Experiencing Loneliness as a Source of Existential Suffering during Alzheimer’s Disease

Arkadiusz Wąsiński

doi:10.18778/2450-4491.10.14

Autor

Arkadiusz Wąsiński University of Lodz, Faculty of Educational Sciences https://orcid.org/0000-0003-1867-8541

DOI:

https://doi.org/10.18778/2450-4491.10.14

Słowa kluczowe:

samotność i osamotnienie, choroba Alzheimera, cierpienie egzystencjalne, trauma niezawinionego osamotnienia, lęk przed przyszłością, badania jakościowe, studium przypadku

Abstrakt

Artykuł dotyczy analizy specyfiki zjawiska samotności doświadczanego w sytuacji choroby Alzheimera. Część teoretyczna dotyczy dyskusji nad kwestią samotności i osamotnienia omawianą w literaturze naukowej, a także znaczenia różnych przejawów samotności dla możliwości osiągania spełnienia egzystencjalnego człowieka. Szczególną uwagę zwrócono na kontekst niezawinionego osamotnienia wywołanego przez destruktywne zmiany choroby Alzheimera, które zaburzają zdolność zapamiętywania oraz postrzegania siebie w relacji z własnym otoczeniem społecznym. W części empirycznej zrealizowanej w podejściu badań jakościowych rozwinięto pogłębiony namysł nad nieoczywistym, bardzo złożonym charakterem doświadczania osamotnienia przez starszą osobę chorą na Alzheimera. Poddano analizie własnoręcznie zapisywane przez nią w notatniku codziennym wpisy dotyczące sposobów doświadczania osamotnienia jako źródła cierpienia egzystencjalnego. Analiza zgromadzonego materiału badawczego pozwoliła na wyodrębnienie kilku przejawów osamotnienia Seniorki nieprzystających do typowego wyobrażenia osamotnienia doświadczanego przez człowieka niedotkniętego chorobą typu demencyjnego. W analizie uchwycono subtelny w swej złożoności charakter cierpienia egzystencjalnego będącego odbiciem specyfiki pogłębiającej się degradacji osobowej Seniorki powodowanej chorobą Alzheimera.

Biogram autora

Arkadiusz Wąsiński - University of Lodz, Faculty of Educational Sciences

Wąsiński Arkadiusz – doktor hab. nauk społecznych w dyscyplinie pedagogika, Katedra Andragogiki i Gerontologii Społecznej Uniwersytetu Łódzkiego. Specjalizuje się w zakresie andragogiki, pedagogiki rodziny i geragogiki. Obszary badawcze: autokreacja człowieka dorosłego jako doniosłe egzystencjalnie doświadczenie biograficzne, a w tym kontekście autokreacja małżonków bezdzietnych do wielowymiarowego rodzicielstwa adopcyjnego oraz egzystencjalne problemy starzenia się i starości. Uhonorowany „Nagrodą za wybitną monografię” w roku 2019 przez Zarząd Akademickiego Towarzystwa Andragogicznego.

Bibliografia

Antoniak D. (2018) Podstawowe informacje na temat choroby Alzheimera w: Choroba Alzheimera, T. Parnowski (ed.), Warszawa, PZWL Wydawnictwo Lekarskie: 16–22.

Bates A. T. (2016) Addressing Existential Suffering, “BC Medical Journal”, 58 (5): 268–273.

Cackowski Z. (1997) Ból. Lęk. Cierpienie, Lublin, Wydawnictwo UMCS.

Ciesielska M., Wolanik-Boström K., Öhlander M. (2012) Obserwacja in: Badania Jakościowe. Podejścia i teorie, Vol. 2, D. Jemielniak (ed.), Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN: 41–67.

Domeracki P. (2016) Filozoficzne aspekty, konteksty i wymiary fenomenu samotności in: Samotność – aspekty, konteksty, wymiary, Vol. 1, K. Arciszewska, L. Kalita, U. Patocka-Sigłowy (eds.), Gdańsk, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego: 11–22.

Domeracki P. (2018) Horyzonty i perspektywy monoseologii. Filozoficzne studium samotności, Toruń, Wydawnictwo Naukowe UMK.

Dubas E. (2000) Edukacja dorosłych w sytuacji samotności i osamotnienia, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Dubas E. (2006) Samotność – uniwersalny „temat” życia ludzkiego i wychowania in: Zrozumieć samotność. Studium interdyscyplinarne, P. Domeracki, W. Tyburski (eds.), Toruń, Wydawnictwo UMK: 329–349.

Dyczewski L. (2006) Wartości w życiu człowieka starego in: Zostawić ślad na ziemi, M. Halicka, J. Halicki (eds.), Białystok, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku: 113–119.

Fabiś A. (2018) Troski egzystencjalne w starości. Ujęcie geragogiczne, Kraków, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.

Fayyaz A., Waqar M. D. (2018) Classification of Alzheimer’s Disease Stages: An Approach Using PCA-Based Algorithm, “American Journal of Alzheimer’s Disease & Other Dementias”, 33 (7): 433–439. DOI: https://doi.org/10.1177/1533317518790038

Frankl V. (1998) Homo patiens. Logoterapia i jej kliniczne zastosowanie. Pluralizm nauk a jedność człowieka. Człowiek wolny, transl. by R. Czernecki, J. Morawski, Warszawa, Instytut Wydawniczy PAX.

Frankl V. (2010) Wola sensu. Założenia i zastosowanie logoterapii, transl. by A. Wolnicka, Warszawa, Wydawnictwo Czarna Owca.

Fromm E. (2002) O sztuce miłości, przekł. A. Bogdański, Poznań, Dom Wydawniczy REBIS.

Kaśkiewicz K. (2006) Samotność geniusza in: Zrozumieć samotność. Studium interdyscyplinarne, P. Domeracki, W. Tyburski (eds.), Toruń, Wydawnictwo UMK: 413–430.

Lalak D. (2010) Życie jako biografia. Podejście biograficzne w perspektywie pedagogicznej, Warszawa, Wydawnictwa Akademickie “Żak”.

Latawiec A. (2006) Destrukcyjny czy twórczy charakter samotności (ujęcie systemowe) in: Zrozumieć samotność. Studium interdyscyplinarne, P. Domeracki, W. Tyburski (eds.), Toruń, Wydawnictwo UMK: 83–92.

Leszko M., Bugajska B. (2018) Impact of environmental design on psychological and physical well-being among people with Alzheimer’s Disease, “Polish Social Gerontology Journal. Exlibris”, 1–2 (15): 82–97.

Łuczewski M., Bednarz-Łuczewska P. (2012) Analiza dokumentów zastanych w: Badania Jakościowe. Metody i narzędzia, Vol. 2, D. Jemielniak (ed.), Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN: 163–188.

Marcel G. (1965) Od sprzeciwu do wezwania, transl. by S. Ławicki, Warszawa, Instytut Wydawniczy PAX.

Merton T. (1982) Posiew kontemplacji, transl. by M. Morstin-Górska, Kraków, Wydawnictwo Znak.

Nawroczyński B. (1947) Życie duchowe. Zarys filozofii kultury, Kraków–Warszawa, Księgarnia Wydawnicza F. Pieczątkowski i S-ka.

Nestorowicz J. (2018) Przebieg choroby Alzheimera in: Choroba Alzheimera, T. Parnowski (ed.), Warszawa, PZWL Wydawnictwo Lekarskie: 23–32.

Silverman D. (2008) Interpretacja danych jakościowych. Metody analizy rozmowy, tekstu i interakcji, transl. by M. Głowacka-Grajper, J. Ostrowska, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Skibińska E. (2006) Mikroświaty kobiet. Relacje autobiograficzne, Warszawa, Wydawnictwo Instytutu Technologii Eksploatacji.

Sławecki B. (2012) Znaczenie paradygmatów w badaniach jakościowych in: Badania Jakościowe. Podejścia i teorie, Vol. 1, D. Jemielniak (ed.), Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN: 57–87.

Smith L. W., Amella E., Edlund B., Mueller M. (2014) A Dimensional Analysis of the Concept of Suffering in People With Dementia at End of Life, “Journal of Hospice & Palliative Nursing”, 16 (5): 263–270. DOI: https://doi.org/10.1097/NJH.0000000000000075

Stochmiałek J. (2005) Samotność oraz starość w świetle koncepcji jakości życia in: Przeciw samotności, J. Twardowska-Rajewska (ed.), Poznań, Wydawnictwo Naukowe UAM: 29–45.

Strumińska-Kutra M., Koładkiewicz I. (2012) Studium przypadku in: Badania jakościowe. Metody i narzędzia. Vol. 2, D. Jemielniak (ed.), Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN: 1–40.

Sutin A. R., Stephan Y., Luchetti M., Terracciano A. (2018), Loneliness and Risk of Dementia, “Journals of Gerontology: Psychological Sciences”, XX, 1–9. DOI: https://doi.org/10.1093/geronb/gby112

Śmigórski K., Mydlikowska A. (2011) Doświadczanie bólu przez pacjentów z otępieniem – fakty i mity in: Człowiek z chorobą Alzheimera w rodzinie i środowisku lokalnym, A. Nowicka, W. Baziuk (eds.), Zielona Góra, Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego: 59–78.

Tischner J. (1982) Etyka wartości i nadziei in: D. von Hildebrand, J. Kłoczkowski, J. Paściak, J. Tischner, Wobec wartości, Poznań, Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów “W drodze”: 51–148.

Wałejko M. (2016) Osobno i razem. Personalistyczne wychowanie do samotności i wspólnoty, Szczecin, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.

Wąsiński A. (2018) Autokreacja małżonków bezdzietnych do wielowymiarowego rodzicielstwa adopcyjnego. Perspektywa pedagogiczno-antropologiczna, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. DOI: https://doi.org/10.18778/8142-049-5

Wilson R. S., Krueger K. R., Arnold S. E., Schneider J. A., Kelly J. F., Barnes L. L., Bennett D. A. (2007) Loneliness and Risk of Alzheimer Disease, “Archives of General Psychiatry”, 64: 234–240. DOI: https://doi.org/10.1001/archpsyc.64.2.234

Yalom I. (2008) Psychoterapia egzystencjalna, transl. by A. Tanalska-Dulęba, Warszawa, Instytut Psychologii Zdrowia.

Zalewska S.L. (2015) Samotność i osamotnienie w doświadczeniach i narracjach małżeńskich, Warszawa, Wydawnictwo UKSW.