To Exist Is to Create: On the Life-Creative Attitude of Old Professors Based on Selected Examples

Authors

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.21.2.02

Keywords:

old age, old professor, philosopher, film director

Abstract

The subject of qualitative research presented in the article is (scientific and artistic) creativity in the context of individual experience of old age. The figure – social and professional role – that is of interest to the author is the old professor, the master. In the European culture, it is a symbol of wisdom, experience, special abilities, but also of unfulfillment, of the split that Johann Wolfgang Goethe’s Faust deals with. The author conducted qualitative analyses of the content of selected texts and materials. She used concepts from the sociology of art and the artist (M. Gołaszewska). The author was also inspired by philosophical reflections (E. Sourieu, B. Jasinski, V. Frankl). The first stage of the research involved an analysis of the contents of three texts about the old professor: a poem by W. Szymborska, a book-interview by K. Zanussi, and the notes by W. Stróżewski. The second stage of comparative analyses concerned the attitudes of other eminent professors; their selected publications, achievements, sometimes biographies, memoirs, and interviews. On this basis, the author wanted to reconstruct the experience of old age and late activity of the authorities (philosophers), their values, motives, senses, and fears. Based on various criteria, she identified six types of the attitudes of old professors with regard to creativity in late life.

Author Biography

  • Ewelina Wejbert-Wąsiewicz, Uniwersytet Łódzki

    Socjolożka, profesorka w Katedrze Socjologii Sztuki, w Instytucie Socjologii, na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym Uniwersytetu Łódzkiego. Jej zainteresowania naukowe dotyczą socjologii sztuki i kultury, socjologii filmu, socjologii artystów i artystek, tabu społeczno-kulturowego, w tym tematyki starości i aborcji. Autorka książki Bez retuszu czy po liftingu: obrazy starości i aborcji w filmie (2017). Jej ostatnia publikacja książkowa z 2023 roku (Teatr bliskiego kontaktu. Studia przypadków grup teatralnych), napisana we współautorstwie (z Katarzyną Kalinowską, Katarzyną Kułakowską i Emilią Zimnicą-Kuziołą), dotyczy polskich teatrów alternatywnych.

References

Banduła Kamila, Chorobik Monika (2011), Międzygeneracyjne różnice w postrzeganiu starości, [w:] Jowita Skrzypaszek, Monika Chorobik (red.), Przestrzenie seniorów. Codzienne oblicza i medialne kreacje starości, Kraków: Wydawnictwa AGH, s. 19–30.

Buber Martin (1992), Ja i Ty. Wybór pism filozoficznych, przełożył Jan Doktór, Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax.

Buber Martin (1993), Problem człowieka, przełożył Jan Doktór, Warszawa: Fundacja Aletheia – Wydawnictwo SPACJA.

Czekanowski Piotr (2012), Społeczne aspekty starzenia się ludności w Polsce. Perspektywa socjologii starości, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Czerniawska Olga (red.) (1998), Style życia w starości, Łódź: Wydawnictwo WSHE.

Dąbrowska Justyna (2018), Wszystko, co nie istnieje, „Tygodnik Powszechny”, nr 31, https://www.tygodnikpowszechny.pl/wszystko-co-nie-istnieje-154268 (dostęp: 3.06.2024).

Fałtynowicz Wiesław (2021), To nie są uczelnie dla starych ludzi, „Gazeta Wyborcza”, 15.07.2021, https://wyborcza.pl/7,162657,27333194,to-nie-sa-uczelnie-dla-starych-ludzi.html (dostęp: 5.06.2024).

Finogenow Maria (2013), Rozwój w okresie późnej dorosłości – szanse i zagrożenia, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica”, vol. 297, s. 93–103. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6018.297.08

Frankl Viktor (2009), Człowiek w poszukiwaniu sensu, przełożyła Aleksandra Wolnicka, Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca.

Gibbs Graham (2015), Analizowanie danych jakościowych, przełożyła Maja Brzozowska-Brywczyńska, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Golka Marian (1996), Socjologiczny obraz sztuki, Poznań: Wydawnictwo Ars Nova.

Golka Marian (2008), Socjologia sztuki, Warszawa: Wydawnictwo Difin,

Golka Marian (2021), Sekrety ludzkiego czasu, Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.

Gołaszewska Maria (1977), Człowiek w zwierciadle sztuki, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Gołaszewska Maria (1986), Zarys estetyki, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Grabowska Mirosława, Gwiazda Magdalena, Roguska Beata (red.) (2022), Młodzież 2021, Warszawa: CBOS.

Gromek-Illg Joanna (2024), Szymborska. Znaki szczególne. Biografia wewnętrzna, Kraków: Wydawnictwo Znak.

Halicka Małgorzata (2004), Satysfakcja życiowa ludzi starych. Studium teoretyczno-empiryczne, Białystok: Akademia Medyczna.

Halicki Jerzy (2010), Obrazy starości rysowane przeżyciami seniorów, Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.

Hartman Jan (2015), Gorzkie życie polskich akademików, „Polityka”, 25.04.2015, https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/1616201,1,gorzkie-zycie-polskich-akademikow.read (dostęp: 5.06.2024).

Heinich Nathalie (2010), Socjologia sztuki, przełożyła Agnieszka Karpowicz, Warszawa: Oficyna Naukowa.

Heinich Nathalie (2023), Sztuka jako wyzwanie dla socjologii. Rozmowy z Julienem Ténédosem, przełożył Jan Maria Kłoczowski, Gdańsk: Wydawnictwo słowo/obraz terytoria.

Instytut SW Research (2024), Aktualny ranking najbardziej poważanych zawodów (2024), https://swresearch.pl/ranking-zawodow (dostęp: 3.06.2024).

Jan XXIII (2014), Dziennik duszy. Rekolekcja i notatki duchowe 1895–1963, przełożyła Józefa Ledóchowska, Kraków: Wydawnictwo Znak.

Jasiński Bogusław (1986), Istnieć znaczy tworzyć, Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawnicza.

Jasiński Bogusław (1992), Tezy o ethosofii, Kraków: Wydawnictwo Ethos.

Jasiński Bogusław (2009), Sztuka? – tylko wtedy, kiedy jestem. Szkice o tajemnicy istnienia, twórczości i kulturze czynnej, Kraków: Wydawnictwo Ethos.

Jasiński Bogusław (2010), Po drugiej stronie wiersza, Kraków: Wydawnictwo Ethos.

Jasiński Bogusław (2012), Sztuka zamiast filozofii, „Sztuka i Dokumentacja”, nr 6, s. 97–107.

Karwowska Aneta Agnieszka (2016), Człowiek wobec starości: wątki bioetyczne i filozoficzne, https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/11903/1/A_A_Karwowska_Czlowiek_wobec_starosci.pdf (dostęp: 4.06.2024).

Kołakowski Leszek (2009), Czy Pan Bóg jest szczęśliwy i inne pytania, Kraków: Wydawnictwo Znak.

Kotarbiński Tadeusz (1967), Medytacje o życiu godziwym, Warszawa: Wydawnictwo Wiedza Powszechna.

Kotlarska-Michalska Anna (2000), Starość w aspekcie socjologicznym, „Roczniki Socjologii Rodziny”, t. XII, s. 147–159, https://repozytorium.amu.edu.pl/server/api/core/bitstreams/73e8bd61-e397-4b78-abde-bf0a48548146/content (dostęp: 23.02.2025).

Kowalik Wojciech, Pawlina Anna (red.) (2015), Nowe zjawiska i procesy w badaniach nad polskimi kulturami starości, Kraków: AGH.

Kubiak Michał (2016), Polityka społeczna wobec ludzi starych w Polsce na tle współczesnych przemian społeczno-gospodarczych, Gdańsk: Uniwersytet Gdański.

Leszczyński Adam (2018), Prekariusze na uczelniach, „Krytyka Polityczna”, 5.02.2018, https://krytykapolityczna.pl/kraj/prekariusze-na-uczelniach/ (dostęp: 4.06.2024).

Łącki Piotr (2021), O tym, co w życiu najważniejsze. Drogowskazy Leszka Kołakowskiego, https://psychologdlaseniora.pl/artykuly/o-tym-co-w-zyciu-najwazniejsze-drogowskazy-leszka-kolakowskiego/ (dostęp: 5.06.2024).

Moskwa Jacek (2023), Samotność Fausta, Kraków: Wydawnictwo Znak.

Mucha Janusz, Krzyżowski Łukasz (red.) (2011), Ku socjologii starości. Starzenie się w biegu życia jednostki, Kraków: AGH.

Omyła-Rudzka Małgorzata (oprac.) (2019), Które zawody poważamy?, Komunikat z badań nr 157, Warszawa: CBOS, https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2019/K_157_19.PDF (dostęp: 3.06.2024).

Ossowski Stanisław (1966), U podstaw estetyki, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Pękala Teresa (1988), Od estetyki twórczości do estetyki moralności, „Akcent”, nr 3, s. 154–163.

Piotrowski Jerzy (1973), Miejsce człowieka starego w rodzinie i społeczeństwie, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Rosińska Zofia (1985), Psychoanalityczne myślenie o sztuce, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Rosińska Zofia (2017), I Kongres Zdrowia Psychicznego, https://www.youtube.com/watch?v=cw9Umj8ZZK0 (dostęp: 4.06.2024).

Rosińska Zofia (2023), Po śladach. Doświadczenie modlitewne w ujęciu filozofii kultury, Warszawa: Oficyna Naukowa.

Rudnik Anna (2014), Relacje międzypokoleniowe w rodzinie, [w:] Piotr Szukalski (red.), Relacje międzypokoleniowe we współczesnych rodzinach polskich, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 41–56.

Russell Bertrand (1959), Jak się zestarzeć i umrzeć bez lęku, „Racje”, nr 10, https://humanizm.net.pl/jakumrzecbezleku.html (dostęp: 12.08.2024).

Silverman David (2008), Prowadzenie badań jakościowych, przełożyła Joanna Ostrowska, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Silverman David (red.) (2012), Interpretacja danych jakościowych, przełożyły Małgorzata Głowacka-Grajper, Joanna Ostrowska, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Słabek Jakub (reż.) (2023), Niemiecki ksiądz u progu Auschwitz, https://www.youtube.com/watch?v=FTHt_de3hT0 (dostęp: 24.05.2024).

Souriau Étienne (1990), Sztuka i Filozofia, przełożyła Irena Wojnar, „Sztuka i Filozofia”, nr 3, s. 25–41.

Stróżewski Władysław (2023), Stary profesor, „Znak”, czerwiec, https://www.miesiecznik.znak.com.pl/strozewski-staryprofesor/ (dostęp: 15.08.2024).

Susułowska Maria (1989), Psychologia starzenia się i starości, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Szczepaniak Karolina (2012), Zastosowanie analizy treści w badaniach artykułów prasowych – refleksje metodologiczne, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica”, vol. 42, s. 83–112.

Szczepański Jan (1974), Korzeniami wrosłem w ziemię, Katowice: Wydawnictwo Śląsk.

Szczepański Jan (1983), Zapytaj samego siebie, Warszawa: Wydawnictwo Nasza Księgarnia.

Szczepański Jan (1984), Sprawy ludzkie, Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik.

Szczepański Jan (1999), Fantazje na temat czasu, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.

Szczepański Jan (2013), Dzienniki z lat 1945−1968, Ustroń: Galeria na Gojach.

Szkaradnik Katarzyna (2015), Socjolog „kreślący znaki wieczne”. Jana Szczepańskiego autoportret rozproszony, „Zagadnienia Rodzajów Literackich”, nr 58, z. 1, s. 43–55.

Szopska Halina (1986), Władysław Tatarkiewicz. „Nie znoszę organicznie rzeczy niejasnych i mętnych”, https://www.youtube.com/watch?v=hSppJHFLFcM (dostęp: 4.06.2024).

Szukalski Piotr (red.) (2009), Przygotowanie do starości. Polacy wobec starzenia się, Warszawa: Instytut Spraw Publicznych.

Szymborska Wisława (2005), Dwukropek, Kraków: Wydawnictwo A5.

Szyszkowska Małgorzata (2019), Uwagi na temat wartości, wartościowania i doświadczenia estetycznego w kontekście współczesnej estetyki, „Sztuka i Filozofia”, nr 55, s. 101–121, https://artandphilosophy.pl/wp-content/uploads/2020/11/SziF_55.pdf (dostęp: 6.06.2024). DOI: https://doi.org/10.14394/sztfil.2019.0015

Tatarkiewicz Władysław (1967), O szczęściu, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Tatarkiewicz Władysław (1978), Parerga, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Tatarkiewicz Władysław (2022), Dzienniki: lata 1969–1977, t. III, Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki.

Trafiałek Elżbieta (2006), Wykluczenie społeczne ludzi starych. Źródła, skutki, perspektywy na przyszłość, [w:] Jerzy T. Kowaleski,

Piotr Szukalski (red.), Starość i starzenie się jako doświadczenie jednostek i zbiorowości ludzkich, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 171–176.

Troczyński Konstanty (1936), Elementy form literackich, Poznań: Jan Jachowski Księgarnia Uniwersytecka.

Wejbert-Wąsiewicz Ewelina (2017), Bez retuszu czy po liftingu? Obrazy starości i aborcji w filmie, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Zanussi Krzysztof (reż.) (2022), Liczba doskonała.

Zanussi Krzysztof (2023), Samotny Faust – wywiad z reżyserem, https://www.youtube.com/watch?v=p0igMXG8w2w (dostęp: 24.05.2024).

Znaniecki Florian (1984), Społeczne role uczonych, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Żmigrodzki Zbigniew (1999), Czy profesor jest potrzebny?, „Forum Akademickie”, nr 3, https://forumakademickie.pl/media/archiwum/99/3/artykuly/09-przeglad.htm (dostęp: 6.06.2024).

Published

2025-05-30

Issue

Section

Articles

How to Cite

Wejbert-Wąsiewicz, Ewelina. 2025. “To Exist Is to Create: On the Life-Creative Attitude of Old Professors Based on Selected Examples”. Przegląd Socjologii Jakościowej 21 (2): 22-45. https://doi.org/10.18778/1733-8069.21.2.02.