How to Study the Childhood of the Prominent? The Conceptual Framework of the Project

Iwona Czaja-Chudyba

doi:10.18778/2450-4491.16.06

Autor

Iwona Czaja-Chudyba Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie https://orcid.org/0000-0003-3653-8390

DOI:

https://doi.org/10.18778/2450-4491.16.06

Słowa kluczowe:

wybitni Polacy, dzieciństwo, badania biograficzne

Abstrakt

W artykule przedstawiono koncepcję badań biograficznych nad dzieciństwem 114 wybitnych Polaków. Przedstawiono dylematy metodologiczne związane z wykorzystaniem biografii w rekonstrukcji przeszłości oraz scharakteryzowano własną procedurę badawczą i kategorie opisu dzieciństwa, polskiego kontekstu historycznego i środowiska, w którym przebiegała młodość Wybitnych.

Biogram autora

Iwona Czaja-Chudyba - Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie

Iwona Czaja-Chudyba – dr hab., prof. UP, psycholog, pedagog wczesnoszkolny i historyk. Jej zainteresowania naukowe i badania koncentrują się na obszarach: pedagogiki wczesnoszkolnej, myślenia krytycznego, psychopedagogiki twórczości i zdolności, pedeutologii i psychologii klinicznej. Jest autorką ponad 120 publikacji naukowych, w tym 6 monografii i 3 programów dla edukacji wczesnoszkolnej (Program pozytywnej edukacji wczesnoszkolnej. Klasy 1–3; Jak odkrywać i wspierać zdolności dzieci kl. 1–3 oraz Twórczo odkrywam świat. Program uzupełniający rozwijania twórczego myślenia w klasach I–III – współautorstwo z W. Wentem, w ramach projektu DiAMEnT). Koordynatorka grantu NCBiR niwersytet Małego Naukowca – wiedza – ciekawość – pasja, dofinansowanego z funduszy Unii Europejskiej, wykonawca grantów i projektów badawczych z obszaru pedagogiki. Jest zatrudniona na stanowisku profesora uczelni w Uniwersytecie Pedagogicznym im. KEN w Krakowie, w Instytucie Pedagogiki Przedszkolnej i Wczesnoszkolnej, pełniąc funkcję kierownika Katedry Pedagogiki Wczesnoszkolnej.

Bibliografia

Ariès Ph. (1962) Centuries of Childhood. A Social History of Family Life, trans. R. Baldick, New York, Alfred A. Knopf.

Bachelard G. (1975) Dom rodzinny i dom oniryczny in: G. Bachelard, Wyobraźnia poetycka. Wybór pism, trans. H. Chudak, A Tatarkiewicz, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy, pp. 309–330.

Bożym I. (1979) Uczniowie zdolni, Warszawa, PWN.

Całek A. (2011) Jak badać życie wielkich twórców? O biograficznych granicach między psychologią a literaturoznawstwem i ich przekraczaniu in: B. Bartosz, A. Keplinger, M. Straś-Romanowska (eds.) Transgresje – innowacje – twórczość, Wrocław, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, pp. 417–434.

Całek A. (2013) Biografia naukowa: od koncepcji do narracji. Interdyscyplinarność, teorie, metody badawcze, Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Całek A., Tokarz A. (2004) Metoda psychobiograficzna w badaniu procesu twórczego in: S. Popek (ed.), Twórczość w teorii i praktyce, Lublin, Wydawnictwo UMCS, pp. 155–167.

Collini S. (ed.) (2008) Interpretacja i nadinterpretacja. Umberto Eco oraz Richard Rorty, Jonathan Culler, Christine Brooke-Rose, trans. T. Biedroń, Kraków, Wydawnictwo Znak.

Csikszentmihalyi M. (1996) Przepływ: Psychologia optymalnego doświadczenia, trans. M. Wajda-Kacmajor, Warszawa, Studio Emka.

Csikszentmihalyi M. (1998) Urok codzienności, trans. B. Odymała, Warszawa, Wydawnictwo CiS, W.A.B.

Czermińska M. (2020) Autobiograficzny trójkąt. Świadectwo, wyznanie, wyzwanie, Kraków, Universitas.

Doliński W. (2018) Problem potocznych i naukowych rekonstrukcji teoretycznych – wprowadzenie in: Zanurzeni w codzienność. Analizy pogranicza literatury i biografii, W. Doliński, G. Woroniecka, M. Stabrowski (ed.), Warszawa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, pp. 7–26, https://doi.org/10.31338/uw.9788323533641.pp.7-26 DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323533641.pp.7-26

Dominicé P. (2006) Uczyć się z życia. Biografia edukacyjna w edukacji dorosłych, trans. E. Kopytowska, Łodź, Wydawnictwo AHE w Łodzi.

Dubas E. (2020) W edukacyjnej przestrzeni biografii – biografia jako poznawanie człowieka in: E. Dubas, A. Słowik (eds.), W stulecie metody biograficznej: refleksje i przykłady badań z perspektywy polsko-frankońskiej, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, pp. 117–126.

Dubas E., Gutowska A. (eds.) (2019) Stałość i zmienność w biografii: przełomy biograficzne, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Dubas E., Słowik A. (eds.) (2020) W stulecie metody biograficznej: refleksje i przykłady badań z perspektywy polsko-frankońskiej, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Dubas E., Świtalski W. (eds.) (2011) Uczenie się z biografii innych, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Dymkowski M. (2003) Wprowadzenie do psychologii historycznej, Gdańsk, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Feldman D., Andrews M. (2019) Parenting Talented Children in: M. Bornstein (ed.), Handbook of Parenting, New York, Routledge, https://doi.org/10.4324/9780429440847-12 DOI: https://doi.org/10.4324/9780429440847-12

Fish S. (2008) Interpretacja. Retoryka. Polityka. Eseje wybrane, trans. K. Abriszewski, Kraków, Universitas.

Gardner H. (1993) Creating minds: An anatomy of creativity seen through the lives of Freud, Einstein, Picasso, Stravinsky, Eliot, Graham, and Gandhi, New York, Basic Books.

Gardner H. (1998) Niepospolite umysły: o czterech niezwykłych postaciach i naszej własnej wyjątkowości, trans. A. Tanalska-Dulęba, Warszawa, Wydawnictwo W.A.B.

Giddens A. (2001) Nowoczesność i tożsamość. „Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności, trans. A. Szulżycka, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Gramlewicz B., Gramlewicz M. (2008) Społeczne uwarunkowania ucznia zdolnego in: Nauczyciel i rodzina w świetle specjalnych potrzeb edukacyjnych dziecka, A. Stankowski (ed.), Katowice, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Hirsch M. (2011) Żałoba i post-pamięć in: E. Domańska (ed.) Teoria wiedzy o przeszłości na tle współczesnej humanistyki, Poznań, Wydawnictwo Poznańskie, pp. 245–280.

Kasperski R. Wolicka E. (ed.) (2005) Biografia, historiografia dawniej i dziś. Biografia nowoczesna, nowoczesność biografii, Lublin, Towarzystwo Naukowe KUL.

Kaźmierska K. (2008) Biografia i pamięć, Kraków, NOMOS.

Kędzierska H. (2010) Badania biograficzne – dokonania i perspektywy in: H. Kędzierska (ed.), Jakościowe inspiracje w badaniach edukacyjnych, Olsztyn, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, pp. 45–56.

Kosnarewicz E. (1993) Biografia i jej związki z psychologią in: O biografii i metodzie biograficznej, T. Rzepa, J. Leoński (eds.), Poznań, Wydawnictwo Nakom, pp. 73–79.

Kudelska D. (2005) Lepsza i gorsza biografia in: Biografia, historiografia dawniej i dziś. Biografia nowoczesna, nowoczesność biografii, R. Kasperski, E. Wolicka (eds.), Lublin, Towarzystwo Naukowe KUL, pp. 249–275.

Lasocińska K. (2009) Badania biograficzne twórców. Rola twórczości w kształtowaniu życia in: K. J. Szmidt (ed.), Metody pedagogicznych badań nad twórczością. Teoria i empiria, Łódź, Wydawnictwo AHE w Łodzi.

Lasocińska K. (2011) Życie poza schematem. Analiza biografii twórców, Łódź, Wydawnictwo AHE w Łodzi.

Lejeune P. (2007) Pakt autobiograficzny in: R. Lubas-Bartoszyńska (ed.), Wariacje na temat pewnego paktu. O autobiografii, Kraków, Universitas.

Leszczyński G. (2006) Kulturowy obraz dziecka i dzieciństwa w literaturze drugiej połowy XIX i w XX w. Wybrane problemy, Warszawa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Limont W. (1994) Synektyka a zdolności twórcze: eksperymentalne badania stymulowania zdolności twórczych z wykorzystaniem aktywności plastycznych, Toruń, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Limont W. (2005) Uczeń zdolny, Gdańsk, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

McKinley Runyan W. (1992) Historie życia a psychobiografia, trans. J. Kasprzewski, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Mendecka G. (2019) Doświadczenia rodzinne jako czynnik rozwoju wybitnych twórców, Warszawa, Difin.

Modrzejewska-Świgulska M. (ed.) (2016) Biograficzne badania nad twórczością. Teoria i empiria, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Pietrasiński Z. (1993) Syntezy wiedzy utobiografii cznej podporządkowane „roli” autokreacyjnej jednostki in: T. Rzepa, J. Leoński (eds.), O biografii i metodzie biograficznej, Poznań, Wydawnictwo Nakom, pp. 53–71.

Ricoeur P. (1989) Język, tekst, interpretacja, trans. P. Graff, K. Rosner, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy.

Rzepa T., Leoński J. (eds.) (1993) O biografii i metodzie biograficznej, Poznań, Wydawnictwo Nakom.

Sierszeńska-Leraczyk M. (2010) Rodzinne uwarunkowania zawodowej edukacji muzycznej w: W. Limont. J. Cieślikowska, J. Dreszer (eds.), Osobowościowe i środowiskowe uwarunkowania rozwoju ucznia zdolnego, t. 2, Toruń, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, pp. 63–73.

Silverman D. (2012) Interpretacja danych jakościowych, trans. M. Głowacka-Grajper, J Ostrowska, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Simonton D. (2010) Geniusz, trans. M. Godyń, Warszawa, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej.

Sołowiej J. (1987) Rodzinne uwarunkowania twórczości dzieci i młodzieży, Gdańsk, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

Spendel Z. (1994) Podmiotowość człowieka a psychologia historyczna, Katowice, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Stasiakiewicz M. (1999) Twórczość i interakcja, Poznań, Wydawnictwo Naukowe UAM.

Szlachciowa I. (2018) Liryczne mgły i ślady codzienności – o trudzie zapisywania i czytania świata in: Zanurzeni w codzienność. Analizy pogranicza literatury i biografii, W. Doliński,

G. Woroniecka, M. Stabrowski (eds.), Warszawa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, pp. 27–48, https://doi.org/10.31338/uw.9788323533641.pp.27-48 DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323533641.pp.27-48

Szmidt K. J. (2007) Pedagogika twórczości, Gdańsk, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Szmidt K. J. (2016) Naukowe biografie twórców i kryteria ich poprawności albo głos w obronie biografii „nienaukowych” in: M. Modrzejewska-Świgulska (ed.), Biograficzne badania nad twórczością. Teoria i empiria, Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, https://doi.org/10.18778/8088-224-9.03 DOI: https://doi.org/10.18778/8088-224-9.03

Zajewski W. (1998) Kontrowersje wokół biografii historycznej in: L. Kuberski (ed.) Stan i perspektywy rozwoju biografistyki polskiej: materiały z ogólnopolskiej konferencji naukowej zorganizowanej przez Instytut Historii Uniwersytetu Opolskiego w dniach 23–25 września 1997 r., Opole, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, pp. 25–34.