List jako dokument biograficzny – wspólnota doświadczeń rodzinnych, na podstawie „Listów z Syberii Irki A.”
DOI:
https://doi.org/10.18778/2450-4491.19.12Słowa kluczowe:
list, materiał biograficzny, dokument biograficzny, badania biograficzne, biografia rodzinnaAbstrakt
Współcześnie, w świecie naznaczonym nowoczesnymi technologiami i możliwościami szybkiej komunikacji, zanika zarówno praktyka pisania listów, jak i oczekiwania na listy. Niemniej w literaturze naukowej dotyczącej biografii (jej rozumienia i badania) podkreśla się wartość i znaczenie dokumentów osobistych, takich jak np. listy, dzienniki, pamiętniki, które umożliwiają wgląd w indywidualne doświadczenia życiowe człowieka. Celem niniejszego artykułu jest ukazanie istoty i rozumienia listów jako rodzinnych dokumentów biograficznych. Podejmowane w tekście zagadnienia stanowią efekt zrealizowanych badań biograficznych, w których, jednym z obszarów badawczych był edukacyjny potencjał pamiątek osobistych z perspektywy czasu. Jego (roz)poznawanie było m.in. związane z refleksją nad „Listami z Syberii Irki A.”, należącymi do jej brata Karola A. Głównymi problemami badawczymi, na które autorka poszukuje odpowiedzi, są: Jaka jest specyfika listów rozumianych jako dokumenty biograficzne, na przykładzie „Listów z Syberii Irki A.”? W jaki sposób „Listy z Syberii Irki A.” stały się rodzinnym dokumentem biograficznym? Jaka jest rola „Listów z Syberii Irki A.” w procesie kształtowania się biografii rodzinnej?
Bibliografia
Alheit P. (1999) On a contradictory way to the “Learning Society”: A critical approach, “Studies in the Education of Adults”, nr 31 (1), s. 66–82, https://doi.org/10.1080/02660830.1999.11661402 DOI: https://doi.org/10.1080/02660830.1999.11661402
Barton D., Hall N. (2000) Introduction w: Letter Writing as a Social Practices, D. Barton, N. Hall (red.), Amsterdam–Philadelphia, John Benjamins Publishing Company, s. 1–14, https://doi.org/10.1075/swll.9.01bar DOI: https://doi.org/10.1075/swll.9.01bar
Całek A. (2019) Nowa teoria listu, Kraków, Wydawnictwo Księgarnia Akademicka.
Demetrio D. (2000) Autobiografia. Terapeutyczny wymiar pisania o sobie, tłum. A. Skolimowska, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Denzin N. K., Lincoln Y. S. (2009) Wprowadzenie. Dziedzina i praktyka badań jakościowych, tłum. K. Podemski, w: Metody badań jakościowych, t. 1, N. K. Denzin, Y. S. Lincoln (red.), Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 19–75.
Dominicé P. (2006) Uczyć się z życia. Biografia edukacyjna w edukacji dorosłych, tłum. M. Kopytowska, Łódź, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej.
Dubas E., Świtalski W. (red.) (2011a) Uczenie się z (własnej) biografii, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Dubas E., Świtalski W. (red.) (2011b) Uczenie się z biografii Innych, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Dubas E. (2014) Czas, biografia i badania biograficzne – różnorodność kontekstów w andragogicznej perspektywie, „Edukacja Dorosłych”, nr 2, s. 13–27.
Dubas E. (2017) Uczenie się z własnej biografii jako egzemplifikacja biograficznego uczenia się, „Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne”, nr 1(4), s. 63–87, https://doi.org/10.18778/2450-4491.04.05 DOI: https://doi.org/10.18778/2450-4491.04.05
Dubas E. (2022) Biografia rodzinna jako obszar badań andragogicznych – w czasach intensywnych przemian cywilizacyjno-kulturowych, „Biografistyka Pedagogiczna”, nr 1, s. 487–504, https://doi.org/10.36578/BP.2022.07.03 DOI: https://doi.org/10.36578/BP.2022.07.03
Golonka-Legut J. (2019) Edukacyjny potencjał indywidualnego doświadczenia życiowego, Wrocław, Oficyna Wydawnicza Atut.
Jedlicki J. (1978) Dzieje doświadczone i dzieje zaświadczone w: Dzieło literackie jako źródło historyczne, Z. Stefanowska, J. Stawiński (red.), Warszawa, Wydawnictwo Czytelnik, s. 344–371.
Kasztelan M. (2012) Fenomen pamięci zbiorowej, „In Gremium. Studia nad Historią, Kulturą i Polityką”, nr 6, s. 185–198, https://doi.org/10.34768/ig.vi6.136 DOI: https://doi.org/10.34768/ig.vi6.136
Kuryś-Szyncel K. (2017) Biograficzne uczenie się w perspektywie rodzinnej – systemowe transmisje w: Rodzinne (re)konstrukcje i transmisje w perspektywie biograficznej, K. Kuryś-Szyncel (red.), Poznań, Wydawnictwo Naukowe UAM, s. 55–67.
Lalak D. (2010) Życie jako biografia. Podejście biograficzne w perspektywie pedagogicznej, Warszawa, Wydawnictwo Akademickie Żak.
Lalak D. (2016) List – funkcje i potencjał biograficzny w: Źródła do badań biograficznych. Listy. Dzienniki. Pamiętniki. Blogi. Materiały wizualne, D. Lalak, A. Ostaszewska (red.), Warszawa, Wydawnictwo Akademickie Żak, s. 19–56.
Lalak D., Ostaszewska A. (2016) Źródła do badań biograficznych. Listy. Dzienniki. Pamiętniki. Blogi. Materiały wizualne, Warszawa, Wydawnictwo Akademickie Żak.
Liberska A. (2013) Z szuflady i strychu na wystawę: pamiątki rodzinne w roli eksponatów muzealnych, „Rocznik Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu”, nr 4, s. 99–109.
Peräkylä A. (2010) Analiza rozmów i tekstów, tłum. A. Figiel, w: Metody badań jakościowych, N. K. Denzin, Y. S. Lincoln (red.), t. 2, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 325–350.
Popiołek B., Kicińska U., Słaby A. (2016a) Korespondencja Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej, kasztelanowej krakowskiej, t. 1, Z serca kochająca żona i uniżona sługa. Listy Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej do męża Adama Mikołaja Sieniawskiego z lat 1688–1726, Warszawa, Wydawnictwo DiG.
Popiołek B., Kicińska U., Słaby A. (2016b) Kobiece kręgi korespondencyjne w XVII i XIX w., Warszawa, Wydawnictwo DiG.
Ryszkiewicz M. (2004) List w „interesownej” i „nieinteresownej” odmianie dzieła literackiego, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”, sectio FF, nr XXII, s. 47–64, https://bc.umcs.pl/Content/21710/PDF/czas17868_22_2004_4.pdf
Semków J. (2000) Szanse aktywności edukacyjnej w kształtowaniu człowieka kulturalnego; znaczenie nauczyciela–mentora w dyskursie interakcyjnym w: Uczelnia oparta na wiedzy. Organizacja procesu dydaktycznego oraz zarządzanie wiedzą w ekonomicznym szkolnictwie wyższym, T. Gołębiowski, M. Dąbrowski, B. Mierzejewska (red.), Warszawa, Fundacja Promocji i Akredytacji Kierunków Ekonomicznych, s. 34–40.
Skibińska E. (2006) Mikroświaty kobiet. Relacje autobiograficzne, Wydawnictwo Instytutu Technologii Eksploatacji, Warszawa.
Skwarczyńska S. (1965) Wstęp do nauki o literaturze, Warszawa, Instytut Wydawniczy „Pax”.
Skwarczyńska S. (2006) Teoria listu, Białystok, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Słaby A. (2023) Macierzyństwo Studium z historii mentalności szlachty Rzeczypospolitej czasów saskich, Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie.
Sławiński J. (2000) [hasło:] List w: Słownik terminów literackich, Głowiński M., Kostkiewiczowa T., Okopień-Sławińska A., Sławiński J. (red.), Wrocław, Ossolineum, s. 281–282.
Szczepański J. (1973) Odmiany czasu teraźniejszego, Warszawa, Spółdzielnia Wydawniczo-Handlowa „Książka i Wiedza”.
Szczepański J. (1976) Chłop polski w Europie i w Ameryce, „Przegląd Socjologiczny. Sociological Review”, nr 28, s. 167–176.
Szulakiewicz W. (2013) Ego-dokumenty i ich znaczenie w badaniach naukowych, „Przegląd Badań Edukacyjnych”, nr 16(1), s. 65–84, https://doi.org/10.12775/PBE.2013.006 DOI: https://doi.org/10.12775/PBE.2013.006
Thomas W. I., Znaniecki F. (1976) Chłop Polski w Europie i Ameryce, Warszawa, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.

Strona czasopisma, prowadzona przez Zespół redakcyjny NOWiS na platformie Index Copernicus: 

