Propozycja oceny funkcjonowania zmysłu powonienia i stymulacji węchowej dzieci w ramach postępowania logopedycznego w zaburzeniach o różnej etiologii
DOI:
https://doi.org/10.18778/2544-7238.10.08Słowa kluczowe:
zmysł węchu, zaburzenia węchu, terapia węchowa, odruchowe reakcje oralne na zapachyAbstrakt
Zaburzenia węchu u pacjentów neurologicznych były zauważane przez diagnostów i terapeutów z różnych dziedzin, jednak dopiero ostatnie lata sprawiły, że zmysł węchu oraz terapia jego zaburzeń stały się ważnym obszarem badań i naukowych poszukiwań również w logopedii. Przedstawione w artykule procedury badania zmysłu powonienia u dzieci do 2. roku życia oraz stymulacji węchowo‑oddechowej mają charakter poglądowy, zostały przygotowane w odniesieniu do najnowszych badań, m.in. neuropsychologicznych, neuroanatomicznych, oraz wynikają z doświadczeń terapeutycznych w pracy z pacjentami logopedycznymi z zaburzeniami węchu. Badania i obserwacje przeprowadzone na grupie stu dzieci z trudnościami rozwojowymi i brakiem odruchów świadczących o prawidłowym odbiorze bodźców węchowych jednoznacznie wskazują, że problem zaburzeń olfaktorycznych dotyczy bardzo dużej grupy dzieci i wpływa na całościowe funkcjonowanie małego człowieka od pierwszych chwil jego życia. Zaproponowany protokół postępowania diagnostyczno‑terapeutycznego w zaburzeniach węchu został opracowany, a następnie zastosowany w okresie od kwietnia 2022 do kwietnia 2023 roku na pacjentach w wieku od 3 do 24 miesięcy w Dziennym Ośrodku Rehabilitacji Dziecięcej „Ołtaszynek” we Wrocławiu. Ewaluacja działań świadczy o efektywności zastosowanych procedur w zakresie wywołania odruchów towarzyszących odbiorowi zapachów, w tym pojawienia się nosowego toru oddechowego.
Pobrania
Bibliografia
Albert E., 2022, Petit Manuel pratique pour retrouver l’odorat et le goût, Paris: De Beck Superieur SA.
Albert E., Michel J., 2022, Rééducation Olfactive par les Épices, ESPIG – materiały do zestawu z przyprawami do stymulacji węchu.
Arshamian A., Gerkin R.C., Kruspe N., Wnuk E., Floyd S., O’Meara C., Garrido Rodriguez G., Lundström J.N., Mainland J.D., Majid A., 2022, The perception of odor pleasantness is shared across cultures, „Current Biology”, Vol. 32(9), s. 2061–2066, https://www.cell.com/current‑biology/pdfExtended/S0960-9822(22)00332-3 (dostęp: 14.04.2024). DOI: https://doi.org/10.1016/j.cub.2022.02.062
Barwich A.‑S., 2022, Węch, co nos mówi umysłowi, Kraków: Copernicus Center Press Sp. z o.o.
Berliner D.L., Monti‑Bloch L., Jennings‑White C., Diaz‑Sanchez V., 1996, The functionality of human vomeronasal organ (VNO): evidence for steroid receptors, „Steroid Biochem Molecular Biology”, Vol. 58(3), s. 259–265. DOI: https://doi.org/10.1016/0960-0760(96)00062-3
Buck L.B., 2004, Olfactory Receptors and Odor Coding in Mammals, „Nutrition Review”, Vol. 11(62), s. 184–188. DOI: https://doi.org/10.1301/nr.2004.nov.S184-S188
Buck L.B., Axel R., 1991, A Novel Multigene Family May Encode Odorant Receptors: A Molecular Basis for Odor Recognition, „Cell”, Vol. 65(1), s. 175–187. DOI: https://doi.org/10.1016/0092-8674(91)90418-X
Carneiro J.P., Carvailo J.C., Carneiro S.P., Eloi I., Silva L., Hummel T., Ribeiro J.C., 2024, The “Sniffin’ Kids‑PT” test: A smell test variant for Portuguese children, „European Annals of Otorhinolaryngology, Head and Neck Diseases”, Vol. 141(2), s. 69–75, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38238186/ (dostęp: 14.04.2024). DOI: https://doi.org/10.1016/j.anorl.2023.12.003
Carter C.S., Porges S., 2012, The biochemistry of love: An oxytocin hypothesis, „EMBO Reports”, Vol. 14(91), s. 12–16. DOI: https://doi.org/10.1038/embor.2012.191
Castillo Morales R., 2009, Ustno‑twarzowa terapia regulacyjna, Wrocław: Wydawnictwo „Promyk Słońca”.
Czerniawska E., Czerniawska‑Far J.M., 2007, Psychologia węchu i pamięci węchowej, Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
Gellrich J., Stetzler C., Oleszkiewicz A., Hummel T., Schriever V.A., 2017, Olfactory threshold and odor discrimination ability in children‑evaluation of a modified “Sniffin’ Sticks” test „Scientific Reports”, Vol. 7, 1928, https://doi.org/10.1038/s41598-017-01465-1 DOI: https://doi.org/10.1038/s41598-017-01465-1
Gregory R.L., Colman A., 1995, Czucie i percepcja, Poznań: Wydawnictwo Zysk i S‑ka.
Hamerlińska A., 2019, Węch i jego zaburzenia przedmiotem badań (również) logopedii, „Logopedia”, t. 48(1), s. 187–201.
Höppner J.‑P., 2023, Life as a Verb. In Search for the Origin and Nature of Form & Function, Gent: Skribis.
Hummel T., Nordin S., 2005, Olfactory disorders and their consequences for quality of life, „Acta Otolaryngologica”, Vol. 125(2), s. 116–121. DOI: https://doi.org/10.1080/00016480410022787
Hummel T., Rissom K., Reden J., Hahner A., Weidenbecher M., Huttenbrink K.B., 2009, Effect of Olfactory Training in Patients with Olfactory Loss, „Laryngoscope”, Vol. 119, s. 496–499. DOI: https://doi.org/10.1002/lary.20101
Kahana‑Zweig R., Geva‑Sagiv M., Weissbrod A., Secundo L., Soroker N., Sobel N., 2016, Measuring and Characterizing the Human Nasal Cycle, „PLoS ONE”, Vol. 11(10), https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0162918 (dostęp: 24.11.2023). DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0162918
Kern M., 2012, Mądrość ciała. Czaszkowo‑krzyżowe podejście do istoty zdrowia, Warszawa: Wydawnictwo Virgo.
Lipińska P., Tuz‑Hrycyna N., Rzepakowska A., 2022, Metody oceny i sposoby rehabilitacji węchu po całkowitym usunięciu krtani – przegląd literatury, „Polish Otorhinolaryngology Review”, Vol. 11(1), https://otorhinolaryngologypl.com/resources/html/article/details?id=228405&language=pl&fbclid=IwAR0SSrQXqycbpLDQ1l_YgZrNdvVSBoGaYPv8a6I7ldtzTn1CYOnASkuLU5Y (dostęp: 24.11.2023).
Marciniak‑Firadza R., 2021, Zmysł węchu – istota, zaburzenia, diagnoza, terapia (Na przykładzie logopedy pracującego z dziećmi), „Logopedia”, t. 50(2), s. 169–183. DOI: https://doi.org/10.18778/2544-7238.06.10
Mastrangelo A., Bonato M., Cinque P., 2021, Smell and taste disorders in COVID–19: From pathogenesis to clinical features and outcomes, „Neuroscience Letters”, Vol. 23, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7883672/ (dostęp: 14.04.2024). DOI: https://doi.org/10.1016/j.neulet.2021.135694
Molinier C.L., 2021, L’extraordinaire pouvoir de l’odorat, Paris: De Beck Superieur SA.
Odowska‑Szlachcic B., 2016, Metoda integracji sensorycznej we wspomaganiu rozwoju mowy u dzieci z uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia.
Oleszkiewicz A., Schriever V.A., Croy I., Hähner A., Hummel T., 2019, Updated Sniffin’ Sticks normative data based on an extended sample of 9139 subjects, „European Archives of Oto‑Rhino‑Laryngology”, Vol. 276(3), s. 719–728, https://link.springer.com/article/10.1007/s00405-018-5248-1 (dostęp: 9.04.2024). DOI: https://doi.org/10.1007/s00405-018-5248-1
Pieniak M., Oleszkiewicz A., Avaro V., Calegari F., 2022, Olfactory training – Thirteen years of research reviewed, „Neuroscience and Biobehavioral Reviews”, Vol. 141, 104853, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0149763422003426 (dostęp: 10.04.2024). DOI: https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2022.104853
Porges S., 2020, Teoria poliwagalna, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Racławska E., 2019, Logopedyczne ujęcie oddziaływania aromaterapii na zaburzenia węchu u pacjenta z przerostem błony śluzowej nosa, praca dyplomowa, Wrocław: Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu.
Rapiejko P., 2006, Zmysł węchu, „Alergoprofil”, t. 2, nr 4(7), s. 4–10.
Rapiejko P., 2009, Zaburzenia zmysłu węchu, Warszawa: Medicaleducation.
Rapiejko P., Zielnik‑Jurkiewicz B., Wojdas A., Ratajczak J., Jurkiewicz D., 2007, Występowanie narządu lemieszowo‑nosowego u ludzi dorosłych, „Otolaryngologia Polska”, nr 61(4), s. 581–584. DOI: https://doi.org/10.1016/S0030-6657(07)70489-4
Regner A., 2022, Zastosowanie aromaterapii w holistycznym podejściu do pacjenta – porady praktyczne, Wrocław: Wydawnictwo „Continuo”.
Repetowski M., Kuśmierczyk K., Mazurek A., Michalska J., Olszewski J., 2010, Podstawy anatomii i fizjologii drogi węchowej oraz możliwości topodiagnostyki jej uszkodzeń z użyciem węchowych potencjałów wywołanych, „Aktualności Neurologiczne”, nr 10(2), s. 85–88, https://neurologia.com.pl/artykul.php?a=549 (dostęp 14.04.2024).
Rządzka M., 2020, Odruchy oralne u noworodków i niemowląt. Diagnoza i stymulacja, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Schaal B., Marlier L., Soussignan R., 1998, Olfactory function in the human fetus: Evidence from selective odor of amniotic fluid, „Behavioral Neuroscience”, Vol. 112(6), s. 1438–1449, https://psycnet.apa.org/record/1998-03082-014 (dostęp: 4.11.2023). DOI: https://doi.org/10.1037//0735-7044.112.6.1438
Schaal B., Marlier L., Soussignan R., 2000, Human fetuses learn odors from the pregnant mother’s diet, „Chemical Senses”, Vol. 25(6), s. 729–737. DOI: https://doi.org/10.1093/chemse/25.6.729
Schäfer L., Sorokowska A., Sauter J., Schmidt A.H., Croy I., 2020, Body odours as a chemosignal in the mother‑child relationship: new insights based on an human leucocyte antigen‑genotyped family cohort, https://www.researchgate.net/publication/340816567_Body_odours_as_a_chemosignal_in_the_mother‑child_relationship_new_insights_based_on_an_human_leucocyte_antigen‑genotyped_family_cohort (dostęp: 10.04.2024). DOI: https://doi.org/10.1098/rstb.2019.0266
Sienkiewicz‑Jarosz H., Bieńkowski P., 2012, Neurologiczne aspekty zaburzeń smaku, „Neurologia po Dyplomie”, t. 7, nr 5, s. 61–66.
Sorokowski P., Karwowski M., Misiak M., Marczak M.K., Dziekan M., Hummel T., Sorokowska A., 2019, Sex Differences in Human Olfaction: A Meta‑Analysis, „Frontiers in Psychology”, Vol. 10, https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2019.00242/full (dostęp: 10.04.2024). DOI: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00242
Soussignan R., Schaal B., Marlier L., Jiang T., 1997, Facial and autonomic responses to biological and artificial olfactory stimuli in newborns; reexamining early hedonic odor discrimination, „Physiology and Behavior”, Vol. 62(4), s. 745–758. DOI: https://doi.org/10.1016/S0031-9384(97)00187-X
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.


