Krytycznie o twórczości i twórczo o krytycyzmie – uwarunkowania oraz aplikacje postawy konstruktywnie krytycznej

Iwona Czaja-Chudyba

doi:10.18778/2450-4491.07.05

Autor

Iwona Czaja-Chudyba Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie, Instytut Pedagogiki Przedszkolnej i Szkolnej

DOI:

https://doi.org/10.18778/2450-4491.07.05

Słowa kluczowe:

myślenie krytyczne, kreatywność, nauczyciele edukacji wczesnoszkolnej i przedszkolnej

Abstrakt

Celem artykułu będzie przedstawienie niektórych pytań oraz uwag w odniesieniu do problematyki rozwijania kreatywności, a także prezentacja nieco innego od stereotypowego rozumienia zagadnień krytycyzmu związanego z analizą uwarunkowań i potrzebą aplikacji orientacji konstruktywnie krytycznej. Przedstawione refleksje są wynikiem wieloletnich badań sondażowych i obserwacji nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej i przedszkolnej. Zbliżenie podejść związanych z twórczością i krytycyzmem winno zaowocować powstawaniem badań i projektów dotyczących możliwości rozwijania konstruktywnej krytyki i stać się ważnym obszarem rozwoju kreatologii.

Biogram autora

Iwona Czaja-Chudyba - Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie, Instytut Pedagogiki Przedszkolnej i Szkolnej

Dr hab., prof. UP jest psychologiem i pedagogiem. Zainteresowania naukowe autorki skupiają się na obszarach pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej, psychopedagogiki twórczości i pedagogiki zdolności (szczególnie dotyczą optymalizacji procesu nauczania i wychowania, wielowymiarowej diagnozy i wspierania zdolności oraz myślenia twórczego i krytycznego). Jest autorką ponad 100 publikacji, w tym 5 monografii autorskich, a także 2 programów nauczania.

Bibliografia

Arlin P. K. (1990) Wisdom: the art of problem finding w: Wisdom. Its nature, origins, and development, R. Sternberg (ed.), New York, Cambridge University Press, s. 230 –243.

Bodnar J., Buła A. (2013) Miejsce oraz rola pytań uczniów i nauczycieli w wybranych dyskursach pedagogiki wczesnoszkolnej w: Poznać – zrozumieć – doświadczyć. Konstruowanie wiedzy nauczyciela wczesnej edukacji, J. Bodnar, A. Buła (red.), Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, s. 93–105.

Buła A., Bodnar J. (2013) Dziecięce pytania w przedszkolnej i szkolnej przestrzeni edukacyjnej. Obecne i nieobecne potencjały w: Poznać – zrozumieć – doświadczyć. Konstruowanie wiedzy nauczyciela wczesnej edukacji, J. Bodnar, A. Buła (red.), Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, s. 107–127.

Cotrell S. (2005) Critical Thinking Skills. Developing Effective Analysis and Argument, New York, Palgrave Macmillan.

Czaja-Chudyba I. (2009) Jak i o co pyta nauczyciel? – determinanty ciekawości poznawczej i postawy badawczej w edukacji w: Edukacyjne zagrożenia i wyzwania młodego pokolenia. Edukacja XXI wieku, t. 18, A. Czajkowska, W. Otwinowski (red.), Poznań, Wydawnictwo WSB, s. 187–196.

Czaja-Chudyba I. (2010) Nauczyciel w sytuacji krytyki w: Jakość wobec wyzwań i zagrożeń XXI wieku. Edukacja XXI wieku, N. Majchrzak, A. Zduniak (red.), Poznań, Wydawnictwo WSB, s. 39–54.

Czaja-Chudyba I. (2013a) Krytycyzm – wartością czy antywartością edukacji? w: Wartości w teorii i praktyce edukacyjnej, I. Adamek, Z. Szarota, E. Żmijewska (red.), Kraków, Wydawnictwo Naukowe UP, s. 121–129.

Czaja-Chudyba I. (2013b) Myślenie krytyczne w kontekstach edukacji wczesnoszkolnej – uwarunkowania nieobecności, Kraków, Wydawnictwo Naukowe UP.

Czaja-Chudyba I. (2015) Odkrywanie i wspieranie wartości w procesie dziecięcej twórczości, „Pedagogika Przedszkolna i Wczesnoszkolna”, nr 2 (6), s. 61–71.

Czaja-Chudyba I. (2017) „Dobry” i „zły” uczeń w przedzałożeniach przyszłych nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej w: Dobro i zło w wychowaniu dziecka, t. 2, Przeciw złu, M. Głażewski i B. Muchacka (red.), Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, s. 115–130.

Czaja-Chudyba I., Muchacka B. (2016) Nauczyciele wczesnej edukacji, Kraków, Wydawnictwo Petrus.

Czakon D. (2001) Wzajemne oczekiwania nauczycieli i uczniów, „Edukacja i Dialog”, nr 2 (125).

Dennet D. C. (2017) Od bakterii do Bacha. O ewolucji umysłów, tłum. K. Bielecka i M. Miłkowski, Kraków, Copernicus Center.

Friedrich W., Sikora J. (2016) Wspieranie krytycznego myślenia jako cel w edukacji specjalistycznej z zakresu psychologii, „Prace naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie Pedagogika”, nr XXV, s. 175–185.

Kwiatkowska H. (2005) Tożsamość nauczycieli, Gdańsk, GWP.

Nęcka E. (1994) TRoP. Twórcze rozwiązywanie problemów, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Nęcka E. (1998) Trening twórczości, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Nęcka E. (1999) Proces twórczy i jego ograniczenia, Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Nęcka E. (2001) Psychologia twórczości, Gdańsk, GWP.

Nussbaum M. (2008) Kształcenie dla zysku, kształcenie dla wolności w: Pytanie o szkołę wyższą. W trosce o człowieczeństwo, B. D. Gołębniak (red.), Wrocław, Wydawnictwo Naukowe DSW.

Paul R. (1996) Dwie przeciwstawne teorie wiedzy, uczenia się i wykształcenia: dydaktyczna i krytyczna w: Filozofia dla dzieci. Wybór artykułów, B. Elwich, A. Łagodzka (red.), Warszawa, Fundacja Edukacja dla Demokracji.

Paul R., Elder L. (2005) The Nature and Functions of Critical & Creative Thinking, Dillon Beach, CA, The Foundation for Critical Thinking.

Paul R., Binker A. J. A., Weil D. (1995) Critical Thinking Handbook: K-3rd Grades, Santa Rosa, Foundation for Critical Thinking.

Ruggiero V. R. (2003) Neglected Issues in the Field of Critical Thinking w: Critical Thinking and Reasoning. Current Research, Theory, and Practice, D. Fasco (ed.), Cresskill, New Jersey, Hampton Press, Inc.

Starko A. J. (2005) Creativity in the classroom. Schools of Curious Delight, Mahwah, New Jersey, Lawrence Erlbaum Associates Publishers.

Stasińska M. (1990) Funkcjonowanie szkolne nauczycieli w: Systemowe uwarunkowania funkcjonowania zawodowego nauczycieli w Polsce, E. Nasalska, M. Stasińska (red.), Warszawa, Instytut Socjologii UW.

Szmidt K. J. (2006) Teoretyczne i metodyczne podstawy procesu rozwijania zdolności „myślenia pytajnego” w: Edukacja artystyczna a potencjał twórczy człowieka, W. Limont, K. Nielek-Zawadzka (red.), Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Szmidt K. J. (2007) Pedagogika twórczości, Gdańsk, GWP.

Szmidt K. J. (2009) Trening kreatywności, Gliwice, Wydawnictwo Helion.

Szmidt K. J. (2017) Edukacyjne uwarunkowania rozwoju kreatywności, Łódź, Wydawnictwo UŁ.

Środa M. (2012) Rzecz o myśleniu (polemika z prezesem PZU Andrzejem Klesykiem), „Wprost”, nr 19/2012 (1525).

Tyszka T. (1999) Psychologiczne pułapki oceniania i podejmowania decyzji, Gdańsk, GWP.

Wasilewska-Kamińska E. (2016) Myślenie krytyczne jako cel kształcenia, Warszawa, Uniwersytet Warszawski.

Wiechnik R. (2000) Obraz ucznia idealnego w percepcji nauczycieli szkół podstawowych, „Psychologia Rozwojowa. Edukacja dla rozwoju twórczości”, t. 5, nr 3–4, s. 255–266.

Wiechnik R. (2002) Obraz ucznia idealnego w relacji do obrazu ucznia twórczego w percepcji nauczycieli szkół podstawowych w: Nowe teorie twórczości. Nowe metody pomocy w tworzeniu, K. J. Szmidt, K. T. Piotrowski (red.), Kraków, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, s. 111–122.