionach Polski z perspektywy 20 lat transformacji, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź: 141–155.

Spórna T., 2012, Modele przemian urbanizacyjnych w województwie śląskim, Uniwersytet Śląski, Sosnowiec.

Straszewicz L., 1985, Strefa podmiejska. Pojęcia i definicje, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Geographica”, 5: 7–16.

Suchta J., Jasiński J., 2011, Małe miasta Warmii i Mazur w procesie transformacji, [w:] Bartosiewicz B., Marszał T. (red.), Przemiany przestrzeni i potencjału małych miast w wybranych regionach Polski z perspektywy 20 lat transformacji, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź: 77–91.

Szczygielski J., 1972, Indywidualność geograficzna zdegradowanych miast w województwie łódzkim, „Zeszyty Naukowe UŁ”, Seria II, 49.

Szmytkie R., 2013, W kwestii metropolii i obszarów metropolitalnych, „Przegląd Administracji Publicznej”, 2: 35–47.

Szmytkie R., 2015, Zjawisko kurczenia się miast bardzo małych w Polsce, [w:] Wolaniuk A. (red.), Współczesne czynniki i bariery rozwoju miast, XXVIII Konwersatorium Wiedzy o Mieście, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź: 259–276.

Szukalski P., 2012, Sytuacja demograficzna Łodzi, Wydawnictwo Biblioteka, Łódź.

Szymańska D., Grzelak-Kostulska E., 2005a, Małe miasta w Polsce – zmiany ludnościowe i funkcjonalne w drugiej połowie XX wieku, [w:] Heffner K. (red.), Małe miasta a rozwój lokalny i regionalny, Akademia Ekonomiczna w Katowicach, Katowice: 59–90.

Szymańska D., Grzelak-Kostulska E., 2005b, Problematyka małych miast w Polsce w świetle literatury, [w:] Heffner K., Marszał T. (red.), Problemy rozwoju małych miast w wymiarze lokalnym i regionalnym, „Biuletyn KPZK PAN”, 220: 21–36.

Śleszyński P., 2013, Delimitacja Miejskich Obszarów Funkcjonalnych stolic województw, „Przegląd Geograficzny”, 85 (2): 173–197. DOI: https://doi.org/10.7163/PrzG.2013.2.2

Śleszyński P., 2015, Problemy delimitacji miejskich obszarów funkcjonalnych w Polsce, „Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna”, 29: 37–53. DOI: https://doi.org/10.14746/rrpr.2015.29.04

Śleszyński P., 2016, Współczesne i prognozowane uwarunkowania demograficzno-migracyjne w rozwoju miejskiego systemu osadniczego Polski, „Konwersatorium Wiedzy o Mieście”, 1 (29): 97–106. DOI: https://doi.org/10.18778/2543-9421.01.11

Webb J.W., 1963, The natural and migrational components of population changes in England and Wales, 1921–1931, „Economic Geography”, 2: 130–148. DOI: https://doi.org/10.2307/142506

Zborowski A., Raźniak P., 2013, Suburbanizacja rezydencjonalna w Polsce – ocena procesu, „Studia Miejskie”, 9: 37–50.

Zuzańska-Żyśko E., 2005, Małe miasta w okresie transformacji. Studium w regionie śląskim, Wydawnictwo Naukowe Śląsk, Katowice.

Zuzańska-Żyśko E., 2007, Małe miasta w strefie oddziaływania ośrodków regionalnych, [w:] Heffner K., Marszał T. (red.), Małe miasta w obszarach metropolitalnych, „Biuletyn KPZK PAN”, 232: 62–78.