Małe miasta w Polsce w systemie dojazdów do pracy

Robert Szmytkie; Dominik Sikorski

doi:10.18778/1733-3180.33.06

Autor

Robert Szmytkie Uniwersytet Wrocławski, Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego, Zakład Geografii Społeczno-Ekonomicznej, Plac Uniwersytecki 1, 50-137 Wrocław https://orcid.org/0000-0001-6415-9342
Dominik Sikorski Uniwersytet Wrocławski, Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego, Zakład Geografii Społeczno-Ekonomicznej, Plac Uniwersytecki 1, 50-137 Wrocław https://orcid.org/0000-0003-2612-3490

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-3180.33.06

Słowa kluczowe:

małe miasta, dojazdy do pracy, powiązania funkcjonalne, funkcje miasta, baza ekonomiczna miasta, Polska

Abstrakt

Małe miasta stanowią w Polsce ważne ogniwo w systemie osadniczym, pełniąc funkcje ośrodków lokalnych głównie dla otaczających je obszarów wiejskich. W tym kontekście zasadne wydają się następujące pytania: (1) Czy pełnienie funkcji lokalnych przekłada się na strukturę dojazdów do pracy w małych miastach? (2) Jakie jest znaczenie małych miast w systemie dojazdów do pracy? (3) Jakie czynniki mają wpływ na kształtowanie struktury dojazdów do pracy w małych miastach? Głównymi celami artykułu było określenie pozycji małych miast w krajowym systemie dojazdów do pracy oraz ich typologia w kontekście struktury tych dojazdów. Do określenia struktury miejsc pracy i miejsc zamieszkania w małych miastach wykorzystano dane dotyczące przepływów ludności związanych z zatrudnieniem z lat 2006, 2011 i 2016. Na podstawie liczby osób przyjeżdżających i wyjeżdżających do pracy określono typy małych miast, wyróżniając trzy zasadnicze rodzaje relacji: (1) zrównoważony układ miejsc pracy i miejsc zamieszkania, (2) przewagę miejsc pracy i (3) przewagę miejsc zamieszkania. Użycie danych z trzech przekrojów czasowych umożliwiło z kolei prześledzenie trendów zmian w zakresie struktury miejsc pracy i miejsc zamieszkania w małych miastach. Dodatkowo małe miasta podzielono z uwagi na ich wielkość i rangę w systemie osadniczym (wyróżniając małe miasta powiatowe). Podjęto także próbę identyfikacji różnic regionalnych oraz wpływu innych ośrodków miejskich (zwłaszcza dużych miast) na strukturę dojazdów do pracy w małych miastach. Przeprowadzone badania pozwoliły wysunąć następujące wnioski: (1) w ostatnich latach nastąpił wzrost liczby małych miast pełniących funkcję miejsca zamieszkania i spadek liczby miast o funkcji miejsca pracy, (2) specyfika sieci osadniczej w danym regionie wpływa na występowanie różnic w zakresie struktury dojazdów do pracy w małych miastach, (3) na funkcję małego miasta w systemie dojazdów do pracy ma wpływ jego liczba mieszkańców i ranga w systemie osadniczym, przyczyniając się do wzrostu znaczenia funkcji miejsca pracy, (4) małe miasta położone w miejskich obszarach funkcjonalnych są zwykle wyspecjalizowane w zakresie struktury dojazdów do pracy.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Biderman E., 1967, Sieć osiedli miejskich województwa koszalińskiego oraz ich strefy wpływów, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Poznań.

Bul R., 2013, Migracje wahadłowe mieszkańców aglomeracji poznańskiej w okresie intensywnej suburbanizacji (praca doktorska).

Bul R., 2015, Dojazdy do pracy w aglomeracji poznańskiej w 2011 r., „Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna”, 32: 149–172.

Bul R., 2020, Dojazdy do pracy w aglomeracji poznańskiej i województwie wielkopolskim w 2016 roku, „Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG”, 22(4): 75–94. DOI: https://doi.org/10.4467/2543859XPKG.19.022.11543

Dzieciuchowicz J.Z., 1979, Rozkłady przestrzenne dojazdów do pracy ludności wielkiego miasta (na przykładzie Łodzi), „Studia Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju Polskiej Akademii Nauk”, 66.

Dziewoński K., 1977, Rozmieszczenie i migracje ludności a system osadniczy Polski Ludowej, „Prace Geograficzne Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk”, 117: 191–225.

Gawryszewski A., 1974, Związki przestrzenne między migracjami stałymi i dojazdami do pracy oraz czynniki przemieszczeń ludności, „Prace Geograficzne Instytutu Geografii Polskiej Akademii Nauk”, 109.

Guzik R., 2015, Dojazdy do pracy w województwie małopolskim 2006–2011, Wojewódzki Urząd Pracy w Krakowie–Małopolskie Obserwatorium Rynku Pracy i Edukacji, Kraków.

Guzik R., Biernacki W., Działek J., Gwosdz K., Kocaj A., Kołoś A., Panecka M., Wiedermann K., 2014, Relacje przestrzenne komunikacji zbiorowej i indywidualnej Miejskiego Obszaru Funkcjonalnego Olsztyna w kontekście mobilności miejskiej, Urząd Miasta Olsztyna, Olsztyn.

Guzik R., Wiederman K., 2012, Powiązania w zakresie dojazdów do pracy, [w:] R. Guzik (red.), Czynniki i ograniczenia rozwoju miast województwa pomorskiego w świetle relacji przestrzennych i dostępności komunikacyjnej, Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego, Gdańsk: 67–100.

Heffner K., 2016, Obszary wiejskie i małe miasta: czy lokalne centra są potrzebne współczesnej wsi?, „Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach”, 279: 11–24.

Hoyt H., 1944, The economic status of the New York Metropolitan Region in 1944, New York.

Ilnicki D., Janc K., 2021, Obszary intensywnych powiązań funkcjonalnych miast na prawach powiatu w Polsce – autorska metoda delimitacji, „Przegląd Geograficzny”, 93(2): 141–160. DOI: https://doi.org/10.7163/PrzG.2021.2.1

Ilnicki D., Michalski P., 2015, Powiązania funkcjonalno-przestrzenne w świetle dojazdów do pracy, „Studia Miejskie”, 18: 55–70. DOI: https://doi.org/10.25167/sm.2434

Jaroszewska R., Maik W., 1994, Studia nad strukturą funkcjonalną miast, [w:] S. Liszewski (red.), Geografia osadnictwa i ludności w niepodległej Polsce. Lata 1918–1993, t. 2, Polskie Towarzystwo Geograficzne, Komisja Geografii Osadnictwa i Ludności, Łódź.

Jerczyński M., 1977, Funkcje i typy funkcjonalne miast (zagadnienie dominacji funkcjonalnej), [w:] Statystyczna charakterystyka miast. Funkcje dominujące, „Statystyka Polski”, 85.

Kaczmarek U., Mikuła Ł., 2010, Mobilność siły roboczej na rynku pracy aglomeracji poznańskiej, [w:] P. Churski (red.), Rynek pracy i mobilność siły roboczej w aglomeracji poznańskiej, Biblioteka Aglomeracji Poznańskiej, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań: 131–150.

Kitowski J., 1988, Rola dojazdów do pracy w gospodarce narodowej, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin.

Komornicki T., Wiśniewski R., Stępniak M., Siłka P., Rosik P., 2013, Rynek pracy w województwie mazowieckim, „Mazowsze Studia Regionalne”, 12: 11–37.

Korcelli P., 1981, Regiony miejskie w systemie osadniczym Polski, [w:] K. Dziewoński, P. Korcelli (red.), Studia nad migracjami i przemianami systemu osadniczego w Polsce, „Prace Geograficzne Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk”, 140: 189–212.

Kostrowicki J., 1952, O funkcjach miastotwórczych i typach funkcjonalnych miast, „Przegląd Geograficzny”, 24(1–2): 7–64.

Kruszka K. (red.), 2010, Dojazdy do pracy w Polsce. Terytorialna identyfikacja przepływów ludności związanych z zatrudnieniem, Urząd Statystyczny w Poznaniu, Poznań.

Kurek S., Wójtowicz B., Gałka J., 2015, Powiązania funkcjonalno-przestrzenne w Krakowskim Obszarze Metropolitalnym w świetle dojazdów do pracy, „Studia Miejskie”, 18: 71–84. DOI: https://doi.org/10.25167/sm.2435

Lewiński S., 1965, Zmiany struktur zawodowych ludności na przykładzie dużych i średnich miast polskich, Instytut Urbanistyki i Architektury, Warszawa.

Lijewski T., 1967, Dojazdy do pracy w Polsce, „Studia Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju Polskiej Akademii Nauk”, 15.

Liszewski S., Maik W., 2000, Wielka encyklopedia geografii świata, t. 19, Osadnictwo, Wydawnictwo Kurpisz, Poznań.

Matczak A., 1992, Zmiany w strukturze funkcjonalnej miast Polski w latach 1973–1983, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Geographica”, 17: 9–25.

Muster R., 2018, Dojazdy do pracy mieszkańców Górnośląsko‑Zagłębiowskiej Metropolii – próba analizy zjawiska, „Górnośląskie Studia Socjologiczne. Seria Nowa”, 9(2): 81–99.

Palak M., 2013, O współczesnych dojazdach do pracy, „Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy”, 33: 161–168.

Panecka-Niepsuj M., 2015, Przestrzenne zróżnicowanie miast średniej wielkości w Polsce wg dojazdów do pracy, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Geographica”, 9: 83–95.

Rosik P., Stępniak M., Wiśniewski R., 2010, Dojazdy do pracy do Warszawy i Białegostoku – alternatywne podejścia metodologiczne, „Studia Regionalne i Lokalne”, 2(40): 77–98.

Smętkowski M., 2007, Delimitacja obszarów metropolitalnych – nowe spojrzenie, [w:] G. Gorzelak, A. Tucholska (red.), Rozwój, region, przestrzeń, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa: 215–233.

Sokołowski D., 2008, Baza ekonomiczna większych miast w Polsce w okresie transformacji systemowej, „Przegląd Geograficzny”, 80: 245–266.

Suliborski A., 2001, Funkcje i struktura funkcjonalna miast. Studia empiryczno-teoretyczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Szmytkie R., 2016, Wybrane ośrodki turystyczne w Sudetach jako lokalne rynki pracy, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Bankowej we Wrocławiu”, 16(2): 65–75. DOI: https://doi.org/10.29015/cerem.183

Szmytkie R., 2018, Kryteria morfologiczne w procedurze administracyjnej nadawania statusu miasta, „Wiadomości Statystyczne”, 12(691): 40–56. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.0728

Szmytkie R., Sikorski D., 2020, Zmiany ludnościowe małych miast w strefach zaplecza głównych aglomeracji miejskich w Polsce, „Space – Society – Economy”, 31: 7–24. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-3180.31.01

Szmytkie R., Tomczak P., 2021, Wiejska sieć osadnicza, „Studia Obszarów Wiejskich”, 57: 89–113. DOI: https://doi.org/10.7163/SOW.57.6

Szymańska D., Grzelak-Kostulska E., 2005, Problematyka małych miast w Polsce w świetle literatury, „Biuletyn Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju Polskiej Akademii Nauk”, 220: 21–36.

Śleszyński P., 2012, Struktura przestrzenna dojazdów pracowniczych w Polsce w 2006 r., [w:] R. Rosik, R. Wiśniewski (red.), Dostępność i mobilność w przestrzeni, Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk–Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa: 23–34.

Śleszyński P., 2013, Warszawa jako ośrodek dojazdów pracowniczych, „Studia Regionalne i Lokalne”, 1(51): 5–25.

Śleszyński P., 2015, Problemy delimitacji miejskich obszarów funkcjonalnych w Polsce, „Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna”, 29: 37–53. DOI: https://doi.org/10.14746/rrpr.2015.29.04

Śleszyński P., Nowak M.J., Legutko-Kobus P., Hołuj A., Lityński P., Jadach-Sepioło A., Blaszke M., 2021, Suburbanizacja w Polsce jako wyzwanie dla polityki regionalnej, Polska Akademia Nauk–Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju, Warszawa.

Wiśniewski R., 2012, Codzienne dojazdy do pracy – metodyczne aspekty badania wielkości i struktury dojazdów na przykładzie Białegostoku, „Studia Regionalne i Lokalne”, 3(49): 50–64.

Wiśniewski R., 2013, Społeczno-demograficzne uwarunkowania dojazdów do pracy do Białegostoku, „Prace Geograficzne Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk”, 244.