Uobecnianie przeszłości w muzeach lokalnych. Uwagi o wykorzystaniu sztuki w kreowaniu reprezentacji lokalności
DOI:
https://doi.org/10.18778/1733-8069.17.3.08Słowa kluczowe:
tożsamość zbiorowa, uobecnianie przeszłości, muzeum, muzealizacja, sztuka, społeczność lokalnaAbstrakt
Zarówno muzea jak i sztuka silnie wiążą się z tożsamościami zbiorowymi. W procesach rozwoju nowoczesnych narodów, w XIX i XX wieku, muzea były aktorami (lub narzędziami, w zależności od kontekstu) procesów konstruowania wyobrażeń zbiorowych. Odnosi się to do pewnego powiązania między zbiorowościami i obiektami, w którym te drugie mają wkład w wyodrębnianie się ról społecznych i organizowanie światów społecznych. Dzieła sztuki jako wyobrażenia zbiorowe i nośniki pamięci znacząco uczestniczą w tych procesach.
Od 1989 znaczenie tożsamości lokalnych rośnie. Aktorzy lokalni podejmują zorganizowane działania, aby rozwinąć poczucie wspólnoty i przyciągnąć uwagę z zewnątrz. Także muzea uczestniczą w tych procesach, jednak w zmieniającym się kontekście pojawia się pytanie, czy odgrywają one rolę podobną do ich narodowych odpowiedników, czy też może odmienne okoliczności wymagają nowych sposobów zaangażowania muzeów.
Artykuł analizuje praktyki, w ramach których reprezentacje lokalności konstruuje się w celu wystawienia w kontekście muzealnym. Interesuje nas jakie dzieła sztuki mają wkład w ten proces i jak używa się ich w porównaniu z artefaktami niemającymi cech estetycznych. Studium opiera się na 50 wywiadach pogłębionych zgromadzonych podczas dwóch projektów przeprowadzonych w województwie podkarpackim w Polsce i kraju koszyckim na Słowacji. Koncentrując się na praktykach budowania kolekcji, projektowania i interpretowania wystaw, omawiamy rozmaite klasy obiektów używanych w tych procesach, analizujemy ich efektywność w reprezentowaniu oryginalnego kontekstu – głównego tematu narracji muzealnych – oraz wskazujemy niektóre z nich jako obiekty graniczne, wokół których powstają areny.
Bibliografia
Adorno, Theodor W. 2005. “Museum Valery Proust.” Pp. 91-104 in Muzeum sztuki. Antologia, edited by M. Popczyk. Crakow: Universitas.
Anderson, Benedict R. O’G. 2006. Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. Rev. ed. London, New York: Verso.
Ashworth, Gregory J. 2002. “Paradygmaty i paradoksy planowania przeszłości.” Pp. 109-123 in Europa Środkowa – nowy wymiar dziedzictwa, edited by J. Purchla. Cracow: Międzynarodowe Centrum Kultury.
Assmann, Aleida. 2013. “Kreowanie obrazu przeszłości w muzeach.” Pp. 242-273 in Między historią a pamięcią: antologia, Communicare : historia i kultura, edited by A. Assmann. Warsaw: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323514497
Bal, Mieke. 1996. “The Discourse of the Museum.” Pp. 145- 158 in Thinking about exhibitions, edited by B. W. Ferguson, R. Greenberg, and S. Nairne. London, New York: Taylor and Francis.
Bauman, Zygmunt. 1993. “Ponowoczesne wzory osobowe.” Studia socjologiczne 2(129):7-31.
Baxandall, Michael. 1991. “Exhibiting Intention: Some Preconditions of the Visual Display of Culturally Purposeful Objects.” Pp. 33-41 in Exhibiting cultures: the poetics and politics of museum display, edited by I. Karp and S. Lavine. Washington: Smithsonian Institution Press.
Becker, Howard S. 2008. Art Worlds: 25 Anniversary Edition. Berkeley – Los Angeles – London: University of California Press. DOI: https://doi.org/10.1525/9780520934870
Bennett, Tony. 1995. The Birth of the Museum: History, Theory, Politics. London, New York: Routledge.
Beránek, Petr. 2020. “Muzea jako ideologický nástroj v Československu v letech 1945–1959 : případová studie znojemského a moravskobudějovického muzea.” Museologica Brunensia (1):36-46. doi: 10.5817/MuB2020-1-5. DOI: https://doi.org/10.5817/MuB2020-1-5
Biedermann, Bernadette. 2016. “The theory of museology : museology as it is - defined by two pioneers: Zbyněk Z. Stránský and Friedrich Waidacher.” Museologica Brunensia (2):51-64. DOI: 10.5817/MuB2016-2-6. DOI: https://doi.org/10.5817/MuB2016-2-6
Boltanski, Luc. 2011. “Od rzeczy do dzieła. Procesy atrybucji i nadawania wartości przedmiotom.” Pp. 17-49 in Wieczna radość. Ekonomia polityczna społecznej kreatywności, edited by M. Kozłowski et al. Warsaw: Fundacja Bęc Zmiana.
Borusiewicz, Mirosław. 2012. Nauka Czy Rozrywka? Nowa Muzeologia w Europejskich Definicjach Muzeum. Cracow: Universitas.
Bourdieu, Pierre. 1984. Distinction: A Social Critique of the Judgment of Taste. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Broński, Krzysztof. 2013. “Marketing dziedzictwa kulturowego.” Pp. 215-236 in Kultura a rozwój, edited by W J. Hausner, A. Karwińska, and J. Purchla. Warsaw: Narodowe Centrum Kultury.
Charmaz, Kathy. 2009. Teoria Ugruntowana; Praktyczny Przewodnik Po Analizie Jakościowej. Warsaw: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Clarke, Adele E. 1991. “Social Worlds/Arenas Theory as Organizational Theory.” Pp. 119-158 in Social organization and social process: essays in honor of Anselm Strauss, edited by D. R. Maines. New York: Aldine de Gruyter.
Clifford, James. 2000. Kłopoty z Kulturą: Dwudziestowieczna Etnografia, Literatura i Sztuka. Warsaw: Wydawnictwo KR.
Cohen, Anthony P. 1985. The Symbolic Construction of Community. London: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203323373
Crooke, Elizabeth. 2007. Museums and Community: Ideas, Issues and Challenges. London: Routledge.
Fine, Gary Alan. 2004. Everyday Genius: Self-Taught Art and the Culture of Authenticity. Chicago: University of Chicago Press. DOI: https://doi.org/10.7208/chicago/9780226249605.001.0001
Folga-Januszewska, Dorota. 2008. “Muzeum: Definicja i Pojęcie; Czym Jest Muzeum Dzisiaj.” Muzealnictwo 49:200-203.
Folga-Januszewska, Dorota. 2011. „Ekonomia muzeum - pojęcie szerokie.” Pp. 11-16 in Ekonomia Muzeum. Materiały polsko-brytyjskiej konferencji naukowej, edited by D. Folga–Januszewska and B. Gutowski. Cracow: Universitas.
Folga-Januszewska, Dorota. 2015. Muzeum: Fenomeny i Problemy. Cracow: Universitas. DOI: https://doi.org/10.5604/04641086.1150136
Geertz, Clifford. 2005. Wiedza Lokalna. Cracow: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Gell, Alfred. 1998. Art and Agency: An Anthropological Theory. Oxford, New York: Clarendon Press.
Gluziński, Wojciech. 1980. U Podstaw Muzeologii. Warsaw: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Hooper-Greenhill, Eilean. 2007. Museums and education: Purpose, pedagogy, performance. London, New York: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203937525
Hudson, Kenneth. 2014. Social History of Museums: What the Visitors Thought. London, Basingstoke: Palgrave Macmillan.
Jackowski, Aleksander. 2007. Polska sztuka ludowa. Warsaw: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Jagodzińska, Katarzyna. 2021. “Museums as Landscape Activists.” Muzeológia a Kultúrne Dedičstvo 9(2):5-26. DOI: 10.46284/ mkd.2021.9.2.1. DOI: https://doi.org/10.46284/mkd.2021.9.2.1
Jordanova, Ludmilla. 1989. “Objects of Knowledge: A Historical Perspective.” Pp. 22-40 in The New Museology, edited by P. Vergo. London: Reaktion Books.
Kacperczyk, Anna. 2007. “Społeczne światy i areny a problem zmiany organizacyjnej.” Pp. 43-53 in Zarządzanie organizacjami: organizacja jako proces, edited by K. T. Konecki and P. Chomczyński. Lodz: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Kłoskowska, Antonina. 2012. Kultury narodowe u korzeni. Warsaw: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Konecki, Krzysztof T. 2000. Studia z metodologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana. Warsaw: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Krajewski, Marek. 2013. Są w życiu rzeczy: szkice z socjologii przedmiotów. Warsaw: Fundacja Bęc Zmiana.
Kranz-Szurek, Monika. 2012. „Kultura lokalna a globalizacja kulturowa – próba oceny zjawiska.” Roczniki Nauk Społecznych 4(40):11-35.
Kurczewska, Joanna. 2000. “Kanon kultury narodowej.” Pp. 25-63 in Kultura narodowa i polityka, edited by J. Kurczewska. Warsaw: Oficyna Naukowa.
Kurczewska, Joanna. 2003. “Dwie ideologie lokalności z narodem w tle.” Kultura i Społeczeństwo 47(3):131-147.
Kurczewska, Joanna. 2015. “Kreacje małych ojczyzn.” Societas/ Communitas 19-20(1-2):39-64.
Latour, Bruno. 2005. Reassembling the Social: An Introduction to Actor-Network-Theory. Oxford, New York: Oxford University Press.
Levitt, Peggy. 2015. Artifacts and Allegiances: How Museums Put the Nation and the World on Display. Oakland, CA: University of California Press. DOI: https://doi.org/10.1525/california/9780520286061.001.0001
MacCannell, Dean. 2002. Turysta. Nowa teoria klasy próżniaczej. Warsaw: Wydawnictwo Muza.
Macdonald, Sharon. 2013. Memorylands: Heritage and Identity in Europe Today. London, New York: Routledge.
Mach, Zdzisław. 2004. “Polska lokalna, tożsamość i europejska integracja.” Kultura Współczesna 42(4):84–95.
Muggleton, David. 2006. Inside Subculture: The Postmodern Meaning of Style. Oxford: Berg.
Myerscough, John. 1988. The Economic Importance of the Arts in Britain. London: Policy Studies Institute.
Nowak, Stefan. 2010. Metodologia badań społecznych. Warsaw: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Newhouse, Victoria. 2005. „W stronę nowego muzeum.” Pp. 589-633 in Muzeum sztuki. Antologia, edited by M. Popczyk. Cracow: Universitas.
OECD. 2008. The Impact of Culture on Tourism. Paris: OECD Publishing. DOI: 10.1787/9789264040731-en. DOI: https://doi.org/10.1787/9789264040731-en
Ossowski, Stanisław. 1966. “U podstaw estetyki.” Dzieła, vol. 1. Warsaw: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Pomian, Krzysztof. 1990. Collectors and Curiosities: Paris and Venice 1500-1800. Cambridge, Cambridge: Polity Press, Basil Blackwell.
Pomian, Krzysztof. 2006. Historia. Nauka wobec pamięci. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Pomian, Krzysztof. 2014. „Kilka myśli o przyszłości muzeum.” Muzealnictwo 55:7-11. DOI: https://doi.org/10.5604/04641086.1122572
Porczyński, Dominik and Lenka Vargová. 2019. “Between an Object and a Tale: Strategies of Local Narratives Construction in Semi-Peripheral Museums.” Opuscula Musealia 26:173-182. DOI: 10.4467/20843852.OM.18.011.11004. DOI: https://doi.org/10.4467/20843852.OM.18.011.11004
Purchla, Jacek. 2013. “Dziedzictwo kulturowe.” Pp. 39-56 in Kultura a rozwój, edited by W J. Hausner, A. Karwińska, and J. Purchla. Warsaw: Narodowe Centrum Kultury.
Saumarez-Smith, Charles. 1989. “Museums, Artefacts, and Meanings.” Pp. 6-21 in The New Museology, edited by P. Vergo. London: Reaktion Books.
Simmel, Georg. 1980. “Filozofia mody.” Pp. 180-212 in Simmel, edited by S. Magala. Warsaw: Wiedza Powszechna.
Star, Susan Leigh and James R. Griesemer. 1989. “Institutional Ecology, ‘translations’ and Boundary Objects: Amateurs and Professionals Ib Berkeley’s Museum of Vertebrate Zoology 1907-39.” Social Studies of Science 19(3):387-420. DOI: https://doi.org/10.1177/030631289019003001
Stefanik, Magdalena and Marta Kamel. 2013. “Muzea i wystawy interaktywne w Polsce - współczesna atrakcja turystyczna.” Turystyka Kulturowa 8:5-23.
Stephen, Awoniyi. 2001. “The Contemporary Museum and Leisure: Recreation as a Museum Function.” Museum Management and Curatorship 19(3):297-308. DOI: https://doi.org/10.1080/09647770100601903
Stojak, Grażyna. 2007. Świat wychowania przez sztuki piękne w polskiej szkole: edukacyjne aspekty wychowania przez sztukę w kształceniu nauczycieli plastyki. Cracow: Oficyna Wydawnicza “Impuls.”
Strauss, Anselm L. 1977. Mirrors and Masks: The Search for Identity. London: M. Robertson.
Strauss, Anselm. 1978. “A Social World Perspective.” Studies in Symbolic Interaction 1:119-128.
Strauss, Anselm L. 2008. Continual Permutations of Action. New Brunswick, NJ: Aldine Transaction.
Stránsky, Zbyněk Z. 2005. Archeologie a Muzeologie. Brno: Masarykova Univ. v Brně.
Sulima, Roch. 2001. Głosy tradycji. Warsaw: Wydawnictwo DiG.
Szczerski, Andrzej. 2005. “Kontekst, edukacja, publiczność – muzeum z perspektywy ‘nowej muzeologii.’” Pp. 335-344 in Muzeum sztuki. Antologia, edited by M. Popczyk. Cracow: Universitas.
Szlendak, Tomasz. 1998. Technomania: cyberplemie w zwierciadle socjologii. Torun: Graffiti BC.
Świecimski, Jerzy. 1992. “Ekspozycja muzealna jako dzieło sztuki.” Muzealnictwo 34:38-51.
Weil, Stephen E. 1990. “Rethinking the Museum: An Emerging New Paradigm.” Pp. 57-68 in Rethinking the Museum and Other Meditations, edited by S. E. Weil. Washington: Smithsonian Books. Museum News 69(2).
Wieczorkiewicz, Anna. 1996. “O funkcji i retoryce wypowiedzi muzealnej.” Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 50 (1-2):37-53.
Wojakowski, Dariusz. 2006. “Kultura lokalna czyli węzeł symboliczny.” Pp. 127-44 in Oblicza lokalności. Różnorodność miejsc i czasu, edited by J. Kurczewska Warsaw: Wydawnictwo IFiS PAN.
World Tourism Organization. 2001. Cultural heritage and tourism development: a report on the international conference on cultural tourism, Siem Reap, Cambodia 11-13 December 2000. Madrid: World Tourism Organization.
Zgodzińska, Beata. 2018. “Między dziełem sztuki a pozycją w inwentarzu muzealiów.” Pp. 173-188 in Dyskursy sztuki. Dyskursy o sztuce, edited by W. T. Pękala. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Ziębińska-Witek, Anna. 2020. “Musealisation of Communism, or How to Create National Identity in Historical Museums.” Muzeológia a Kultúrne Dedičstvo 8(4):59-72. DOI: 10.46284/mkd.2020.8.4.5. DOI: https://doi.org/10.46284/mkd.2020.8.4.5
Znaniecki, Florian. 1937. “Rola Społeczna Artysty.” Wiedza i Życie 12(8-9):503-517.
Znaniecki, Florian. 1945. “Social Organization and Institutions.” Pp. 172-217 in Twentieth Century Sociology, edited by G. Gurvich and W. E. Moore. New York: The Philosophical Library.
Znaniecki, Florian. 1954. “Social Groups in the Modern World.” Pp. 125-140 in Freedom and control in modern society, edited by M. Berger, T. Abel, and C. H. Page. New York: D. van Nostrand Company, Inc.
Znaniecki, Florian. 1963. Cultural Sciences. Their Origin and Development. Urbana: University of Illinois Press.
Znaniecki, Florian. 1990. Współczesne narody. Warsaw: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Znaniecki, Florian. 2011. Relacje społeczne i role społeczne. Warsaw: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
