Wpływ afazji pierwotnie postępującej na możliwość dokonywania kategoryzacji semantycznej – wybrane aspekty

Renata Gliwa‑Patyńska

doi:10.18778/2544-7238.06.05

Autor

Renata Gliwa‑Patyńska Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Zakład Dialektologii Polskiej i Logopedii, ul. Pomorska 171/173, 90-236 Łódź https://orcid.org/0000-0003-2231-9197

DOI:

https://doi.org/10.18778/2544-7238.06.05

Słowa kluczowe:

afazja, afazja pierwotnie postępująca, PPA – wariant logopeniczny

Abstrakt

Celem badań była ocena możliwości dokonywania weryfikacji kategorialnej (semantycznej) przez pacjentkę ze zdiagnozowaną afazją pierwotnie postępującą wariantem logopenicznym. W badaniu wykorzystano metodę eksperymentu klinicznego. Wyniki zostały poddane analizie jakościowej oraz ilościowej. Wskazano najlepiej zachowane relacje semantyczne, określono zjawiska świadczące o jakości dostępu do słownika mentalnego, wyszczególniono objawy degradacji słownika semantycznego, ustalono, na którym etapie przetwarzania dochodzi do zaburzeń. Obserwowane u badanej znaczne obniżenie możliwości wyszukiwania nazw kategorii semantycznych przy względnie dobrze zachowanej możliwości dokonywania weryfikacji semantycznej to m.in. efekt spadku szybkości przetwarzania poznawczego, zaburzeń sterowania, spadku jakości procesów przeszukiwania słownika semantycznego, zaburzeń selektywności i możliwości podtrzymywania uwagi, dysfunkcji połączeń pojęcie–znaczenie, zaburzeń relacji w obrębie kategorii semantycznych, zaburzeń słuchowej pamięci słownej.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Apostolova L., Lu P., Rogers S., Dutton R., Hayashi K., Toga A., Cummings J., Thompson P., 2008, 3D mapping of language networks in clinical and pre‑clinical Alzheimer’s disease, „Brain and Language”, No. 104, s. 33–41. DOI: https://doi.org/10.1016/j.bandl.2007.03.008

Barsalou L.W., 1985, Ideals, central tendency, and frequency of instantiation as determinants of graded structure in categories, „Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition”, Vol. 11(4), s. 629–654. DOI: https://doi.org/10.1037/0278-7393.11.1-4.629

Berko Gleason J., Bernstein Ratner N., 2005, Psycholingwistyka, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Domagała A., 2019, Rozpad sprawności leksykalnych u pacjenta z otępieniem umiarkowanym w chorobie Alzheimera, „Logopaedica Lodziensia”, nr 3, s. 45–61. DOI: https://doi.org/10.18778/2544-7238.03.04

Field J., 2004, Psycholinguistics. The Key Concepts, Oxon: Blackwell. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203506929

Gliwa R., 2019, Fluencja słowna w zakresie wybranych kategorii nazw własnych i pospolitych w przebiegu otępienia w chorobie Alzheimera, „Polonica”, nr 39, s. 45–70. DOI: https://doi.org/10.17651/POLON.39.3

Grossman M., Robinson K., Bernhardt N., Koenig Ph., 2001, A rule‑based categorization deficit in Alzheimer’s Disease?, „Brain and Cognition”, No. 45, s. 265–276. DOI: https://doi.org/10.1006/brcg.2000.1245

Grzegorczykowa R., 1996, Filozoficzne aspekty kategoryzacji, [w:] R. Grzegorczykowa, A. Pajdzińska (red.), Językowa kategoryzacja świata, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej, s. 11–25.

Herzyk A., 1996, Pierwotna afazja postępująca, „Audiofonologia”, nr 9, s. 41–59.

Jodzio K., 1999, Afazja pierwotnie postępująca, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Kielar‑Turska M., Byczewska‑Konieczny K., 2014, Specyficzne właściwości posługiwania się językiem przez osoby w wieku senioralnym, [w:] S. Milewski, J. Kuczkowski, K. Kaczorowska‑Bray (red.), Biomedyczne podstawy logopedii, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia Universalis, s. 429–441.

Kurcz I., 1976, Psycholingwistyka: przegląd problemów badawczych, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Kurcz I., Okuniewska H., 2018, Język jako przedmiot badań psychologicznych, Warszawa: Wydawnictwo SWPS Academica.

Łozowski P., 1994, Czym jest prototyp w semantyce diachronicznej, [w:] H. Kardela (red.), Podstawy gramatyki kognitywnej, Warszawa: Biblioteka Myśli Semiotycznej, s. 243–254.

Maćkiewicz J., 1999, Kategoryzacja a językowy obraz świata, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej.

Maruszewski T., 2011, Psychologia poznania. Umysł i świat, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Medin D.L., Lynch E.B., Solomon K.O., 2000, Are there kinds of concepts?, „Annual Review of Psychology”, No. 51, s. 121–147. DOI: https://doi.org/10.1146/annurev.psych.51.1.121

Nęcka E., Orzechowski J., Szymura B., 2007, Psychologia poznawcza, Warszawa: Wydawnictwo SWPS Academica.

Olszewski H., 2008, Otępienie czołowo‑skroniowe. Ujęcie neuropsychologiczne, Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.

Pąchalska M., 2007, Neuropsychologia kliniczna. Urazy mózgu, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Rakinson D.H., Oakes L.M., 2003, Early Category and Concept Development, New York: Oxford University Press.

Rende B., Ramsberger G., Miyake A., 2002, Commonalities and differences in the working memory components underlying letter and category fluency task: A dual task investigation, „Neuropsychology”, Vol. 16(3), s. 309–321. DOI: https://doi.org/10.1037/0894-4105.16.3.309

Rutkiewicz‑Hanczewska M., 2016, Neurobiologia nazywania. O anomii proprialnej i apelatywnej, Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza.

Rzepa T., 1985, Język jako narzędzie procesu kategoryzacji, „Studia Philosophiae Christianae”, nr 21/2, s. 169–175.

Sitek E.J., Barczak A., Kluj‑Kozłowska K., Harciarek M., 2018, Afazja pierwotnie postępująca – diagnostyka różnicowa i terapia, [w:] W. Tłokiński, S. Milewski, K. Kaczorowska‑Brey (red.), Gerontologopedia, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia Universalis, s. 488–522.

Sitek E.J., Barczak A., Senderecka M., 2017, Zastosowanie jakościowej analizy profilu wykonania skali ACE‑III w diagnostyce różnicowej chorób otępiennych, „Aktualności Neurologiczne”, nr 17(1), s. 34–41. DOI: https://doi.org/10.15557/AN.2017.0004

Szczepańska‑Gieracha J., Greń G., Morga P., 2014, Zaburzenia językowe w chorobie Alzheimera, „Gerontologia Współczesna”, t. 2, nr 2, s. 73–75.

Szepietowska E.M., 2000, Badanie neuropsychologiczne. Procedura i ocena, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej.

Szepietowska E.M., Gawda B., 2011, Ścieżkami fluencji werbalnej, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej.

Tabakowska E., 1995, Nauka dla wszystkich. Gramatyka i obrazowanie. Wprowadzenie do językoznawstwa kognitywnego, Kraków: Wydawnictwo Oddziału PAN.

Tabakowska E., 2001, Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa, Kraków: Wydawnictwo Universitas.

Taylor J.R., 2001, Kategoryzacja w języku. Prototypy w teorii językowej, Kraków: Wydawnictwo Universitas.

Troyer A.K., Moscovitch M., Winocur G., Alexander M.P., Stuss D., 1998, Clustering and switching on verbal fluency: the effects of focal frontal and temporal‑lobe lesions, „Neuropsychologia”, No. 36, s. 499–504. DOI: https://doi.org/10.1016/S0028-3932(97)00152-8

Wierzbicka A., 1999, Język – umysł – kultura, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Woźniak J., 2000, Kategoryzacja, Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich.

Zawadzka E., 2013, Świat w obrazach u osób po udarze mózgu, Warszawa: Wydawnictwo Difin.