Społeczna konstrukcja praw zwierząt na przykładzie kampanii „Zostań Wege na 30 dni”

Joanna Jaczewska

doi:10.18778/1733-8069.17.2.05

Autor

Joanna Jaczewska Uniwersytet Gdański, Zakład Rozwoju Regionalnego https://orcid.org/0000-0002-9608-2340

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.17.2.05

Słowa kluczowe:

animal studies, analiza dyskursu, prawa zwierząt, wartości, ruchy społeczne

Abstrakt

Klasyczne koncepcje tłumaczące powstawanie wartości i norm społecznych odwołują się do mechanizmów, które wpływają korzystnie na rozwój społeczności ludzkich. Jak jednak można wytłumaczyć pojawianie się norm moralnych w stosunku do przedstawicieli innych gatunków? W wymiarze teoretycznym zasadniczą ideą artykułu jest rozszerzenie katalogu sposobów powstawania norm (według klasyfikacji Hansa Joasa). W artykule postanowiono przyjrzeć się strategiom konstruowania praw zwierząt w dyskursie prozwierzęcym za pomocą analizy struktury i treści wypowiedzi. Materiał do analizy zaczerpnięty został z kampanii „Zostań Wege na 30 dni”, zachęcającej do wypróbowania diety roślinnej. W wyniku analiz zidentyfikowano cztery kluczowe strategie mające zmienić stosunek do gatunków pozaludzkich: a) redefinicję statusu zwierząt, b) redefinicję działań człowieka, c) redefinicję jedzenia zwierząt oraz d) sygnalizowanie pozytywnych konsekwencji realizacji praw zwierząt.

Biogram autora

Joanna Jaczewska - Uniwersytet Gdański, Zakład Rozwoju Regionalnego

Joanna Jaczewska, mgr, socjolożka, urbanistka, asystentka w Zakładzie Rozwoju Regionalnego Uniwersytetu Gdańskiego. Interesuje się związkami między dyskursem a procesami społecznymi, a także partycypacją społeczną, percepcją przestrzeni oraz zrównoważonym rozwojem miast. W swoich badaniach wykorzystuje jakościowe i ilościowe metody badań społecznych, analizy przestrzenne GIS oraz algorytmy uczenia maszynowego.

Bibliografia

Alexander Jeffrey C. (1988) Introduction: Durkheimian Sociology and Cultural Studies Today [w:] idem, ed., Durkheimian Sociology: Cultural Studies. Cambridge: Cambridge University Press, s. 1–21. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511598258

Alexander Jeffrey C. (2006) The Civil Sphere. New York: Oxford University Press.

Barcz Anna, Dąbrowska Magdalena (2014) Wstęp [w:] Anna Barcz, Magdalena Dąbrowska, red., Zwierzęta, gender i kultura. Perspektywa ekologiczna, etyczna i krytyczna. Lublin: E-naukowiec, s. 7–15.

Berger Peter L., Luckmann Thomas (2010) Społeczne tworzenie rzeczywistości. Traktat z socjologii wiedzy. Przełożył Józef Niżnik. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Blumer Herbert (2007) Interakcjonizm symboliczny. Przełożyła Grażyna Woroniecka. Kraków: Nomos.

Burdziej Stanisław (2011) Niektóre problemy z tłumaczeniem Frame Analysis Ervinga Goffmana – perspektywa tłumacza. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 7, nr 2, s. 42–53. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.7.2.04

Coleman James (1990) Foundations of Social Theory. Cambridge, MA: Belknap Press.

Cook Guy (2015) “A pig is a person” or “you can love a fox and hunt it”: Innovation and tradition in the discursive representation of animals. „Discourse & Society”, vol. 26, no. 5, s. 587–607. DOI: https://doi.org/10.1177/0957926515576639

Cukras-Stelągowska Joanna (2015) Wokół debaty nad ubojem rytualnym w Polsce – analiza dyskursów publicznych. „Społeczeństwo i Polityka”, t. 4, nr 45, s. 139–156.

Douglas Mary (2007) Czystość i Zmaza. Przełożyła Marta Bucholc. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Fairclough Norman (1992) Discourse and Social Change. Cambridge: Polity Press.

Francuz Grzegorz (2011) Strategie przypisywania statusu moralnego istotom żywym. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.

Freeman Carrie P. (2010) Framing Animal Rights in the “Go Veg” Campaigns of U.S. Animal Rights Organizations. „Society and Animals”, no. 18, s. 163–182. DOI: https://doi.org/10.1163/156853010X492015

Freeman Carrie.P (2013) Stepping Up to the Veggie Plate: Framing Veganism as Living Your Values [w:] Emily Plec, ed., Perspectives on Human Animal Communication: Intercultural Communication. New York: Routledge, s. 93–112.

Goffman Erving (1981) Człowiek w teatrze życia codziennego. Przełożyli Helena Datner-Śpiewak, Paweł Śpiewak. Warszawa: PIW.

Gzyra Dariusz (2017) Problemy ekstensjonizmu etycznego [w:] Beata A. Nowak, Kamil Maciąg, red., Filozoficzne rozważania o naturze człowieka, Lublin: Wydawnictwo Naukowe TYGIEL, s. 135–149.

Habermas Jurgen (2005) Faktyczność i obowiązywanie: teoria dyskursu wobec zagadnień prawa i demokratycznego państwa prawnego. Przełożyli Adam Romaniuk, Robert Marszałek. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Haidt Jonathan (2001) The Emotional Dog and Its Rational Tail: A Social Intuitionist Approach to Moral Judgment. „Psychological Review”, vol. 108, no. 4, s. 814–834. DOI: https://doi.org/10.1037/0033-295X.108.4.814

Herzog Harold A., Golden Lauren L. (2009) Moral Emotions and Social Activism: The Case of Animal Rights. „Journal of Social Issues”, vol. 65, no. 3, s. 485–498. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.2009.01610.x

Honneth Axel (2012) Walka o uznanie. Moralna gramatyka konfliktów społecznych. Przełożył Jakub Duraj. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.

Jacobsson Kerstin, Lindblom Jonas (2013) Emotion work in animal rights activism: A moral-sociological perspective. „Acta Sociologica”, vol. 56, no. 1, s. 55–68. DOI: https://doi.org/10.1177/0001699312466180

Jasper James M., Poulsen Jane D. (1995) Recruiting Strangers and Friends: Moral Shocks and Social Networks in Animal Rights and Anti-Nuclear Protests. „Social Problems”, vol. 42, no. 4, s. 493–512. DOI: https://doi.org/10.1525/sp.1995.42.4.03x0129y

Joas Hans (2010) Powstawanie wartości. Przełożył Michał Kaczmarczyk. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Joy Melanie (2017) Beyond Beliefs: A Guide to Improving Relationships and Communication for Vegans, Vegetarians, and Meat Eaters. Petaluma, CA: Roundtree Press.

Kaczmarczyk Michał (2019) An Invasion of Tricksters: Critical Remarks on Bruno Latour’s Social Theory and Its Polish Reception. „Studia Socjologiczne”, t. 235, nr 4, s. 5–44.

Konecki Krzysztof T. (2005) Ludzie i ich zwierzęta. Interakcjonistyczno-symboliczna analiza społecznego świata właścicieli zwierząt domowych. Warszawa: Scholar.

Luhmann Niklas (2012) Systemy społeczne. Zarys ogólnej teorii. Przełożył Michał Kaczmarczyk. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.

Mamzer Hanna (2014) Zwierzę jako podmiot. O metastrategiach kolonizowania przyrody. „Porównania”, nr 15, s. 75–90. DOI: https://doi.org/10.14746/p.2014.15.10881

McDonald Barbara (2000) “Once you know something, you can’t not know it”: An empirical look at becoming vegan. „Society & Animals”, vol. 8, no. 1, s. 1–23. DOI: https://doi.org/10.1163/156853000X00011

Nowosielski Michał (2011) Socjologiczna refleksja na temat ruchów społecznych. „Przegląd Zachodni”, nr 4, s. 3–28.

Parsons Talcott (2009) System społeczny. Przełożył Michał Kaczmarczyk. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.

Peters Anne (2020) Introduction [w:] Anne Peters, ed., Studies in Global Animal Law. Heidelberg: Max Planck Institute for Comparative Public Law and International Law, s. 1–13. DOI: https://doi.org/10.1007/978-3-662-60756-5_1

Pisarek Walery (2000) Polskie słowa sztandarowe i ich publiczność: lata dziewięćdziesiąte. „Zeszyty prasoznawcze”, t. 43, nr 3–4, s. 19–41.

Pręgowski Michał P. (2014) „Najwierniejszy, najukochańszy”. Ostatnie pożegnania opiekunów z psami [w:] Michał P. Pręgowski, Justyna Włodarczyk, red., Pies też człowiek? Relacje psów i ludzi we współczesnej Polsce. Gdańsk: Wydawnictwo Naukowe Katedra, s. 157–178.

Rancew-Sikora Dorota (2009) Sens polowania. Współczesne znaczenia tradycyjnych praktyk na przykładzie dyskursu łowieckiego. Warszawa: Scholar.

Rancew-Sikora Dorota (2010) Procedury zaznaczania i przekraczania granic gatunku ludzkiego w opowieściach miłośników zwierząt [w:] Krzysztof T. Konecki, Anna Kacperczyk, red., Procesy tożsamościowe. Symboliczno-interakcyjny wymiar konstruowania ładu i nieładu społecznego. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 113–138.

Rorty Richard (1996) Przygodność, ironia i solidarność. Przełożył Jan Popowski. Warszawa: Wydawnictwo Spacja.

Rozin Paul, Haidt Jonathan, McCauley Clark R. (2008) Disgust [w:] Michael Lewis, Jeannette M. Haviland-Jones, Lisa F. Barrett, eds., Handbook of Emotions, third edition. New York: Guilford Press, s. 757–776.

Ryan Charlotte, Gamson William A. (2006) The Art of Reframing Political Debates. „Contexts”, vol. 5, no. 1, s. 13–18. DOI: https://doi.org/10.1525/ctx.2006.5.1.13

Searle John (1999) Umysł, język, społeczeństwo. Filozofia i rzeczywistość. Przełożyła Dominika Cieśla. Warszawa: Wydawnictwo Cis.

Simmel Georg (2006) Most i drzwi. Wybór esejów. Przełożyła Małgorzata Łukasiewicz. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Snow David A., Benford Robert D. (1988) Ideology, Frame Resonance and Participant Mobilization [w:] Bert Klandermans, Hanspeter Kriesi, Sidney G. Tarrow, eds., From structure to action: Comparing social movement research across cultures. Greenwich: JAI Press, s. 197–218.

Sztompka Piotr (2012) Socjologia. Analiza społeczeństwa. Kraków: Wydawnictwo Znak.

Tazbir Janusz (1993) Okrucieństwo w nowożytnej Europie. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”.

van Dijk Teun A. (2001) Badania nad dyskursem [w:] Teun A. van Dijk, red., Dyskurs jako struktura i proces. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.