Narracja a biograficzna perspektywa badawcza

Danuta Urbaniak-Zając

doi:10.18778/2450-4491.04.04

Autor

Danuta Urbaniak-Zając Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu

DOI:

https://doi.org/10.18778/2450-4491.04.04

Słowa kluczowe:

narracja, badania biograficzne, struktury narracyjne, wypowiedzi autobiograficzne

Abstrakt

Badacze biografii zauważają wzrost liczby prac odwołujących się do badań biograficznych, przy jednoczesnym spadku ich wartości poznawczej. Jedną z przyczyn tego stanu rzeczy jest nietrafne przekonanie o ich łatwości, wynikające z przenoszenia na grunt badań naukowych oczywistości naturalnego nastawienia. Źródeł inspiracji do staranniejszego namysłu nad pedagogicznymi badaniami biograficznymi autorka artykułu poszukuje w koncepcjach narracji, w pracach literaturoznawców. Autorka przedstawia dwa odmienne sposoby rozumienia narracji. Pierwsze – przyjmujące założenia strukturalizmu (narracje jako kody fabularne wypowiedzi prozatorskich). Drugie – będące konsekwencją teoretycznej ekspansji pojęcia na całą dziedzinę nauk humanistycznych i część nauk społecznych – ujmujące narrację jako ludzką zdolność organizowania zdarzeń i działań w całościowe, rozwijające się w czasie struktury. Takie rozumienie narracji wiąże się z przebiegiem życia i jego relacjonowaniem, a tym samym z badaniami biograficznymi.

Biogram autora

Danuta Urbaniak-Zając - Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu

Doktor habilitowany, profesor Uniwersytetu Łódzkiego. Pracownik Katedry Badań Edukacyjnych Wydziału Nauk o Wychowaniu. Kieruje Zakładem Metod Badań Jakościowych. Główne zainteresowania badawcze: metodologia badań empirycznych, teoria pedagogiki społecznej, profesjonalizacja działań zawodowych pedagogów.

Bibliografia

Barthes R. (2004) Wstęp do analizy struktury opowiadań w: Narratologia, M. Głowiński (red.), tłum. W. Błońska, Gdańsk, Słowo/obraz terytoria, s. 13–54.

Bourdieu P. (2009) Rozum praktyczny. O teorii działania, tłum. J. Stryjczyk, Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Czyżewski M. (1996) Generalne kierunki opracowania, wymiary analityczne w: Biografia a tożsamość narodowa, M. Czyżewski i in. (red.), Łódź, Katedra Socjologii Kultury, s. 45–51.

Dubas E. (2015) Biograficzność w kontekście całożyciowego uczenia się w: Biografie i uczenie się, E. Dubas, J. Stelmaszczyk (red.), Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 11–29.

Filar D., Piekarczyk D. (red.) (2013) Narracyjność języka i kultury, Lublin, Wydawnictwo UMCS.

Giddens A. (2001) Nowoczesność i tożsamość. „Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności, tłum. A. Szulżycka, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Greimas A. J. (2004) Elementy gramatyki narracyjnej w: Narratologia, M. Głowiński (red.), tłum. Z. Kruszyński, Gdańsk, Słowo/obraz terytoria, s. 55–89.

Gunn J. V. (2009) Sytuacja autobiograficzna w: Autobiografia, M. Czermińska (red.), tłum. Jadwiga Węgrodzka, Gdańsk, Słowo/obraz terytoria, s. 145–168.

Kaźmierska K. (2012) Wstęp w: Metoda biograficzna w socjologii, K. Kaźmierska (red.), Kraków, Nomos.

Kaźmierska K. (2013) Badania biograficzne w naukach społecznych, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, nr 4.

Lalak D. (2010) Życie jako biografia. Podejście biograficzne w perspektywie pedagogicznej, Warszawa, Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

Lalak D., Ostaszewska A. (2016) Źródła do badań biograficznych. Listy . dzienniki . pamiętniki . blogi . materiały wizualne, Warszawa, Wydawnictwo Akademickie „Żak”.

Lejeune P. (2001) Wariacje na temat pewnego paktu. O autobiografii, Kraków, Universitas.

Łebkowska A. (2004) Granice narracji w: Narracja i tożsamość (II). Antropologiczne problemy literatury, W. Bolecki, R. Nycz (red.), Warszawa, Wydawnictwo Instytut Badań Literackich, s. 28–43.

MacIntyre A. (1996) Dziedzictwo cnoty. Studium z teorii moralności, tłum. A. Chmielewski, Warszawa, PWN.

Malewski M. (2010) Od nauczania do uczenia się. O paradygmatycznej zmianie w andragogice, Wrocław, Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Nowak-Dziemianowicz M. (2016) Walka o uznanie w narracjach. Jednostka i wspólnota w procesie poszukiwania tożsamości, Wrocław, Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.

Propp W. (1968) Morfologia bajki, tłum. S. Balbus, „Pamiętnik Literacki”, t. 59, nr 4, s. 203–242.

Rosner K. (2003) Narracja, tożsamość i czas, Kraków, Universitas.

Piekarski J. (2010) Kryteria waloryzacji praktyki badawczej – między inhibicją metodologiczną a permisywnym tolerantyzmem w: Metodologiczne problemy tworzenia wiedzy w pedagogice. Oblicza akademickiej praktyki, J. Piekarski, D. Urbaniak-Zając, K. J. Szmidt (red.), Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Schütze F. (2012) Analiza biograficzna ugruntowana empirycznie w autobiograficznym wywiadzie narracyjnym. Jak analizować autobiograficzne wywiady narracyjne w: Metoda biograficzna w socjologii, K. Kaźmierska (red.), tłum. K. Waniek, Kraków, Nomos, s. 141–278.

Skrzyniarz R., Dziaczkowska L., Opozda L. (red.) (2016) Przedmiot, źródła i metody badań w biografii, Lublin, Wydawnictwo Episteme.

Sławiński J. i in. (red.) (1988) Słownik terminów literackich, Wrocław, Ossolineum.

Sturrock J. (2009), Nowy wzorzec autobiografii w: Autobiografia, M. Czermińska (red.), tłum. G. Cendrowska, Gdańsk, Słowo/obraz terytoria, s. 126–144.

Trzebiński J. (red.) (2002) Narracja jako sposób rozumienia świata, Gdańsk, GWP.

Urbaniak-Zając D. (2015) Subiektywność – obiektywność poznania. Refleksje metodologiczne w kontekście badania wzorów doświadczeń zawodowych absolwentów pedagogiki, „Rocznik Lubuski”, t. 41, cz. I, s. 19–31.

Van Dijk T. A. (2006), Badania nad dyskursem w: Współczesne teorie socjologiczne, wybór i oprac. A. Jasińska-Kania i in., tłum. G. Grochowski, Warszawa, Scholar.

Van Dijk T. A. (2004), Działanie, opis działania a narracja w: Narratologia, M. Głowiński (red.), tłum. W. Błońska, Gdańsk, Słowo/obraz terytoria, s. 90–123.