Causes of Failure to Produce Narrative Utterances in the Group of Children with Mild Intellectual Disability
DOI:
https://doi.org/10.18778/2544-7238.06.07Keywords:
narrative, intellectual disability, narrative from the developmental perspective, narrative in logopedic diagnosis, causes of failures in producing utterancesAbstract
The paper discusses the problems of narrative from the developmental perspective and in logopedic examinations. It attempts to closely examine the causes of failures to produce narrative utterances in the group of people with mild intellectual disability. The starting point is the adopted assumption that the situation of an intellectually disabled person as an utterance producers is “exceptional”. Their linguistic behaviors take place in different conditions that can be outlined in most general terms as: fragmentary knowledge of reality, limitations connected with understanding phenomena and perceiving them through senses (perception disorders). Children in this group not only acquire the knowledge of the surrounding reality more slowly but do so in a fragmentary way.
Downloads
References
Arendt H., 1991, Myślenie, tłum. H. Buczyńska‑Garewicz, Warszawa: Czytelnik.
Google Scholar
Bal M., 2012, Narratologia. Wprowadzenie do teorii narracji, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar
Bałachowicz J., 1995, Konstruowanie tekstu uczniów klas II–IV na temat obrazka, [w:] J. Bałachowicz, J. Paluszewski (red.), Sprawności językowe dzieci upośledzonych umysłowo w stopniu lekkim, Warszawa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, s. 7–17.
Google Scholar
Bernstein B., 1980, Socjolingwistyka a społeczne problemy kształcenia, [w:] M. Głowiński (red.), Język a społeczeństwo, Warszawa: Czytelnik, s. 83–119.
Google Scholar
Błeszyński J.J., 2013, Niepełnosprawność intelektualna. Mowa – język – komunikacja. Czy iloraz inteligencji wyjaśnia wszystko?, Gdańsk: Harmonia Universalis.
Google Scholar
Białecka‑Pikul M., 2002, Co dzieci wiedzą o umyśle i myśleniu. Badania i opis dziecięcej reprezentacji stanów mentalnych, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar
Bielenda‑Mazur E., 2021, Kompetencja narracyjna: jej rozwój i rola w rozwoju dziecka w wieku przedszkolnym, [w:] A. Maciejewska (red.), Narracja w diagnozie i terapii logopedycznej, Siedlce: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Przyrodniczo‑Humanistycznego, s. 175–185.
Google Scholar
Bokus B., 1991, Tworzenie opowiadań przez dzieci, Kielce: Wydawnictwo Energeia.
Google Scholar
Boniecka B., 2010, Dziecięce wyobrażenie świata. Zbiór studiów, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej.
Google Scholar
Borkowska A., 1998, Analiza dyskursu narracyjnego u dzieci z dysleksją rozwojową, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej.
Google Scholar
Bruner J., 1987, Life as narrative, „Social Research”, Vol. 54(1), s. 11–32.
Google Scholar
Ciszewska‑Psujek U., 2020, Sprawność narracyjna mężczyzn uzależnionych od alkoholu, nieopublikowana rozprawa doktorska, napisana pod kierunkiem Profesor Jolanty Panasiuk, Katedra Logopedii i Językoznawstwa Stosowanego UMCS w Lublinie, Lublin.
Google Scholar
Cywińska M., 2016, Opanowanie języka i mowy przez dziecko, [w:] M. Cywińska (red.), Rozwijanie umiejętności językowych i komunikacyjnych dziecka. Wybrane aspekty, Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza, s. 13–31.
Google Scholar
Domagała A. 2001, Kategorie generujące opis i ich realizacja u osób upośledzonych umysłowo, [w:] S. Grabias (red.), Zaburzenia mowy, t. 1, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej, s. 133–148.
Google Scholar
Domagała A., 2007, Zachowania językowe w demencji. Struktura wypowiedzi w chorobie Alzheimera, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej.
Google Scholar
Domagała A., 2015, Narracja i jej zaburzenia w otępieniu alzheimerowskim, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej.
Google Scholar
Filar D., 2016, Konwencja i kreacja a organizacja wiedzy w języku, [w:] M. Karwatowska, R. Litwiński, A. Siwiec (red.), Konwencja i kreacja w języku, literaturze i narracji historycznej, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej, s. 45–59.
Google Scholar
Gacka E., 2019, Podejście interakcyjne rodzic – dziecko w terapii opóźnień rozwoju mowy, „Logopedia”, nr 48(1), s. 271–285.
Google Scholar
Grabias S., 1994, Język w zachowaniach społecznych, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej.
Google Scholar
Grabias S., 2012, Teoria zaburzeń mowy. Perspektywy badań, typologie zaburzeń, procedury postępowania logopedycznego, [w:] S. Grabias, M. Kurkowski (red.), Logopedia. Teoria zaburzeń mowy, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej, s. 15–71.
Google Scholar
Grabias S., 2015, Postępowanie logopedyczne. Standardy terapii, [w:] S. Grabias, J. Panasiuk, T. Woźniak (red.), Logopedia. Standardy postępowania logopedycznego, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej, s. 13–35.
Google Scholar
Grabias S., 2019a, Język w procesie interakcji. Biologiczne i społeczne uwarunkowania zachowań językowych, [w:] M. Kielar‑Turska, S. Milewski (red.), Język w biegu życia, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia Universalis, s. 60–99.
Google Scholar
Grabias S., 2019b, Język w zachowaniach społecznych. Podstawy socjolingwistyki i logopedii, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej.
Google Scholar
Grabias S., 2021, Wypowiedź jako narzędzie w diagnozie i terapii logopedycznej, [w:] A. Maciejewska (red.), Narracja w diagnozie i terapii logopedycznej, Siedlce: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Przyrodniczo‑Humanistycznego, s. 13–29.
Google Scholar
Grabias S., Kurkowski Z.M., Woźniak T., 2007, Logopedyczny Test Przesiewowy dla dzieci w wieku szkolnym, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej.
Google Scholar
Jęczeń U., 2019, Kreatywne a schematyczne operowanie wiedzą na przykładzie definicji kognitywnej, „Logopedia”, nr 48(1), s. 63–77.
Google Scholar
Jęczeń U., 2021, Definicja kognitywna jako narracja. Sprawności narracyjne w diagnozie logopedycznej oligofazji, [w:] A. Maciejewska (red.), Narracja w diagnozie i terapii logopedycznej, Siedlce: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Przyrodniczo‑Humanistycznego, s. 93–112.
Google Scholar
Kaczorowska‑Bray K., 2017, Kompetencja i sprawność językowa dzieci z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu znacznym, umiarkowanym i lekkim, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Google Scholar
Karmiloff‑Smith A., 1995, Beyond modularity. A developmental perspective on cognitive science, Cambridge: MIT Press.
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.7551/mitpress/1579.001.0001
Kielar‑Turska M., 1989, Mowa dziecka. Słowo i tekst. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Google Scholar
Kielar‑Turska M., 2000, Średnie dzieciństwo. Wiek przedszkolny, [w:] B. Harwas‑Napierała, J. Trempała (red.), Psychologia rozwoju człowieka. Charakterystyka okresów życia człowieka, t. 2, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 83–129.
Google Scholar
Kielar‑Turska M., 2018, Refleksja nad istotą narracji w kontekście badań z zakresu psychologii rozwoju człowieka, „Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce” t. 17, nr 42, s. 71–84, https://doi.org/10.17399/HW.2018.174205
Google Scholar
Kordys J., 2001, Pamięć i opowiadanie, [w:] B. Owczarek, Z. Mitosek, W. Grajewski (red.), Praktyki opowiadania, Kraków: Wydawnictwo Universitas, s. 127–173.
Google Scholar
Kozera‑Wierzchoś M., 2015, Narracja w upośledzeniach umysłowych. Na podstawie zachowań językowych dzieci z zespołem Downa, nieopublikowana rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem prof. S. Grabiasa, Zakład Logopedii i Językoznawstwa Stosowanego, Uniwersytet Marii Curie‑Skłodowskiej w Lublinie, Lublin.
Google Scholar
Kulas P., 2014, Narracja jako przedmiot badań oraz kategoria teoretyczna w naukach społecznych, „Kultura i Społeczeństwo”, nr 4, s. 111–130.
Google Scholar
Labov W., Waletzky J., 1967, Narrative analysis. Oral version of personal experience [w:] J. Helm (red.), Essays on the verbal and visual arts, Seattle: American Ethnological Society, s. 12–44.
Google Scholar
Ligęza M., 1982, Poznawcza funkcja pytań dzieci w wieku poniemowlęcym i przedszkolnym, „Psychologia Wychowawcza”, nr 5, s. 501–519.
Google Scholar
Ligęza M., 2019, Interpersonalna funkcja pytań pojedynczych i serii pytań u dzieci w wieku 1,6–6,0, [w:] M. Kielar‑Turska, S. Milewski (red.), Język w biegu życia, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia Universalis, s. 360–399.
Google Scholar
Lubaś W., 1979, Społeczne uwarunkowania współczesnej polszczyzny: szkice socjolingwistyczne, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Google Scholar
Łuczyński E., 2019, Proces gramatykalizacji w rozwoju językowym dziecka, [w:] M. Kielar‑Turska, S. Milewski (red.), Język w biegu życia, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia Universalis, s. 171–201.
Google Scholar
Maciejewska A. (red.), 2021, Narracja w diagnozie i terapii logopedycznej, Siedlce: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Przyrodniczo‑Humanistycznego.
Google Scholar
Mandler J., 1983, Representation, [w:] P.H. Mussen (red.), Child psychology, New York: Wiley, s. 421–494.
Google Scholar
Michalik M., 2010, Między językiem, myśleniem a rzeczywistością – budowanie kompetencji gramatyczno‑leksykalnej dziecka podejrzewanego o upośledzenie intelektualne. Studium przypadku, [w:] M. Michalik, A. Siudak (red.), Zagadnienia mowy i myślenia, Kraków: Collegium Columbinum, s. 31–50.
Google Scholar
Muzyka‑Furtak E. (2019), Terapia surdologopedyczna – programowanie języka, [w:] E. Muzyka (red.), Surdologopedia, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia Universalis, s. 312–328.
Google Scholar
Nadolska H., 1995, Kompetencja narracyjna uczniów na różnym poziomie inteligencji: przejawy – uwarunkowania – tendencje rozwojowe, Białystok: Agencja Usługowo‑Wydawnicza przy współpracy Trans Humana.
Google Scholar
Nelson K., 1974, Variations in children’s concepts by age and category, „Child Development”, No. 45, s. 577–584.
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.2307/1127823
Nelson K., 1986, Event knowledge: structure and function in development, Hillsdale: Erlbaum.
Google Scholar
Obuchowska I., 1995, Dziecko upośledzone umysłowo w stopniu lekkim, [w:] taż (red.), Dziecko niepełnosprawne w rodzinie, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, s. 212–252.
Google Scholar
Ostrowska U., 2000, Dialog w pedagogicznym badaniu jakościowym, Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Google Scholar
Porayski‑Pomsta J., 2009, Zagadnienie periodyzacji rozwoju mowy dziecka, „Logopeda”, nr (1)7, s. 7–31.
Google Scholar
Przetacznik‑Gierowska M., 1994, Od słowa do dyskursu, Warszawa: Wydawnictwo Energeia.
Google Scholar
Rakowska A., 2003, Język, komunikacja, niepełnosprawność. Wybrane zagadnienia, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej.
Google Scholar
Rosner K., 2003, Narracja, tożsamość i czas, Kraków: Wydawnictwo Universitas.
Google Scholar
Rumelhart D.E., Lindsay P.H., Norman D.A., 1972, Process Model for Long‑Term Memory, [w:] E. Tulving, W. Donaldson (red.), Organization of Memory, New York: Academic Press, s. 197–246.
Google Scholar
Schank R.C., Abelson R., 1977, Scripts, plans, goals and understanding, Hillsdale: Lawrence Erlbaum Associates.
Google Scholar
Shugar G.W., 1982, Interakcja, koordynacja linii działania i funkcjonowanie językowe, Wrocław: Ossolineum.
Google Scholar
Shugar G.W., Bokus B., 1988, Twórczość językowa dziecka w sytuacji zabawowo‑zadaniowej, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Google Scholar
Smoczyńska M., 1991, Z badań nad rozwojem narracji: wprowadzenie, odniesienia, [w:] J. Porayski‑Pomsta (red.), Zagadnienia komunikacji językowej dzieci i młodzieży, Warszawa: Dom Wydawniczy „Elipsa”, s. 19–28.
Google Scholar
Stemplewska K., 1997, Rozwój reprezentacji, [w:] M. Materska, T. Tyszka (red.), Psychologia i poznanie, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 61–76.
Google Scholar
Szuman S., 1939, Rozwój pytań dziecka. Badania nad rozwojem umysłowości dziecka na tle jego pytań, Warszawa–Wilno–Lublin: Biblioteka Dzieł Pedagogicznych.
Google Scholar
Szurek M.M., Zmuda E., 2020, Od słowa do opowieści. Usprawnianie kompetencji narracyjnych dziecka drogą doskonalenia zdolności opowiadania, „Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce. Opowieści w Życiu Dziecka”, t. 15, nr 2(56), s. 63–76.
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.35765/eetp.2020.1556.05
Tischner J., 1991, Filozofia współczesna, Kraków: Wydawnictwo Ignatianum.
Google Scholar
Trzebiński J., 2002a, Narracyjne konstruowanie rzeczywistości, [w:] tenże (red.), Narracja jako sposób rozumienia świata, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, s. 17–42.
Google Scholar
Trzebiński J., 2002b, Wstęp, [w:] tenże (red.), Narracja jako sposób rozumienia świata, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, s. 13–16.
Google Scholar
Tulving E., 1972, Episodic and semantic memory, [w:] E. Tulving, W. Donaldson (red.), Organization of Memory, Cambridge: Academic Press, s. 381–403.
Google Scholar
Ulatowska H.K., 2011, Narracja w doświadczeniu ludzkim, „Teksty Drugie: Teoria Literatury, Krytyka, Interpretacja”, nr 1/2(127–128), s. 75–91.
Google Scholar
Uniker‑Sebeok D.J., 1979, Preschool children’s intraconversational narratives, „Journal of Child Language”, Vol. 6(1), s. 51–109.
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.1017/S0305000900007649
Warchala J., 1991, Dialog potoczny a tekst, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar
Warchala J., 1993, Potoczna narracja w dialogu, [w:] A. Wilkoń, J. Warchala (red.), Z problemów współczesnego języka polskiego, Katowice: Uniwersytet Śląski, s. 22–32.
Google Scholar
Wątorek A., 2014, Kompetencja językowa uczniów z lekką niepełnosprawnością intelektualną, Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.
Google Scholar
Witosz B., 1997, Opis w prozie narracyjnej na tle innych odmian deskrypcji, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar
Wittgenstein L., 1972, Dociekania filozoficzne, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Google Scholar
Wojciechowska J., 2020, Homo narrans – wymiar dziecięcego istnienia, „Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce”, Vol. 15, nr 2(56), s. 11–22, https://doi.org/10.35765/eetp.2020.1556.01
Google Scholar
DOI: https://doi.org/10.35765/eetp.2020.1556.01
Woźniak T., 2005, Narracja w schizofrenii, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej.
Google Scholar
Wyrwas K., 2012, Dlaczego opowiadanie w rozmowie potocznej to nie monolog?, [w:] A. Burzyńska‑Kamieniecka (red.), Język a kultura, t. 23: Akty i gatunki mowy w perspektywie kulturowej, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, s. 451–460.
Google Scholar
Załazińska A., 2006, Niewerbalna struktura dialogu. W poszukiwaniu polskich wzorców narracyjnych i interakcyjnych zachowań komunikacyjnych, Kraków: Wydawnictwo Universitas.
Google Scholar
Żegleń U., 2003, Filozofia umysłu. Dyskusja z naturalistycznymi koncepcjami umysłu, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Google Scholar
Żydek‑Bednarczuk U., 1994, Struktura tekstu rozmowy potocznej, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nc-nd/4.0/88x31.png)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.