Socjologia przekładu – na styku nauk społecznych i humanistycznych. Na przykładzie książki pt. „Złoty kluczyk, czyli niezwykłe przygody pajacyka Buratino”
DOI:
https://doi.org/10.18778/1733-8069.16.2.05Słowa kluczowe:
habitus, pole, socjologia przekładu, zwrot kulturowy w badaniach nad przekłademAbstrakt
Artykuł omawia związek pomiędzy naukami o przekładzie (translation studies) oraz socjologią. Uważa się, iż osiągnięcia przekładoznawstwa mogą okazać się użyteczne w analizie danego społeczeństwa. Powstało jednak relatywnie niewiele opracowań w tej kwestii. W celu uzasadnienia poglądu głoszącego, iż translation studies mogą współgrać z naukami o społeczeństwie, skupiono się na sowieckiej adaptacji „Pinokia” Collodiego: „Złoty kluczyk, czyli niezwykłe przygody pajacyka Buratino” pióra Aleksieja Tołstoja. Wybory tłumacza są zdeterminowane przez trendy i normy panujące w sowieckim społeczeństwie. Te normy zostały również zanalizowane zgodnie z koncepcjami pola i habitusu Pierre’a Bourdieu oraz założeniami szkoły manipulistów. Połączenie socjologii z przekładoznawstwem daje zatem interdyscyplinarną perspektywę na zjawiska społeczne.
Bibliografia
Abdallah, Kristiina. 2014. “The Interface between Bourdieu’s Habitus and Latour’s Agency: The Work Trajectories of Two Finnish Translators.” Pp. 111-132 in Remapping Habitus in Translation Studies, edited by G. M. Vorderobermeier. Amsterdam: Rodopi. DOI: https://doi.org/10.1163/9789401210867_009
Balina, Marina. 2008. “Creativity through Restraint: The Beginnings of Soviet Children’s Literature.” Pp. 1-18 in Russian Children’s Literature and Culture, edited by M. Balina and L. Rudova. New York: Routledge.
Baluch, Alicja. 2008. Od form prostych do arcydzieła. Cracow: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej.
Berman, Antoine. 2000. “Translation and the Trials of the Foreign.” Pp. 284-297 in The Translation Studies Reader, edited by L. Venuti. New York: Routledge.
Bourdieu, Pierre. 1984. Distinction. A Social Critique of the Judgement of Taste. Cambridge: Harvard University Press.
Bourdieu, Pierre. 1990. In Other Words: Essays Towards a Reflexive Sociology. Stanford: Stanford University Press.
Bourdieu, Pierre. 1991. Language & Symbolic Power. Cambridge: Cambridge University Press.
Branson, Rachel. 2014. “Carving the Perfect Citizen: The Adventures of Italian Pinocchio in the Soviet Union and the United States.” Honors Projects 2 . Retrieved June 11, 2 019 https://digitalcommons.iwu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1010&context=crisscross
Clark, Katerina. 1985. The Soviet Novel: History as Ritual. Chicago: University of Chicago Press.
Collodi, Carlo. 1958. Le avventure di Pinocchio: storia di un buratino. Firenze: Casa Editrice Adriano Salani.
Czech, Magdalena. 2011. „Tłumaczenie społecznego świata. Socjologia i przekład.” Kultura i Polityka 10:19-28.
De-you, Yang. 1987. “On Marshak’s Russian Translation of Robert Burns.” Studies in Scottish Literature 22:10-29.
Dudek, Anna. 2018. “Heart of Message. An Overview of Stylistic Devices Used by Jacek Dukaj in Serce ciemności.” TranslatoLogica: A Journal of Translation, Language, and Literature 2:97-110.
Duszak, Anna and Fairclough Norman. 2008. Krytyczna analiza dyskursu. Interdyscyplinarne podejście do komunikacji społecznej. Cracow: Universitas.
Eberharter, Markus. 2014. “Socjologiczne spojrzenie na rolę tłumaczy literatury. Na przykładzie Wandy Kragen i recepcji literatur niemieckojęzycznych w Polsce po 1945 roku.” Rocznik Przekładoznawczy. Studia nad teorią, praktyką i dydaktyką przekładu 9:115-128.
Fairclough, Norman. 1995. Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language. London: Longman.
Fernández Guerra, Ana. 2012. “Translating Culture: Problems, Strategies and Practical Realities.” Art and Subversion 1:1-27. DOI: https://doi.org/10.15291/sic/1.3.lt.1
Fitzpatrick, Sheila. 2002. Education and Social Mobility in the Soviet Union 1921-1934. Cambridge: Cambridge University Press.
Foucault, Michel. 1972. The Archaeology of Knowledge. London: Tavistock.
Gómez Castro, Cristina. 2008. “Translation and Censorship in Franco’s Spain: Negotiation as a Pathway for Authorization.” Pp. 63-76 in Proceedings of the 7th Annual Portsmouth Translation Conference, edited by C. O’Sullivan. Portsmouth: University of Portsmouth.
Gorky, Maxim. 1953. Sobranie sochinenij v 30 tomah. Tom 27. Statʹi, doklady, rechi, privetstvija. 1933–1936. Moskva: GIHL.
Gouanvic, Jean-Marc. 2005. “A Bourdieusian Theory of Translation.” The Translator 11(2):147-163. DOI: https://doi.org/10.1080/13556509.2005.10799196
Gumprez, John J. and Dell Hymes. 1972. Directions in Sociolinguistics. The Ethnography of Communication. New York: Holt, Rinehart and Winston.
Heilbron, Johan and Sapiro Gisèle. 2007. “Outline for a sociology of translation. Current issues and future prospects.” Pp. 93-108 in Constructing a Sociology of Translation, edited by M. Wolf and A. Fukari. Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins. DOI: https://doi.org/10.1075/btl.74.07hei
Hejwowski, Krzysztof. 2004. Kognitywno-komunikacyjna teoria przekładu. Warsaw: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Heydel, Magda. 2009. „Zwrot kulturowy w badaniach nad przekładem.” Teksty Drugie 6:21-33.
Holmes, James S. 1988. Translated!: Papers on Literary Translation and Translation Studies. Amsterdam: Rodopi.
Inghilleri, Moira. 2003. “Habitus, Field and Discourse: Interpreting as a Socially Situated Activity.” Target 15(2):243-268. DOI: https://doi.org/10.1075/target.15.2.03ing
Kaliszewska-Henczel, Magdalena. 2017. „Kręte ścieżki baśni i wszędobylskość Kopciuszka – o rozmaitych sposobach interpretacji literatury baśniowej.” Zeszyty Naukowe Uczelnianej Rady Doktorantów Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego 4:8-23.
Kaloh Vid, Natalia. 2013. “Translation of Children’s Literature in the Soviet Union: How Pinocchio Got a Golden Key.” International Research in Children’s Literature 1:90-103. DOI: https://doi.org/10.3366/ircl.2013.0082
Kleczkowska, Katarzyna. 2011. „Kiedy dzieło wymyka się twórcy. Losy pajacyka Pinokio od powieści Carla Collodiego po kulturę współczesną.” Maska 12:85-98.
Klimovich, Natalya. 2018. “Manipulative Strategies in the Translations of Literary Texts Carried Out in the Soviet Union.” Journal of Siberian Federal University. Humanities & Social Sciences 3:543-550.
Kosman, Marcin. 2017. “Toto, we are in the Soviet Union. Jaka Kraina Oz istnieje w Związku Radzieckim?” Konteksty Kultury 14(4):55-69.
Kvartnik, Tatyana A. 2014. Literatura, Universal’nyy spravochnik shkol’nika, 100 samykh vazhnykh tem. Moskva: Eksmo.
Lefevere, André. 1992. Translation, Rewriting, and the Manipulation of Literary Fame. London, New York: Routledge.
Lefevere, André. 2000. “Mother Courage’s Cucumbers: Text, System and Refraction in a Theory of Literature.” Pp. 233-249 in The Translation Studies Reader, edited by L. Venuti. New York: Routledge.
Lepenies, Wolf. 1988. Between Literature and Science: The Rise of Sociology. Cambridge: Cambridge University Press.
Lisheng, Liu. 2016. “Hanna, S. (2016). Bourdieu in translation studies: The socio-cultural dynamics of Shakespeare translation in Egypt. New York, NY: Routledge. 231p.” Linguistica Antverpiensia, New Series – Themes in Translation Studies 15:303- 308.
Meylaerts, Reine. 2008. “Translators and (Their) Norms: Towards a Sociological Construction of the Individual.” Pp. 91- 102 in Beyond Descriptive Translation Studies: Investigations in Homage to Gideon Toury, edited by A. Pym, M. Shlesinger and D. Simeoni. Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins. DOI: https://doi.org/10.1075/btl.75.08mey
Munday, Jeremy. 2012. Introducing Translation Studies: Theories and Applications. London, New York: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203121252
Petelin, Victor V. 1978. Aleksey Tolstoy. Moskva: Molodaya gvardiya.
Safiullina, Nailya and Rachel Platonov. 2012. “Literary Translation and Soviet Cultural Politics in the 1930s: The Role of the Journal Internacional’naja Literatura.” Russian Literature 72:239-269. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ruslit.2012.08.005
Schiffrin, Deborah, Deborah Tannen, and Heidi E. Hamilton. 2001. The Handbook of Discourse Analysis. Oxford: Blackwell Publishers.
Sikorska, Liliana. 2002. An Outline History of English Literature. Poznan: Wydawnictwo Poznańskie.
Simeoni, Daniel. 1998. “The Pivotal Status of the Translator’s Habitus.” Target 10(1):1-39. DOI: https://doi.org/10.1075/target.10.1.02sim
Skorospelova, Yekaterina B. 2003. Russkaya proza XX veka. Ot A. Belogo («Peterburg») do B. Pasternaka («Doktor Zhivago»). Moskva: TEIS.
Snell-Hornby, Mary. 2006. The Turns of Translation Studies: New Paradigms or Shifting Viewpoints? Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins. DOI: https://doi.org/10.1075/btl.66
Struve, Gleb. 1941. “Alexei Tolstoy.” The Tablet, October 11. Retrieved May 22, 2019 http://archive.thetablet.co.uk/article/11th-october-1941/14/alexei-tolstoy-learn-from-mr-gleb-struve-lecturer-
Szymańska, Katarzyna. 2010. „Przekład literacki – manipulacja: refrakcja i instytucja patronatu według André Lefevre’a i Manipulation School.” Polisemia 2 . Retrieved J une 2 6, 2 019 http://www.polisemia.com.pl/numery-czasopisma/numer-2-2010-2/przeklad-literacki---manipulacja
Tahir-Gurcaglar, Şehnaz. 2003. “The Translation Bureau Revisited: Translation as Symbol.” Pp. 113-129 in Apropos of Ideology, edited by M. Calzada-Pérez. Manchester: St. Jerome.
Temple, Bogusia. 2006. “Representation Across Languages: Biographical Sociology Meets Translation and Interpretation Studies.” Qualitative Sociology Review 2(1):7-21.
Tolstoy, Aleksey N. 1951. Zolotoy klyuchik, ili Priklyucheniya Buratino. Moskva-Kiyev: Gosudarstvennoye Izdatel’stvo Khudozhestvennoy Literatury.
Tryuk, Małgorzata. 2011. „Tłumacz w sytuacjach konfliktowych i kryzysowych. Ujęcie socjologiczne.” Pp. 375-390 in Przekład jako produkt i kontekst jego odbioru, edited by I. Kasperska and A. Żuchelkowska. Poznan: Wydawnictwo Rys.
Valerio, Anna. 2013. “Translation and Ideology: A Critical Reading.” Procedia – Social and Behavioral Sciences 70:986-996. DOI: https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.01.149
Venuti, Lawrence. 1995. The Translator’s Invisibility: A History of Translation. London and New York: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203360064
Wolf, Michaela. 2014. “The Sociology of Translation and Its ‘Activist Turn’.” Pp. 7-22 in The Sociological Turn in Translation and Interpreting Studies, edited by C. V. Angelelli. Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins Publishing Company. DOI: https://doi.org/10.1075/bct.66.02wol
Zwierzchowski, Piotr. 2003. „Piotr I, czyli stalinowska baśń o mądrym i dobrym carze.” BLOK 2:53-69.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
