Pozaorofacjalne warunki czynnościowe zaburzeń realizacji fonemów spółgłoskowych – na przykładzie przetrwałych ATOS, STOS i TOB
DOI:
https://doi.org/10.18778/2544-7238.10.05Słowa kluczowe:
terapia logopedyczna, odruchy pierwotne, przetrwałe odruchy pierwotne, zaburzenia realizacji fonemówAbstrakt
W logopedycznej diagnozie zaburzeń realizacji fonemów ocenie podlegają cechy fonetyczne każdej głoski i warunki percepcyjne oraz anatomiczno‑czynnościowe kompleksu orofacjalnego osoby badanej. Celem artykułu jest przedstawienie wyników badań, w których rozszerzono tę formułę o ocenę trzech pozaorofacjalnych odruchów pierwotnych: asymetrycznego tonicznego odruchu szyjnego (ATOS), symetrycznego tonicznego odruchu szyjnego (STOS) i tonicznego odruchu błędnikowego (TOB). Wskazane trzy odruchy nazwane zostały „pozaorofacjalnymi”, gdyż ujawniają się poza przestrzenią ustno‑twarzową, mogą jednak wpływać na jej funkcjonowanie. Badania logopedyczne przeprowadzono wśród 110 dzieci w wieku 5–7 lat. Wykorzystano metodę analityczno‑fonetyczną oraz strategię słuchowo‑wzrokowo‑dotykowo‑eksperymentalną. Uwzględniono także ocenę słuchu fonemowego i trzech pozaorofacjalnych odruchów pierwotnych. Wyniki pomogły określić częstość występowania zaburzeń realizacji fonemów spółgłoskowych i przetrwałych pozaorofacjalnych odruchów pierwotnych u osób prezentujących różne warunki percepcyjne i anatomiczno‑czynnościowe, jak również zidentyfikować poziom współwystępowania tych zmiennych. Analizy te mogą się przyczynić do lepszego poznania ontogenezy rozwoju systemu fonetyczno‑fonemowego, poszerzenia wiedzy logopedów na temat pozaorofacjalnych przetrwałych odruchów pierwotnych oraz potencjalnie zachęcić do wykroczenia poza lokalne postrzeganie dysfunkcji w logopedii.
Pobrania
Bibliografia
Bilbilaj S., Gjipali A., Shkurti F., 2017, Measuring Primitive Reflexes in Children with Learning Disorders, „European Journal of Multidisciplinary Studies”, Vol. 2(5), s. 176–189. DOI: https://doi.org/10.26417/ejms.v5i1.p285-298
Borkowska‑Gaertig D., 1976, Metody orientacyjnego badania słuchu u małych dzieci, [w:] G. Lindner (red.), Podstawy audiologii pedagogicznej, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 379–384.
Czochańska J., 1995, Badanie i ocena neurorozwojowa niemowląt i noworodków, Lublin: Wydawnictwo Folium.
Gieysztor E.Z., Choińska A.M., Paprocka‑Borowicz M., 2017, Stopień integracji odruchów prymitywnych jako narzędzie diagnostyczne do oceny dojrzałości neurologicznej zdrowych dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, „Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne”, nr 26(1), s. 5–11. DOI: https://doi.org/10.17219/pzp/69471
Goddard Blythe S., 2005, Releasing educational potential through movement: A summary of individual studies carried out using the INPP test battery and developmental exercise programme for use in schools with children with special needs, „Child Care in Practice”, Vol. 11(4), s. 415–432. DOI: https://doi.org/10.1080/13575270500340234
Goddard Blythe S., 2011, Jak osiągać sukcesy w nauce? Uwaga, równowaga i koordynacja, Warszawa: Wydawnictwo Świat Książki.
Goddard Blythe S., 2014, Jak ocenić dojrzałość dziecka do nauki?, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Goddard Blythe S., 2015, Niedojrzałość neuromotoryczna dzieci i dorosłych, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Grzywniak C., 2008, Przetrwałe odruchy a powstanie trudności szkolnych, [w:] M. Bogdanowicz, M. Lipowska (red.), Rodzinne, edukacyjne i psychologiczne wyznaczniki rozwoju, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, s. 181–190.
Grzywniak C., 2016, Role of early‑childhood reflexes in the psychomotor development of a child, and in learning, „Acta Neuropsychologica”, Vol. 14(2), s. 113–129.
Konopska L., 2002, Jakość wymowy osób z wadą zgryzu, „Logopedia”, t. 31, s. 157–198.
Konopska L., 2006, Wymowa osób z wadą zgryzu, Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Krasowicz‑Kupis G., 2004, Rozwój świadomości językowej dziecka. Teoria i praktyka, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej.
Krzeszewska P., 2023, Zaburzenia realizacji fonemów spółgłoskowych języka polskiego a wybrane przetrwałe odruchy pierwotne u dzieci wieku 5–7 lat, praca doktorska, promotor: prof. dr hab. D. Pluta‑Wojciechowska, Katowice: Uniwersytet Śląski.
Krzeszewska P., Mikołajewska E., 2018, Stan badań nad współwystępowaniem przetrwałych odruchów pierwotnych i zaburzeń rozwoju mowy u dzieci, „Logopedia”, t. 47, s. 39–52.
Masgutova S., Regner A., 2009, Rozwój mowy dziecka w świetle integracji sensomotorycznej, Wrocław: Wydawnictwo Continuo.
Matuszkiewicz M., Gałkowski T., 2021, Developmental Language Disorder and Uninhibited Primitive Reflexes in Young Children, „Journal of Speech Language and Hearing”, Vol. 64(3), s. 935–948. DOI: https://doi.org/10.1044/2020_JSLHR-19-00423
Maurer A., 2007, Świadomość fonologiczna jako predyktor postępów w nauce czytani i pisania, „Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis. Studia Psychologica”, t. 2, nr 41, s. 119–141.
McPhillips M., Jordan‑Black J.A., 2007a, The effect of social disadvantage on motor development in young children: a comparative study, „Journal of Child Psychology and Psychiatry”, Vol. 48(12), s. 1214–1222. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.2007.01814.x
McPhillips M., Jordan‑Black J.A., 2007b, Primary reflex persistence in children with reading difficulties (dyslexia): a cross‑sectional study, „Neuropsychologia”, Vol. 45, s. 748–754. DOI: https://doi.org/10.1016/j.neuropsychologia.2006.08.005
McPhillips M., Hepper P.G., Mulher G., 2000, Effects of replicating primary‑reflex movements on specific reading difficulties in children: a randomised, double‑blind, controlled trial, „The Lancet”, Vol. 355, s. 537–541. DOI: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(99)02179-0
Mikołajewska E., 2017, Odruchy pierwotne. Terapia w podejściu medycznym, Bydgoszcz: FEM.
Motyka M., 2020, Kompetencja językowa a odruchy pierwotne u dziecka w wieku przedszkolnym, „Forum Oświatowe”, t. 32(2), s. 165–179.
Ostapiuk B., 1997, Zaburzenia dźwiękowej realizacji fonemów języka polskiego: propozycja terminów i klasyfikacji, „Audiofonologia”, t. 10, s. 117–136.
Ostapiuk B., 2013, Dyslalia. O badaniu jakości wymowy w logopedii, Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Pecuch A., Kołcz‑Trzęsicka A., Żurowska A., Paprocka‑Borowicz M., 2018, Ocena zaburzeń psychomotorycznych u dzieci w wieku 4–6 lat za pomocą testów Sally Goddard Blythe, „Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne”, t. 8, s. 11–20. DOI: https://doi.org/10.17219/pzp/75487
Pluta‑Wojciechowska D., 2010, Podstawy patofonetyki mowy rozszczepowej: dyslokacje, Bytom: Wydawnictwo Ergo‑Sum.
Pluta‑Wojciechowska D., 2013, Strategiczna metoda usprawniania realizacji fonemów. Motywacje i główne założenia, „Logopedia”, t. 42, s. 35–67.
Pluta‑Wojciechowska D., 2015, Analityczno‑fonetyczna ocena realizacji fonemów w logopedii, [w]: M. Kurowska, E. Wolańska (red.), Metody i narzędzia diagnostyczne w logopedii, Warszawa: Elipsa Dom Wydawniczy i Handlowy, s. 64–78.
Rządzka M., 2020, Odruchy oralne u noworodków i niemowląt. Diagnoza i stymulacja, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Sambor B., 2021, Wymowa młodych aktorów. Analiza wyników badań realizacji fonemów spółgłoskowych, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Styczek I., 1982, Badanie i kształtowanie słuchu fonematycznego, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Szeląg E., Szymaszek A., 2006, Test do badania słuchu fonematycznego dzieci i dorosłych, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
