Praktyki ukrywania. O pułapkach, pokusach i pożytkach z badań niejawnych

Beata Bielska

doi:10.18778/1733-8069.12.3.05

Authors

Beata Bielska Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.12.3.05

Keywords:

covering techniques, covert research, overt research, observation, experiment

Abstract

The goal of the text is to present the critical ethical reflexion on understanding and using covert research. I consider dilemmas that a researcher must face in the field. I also try to analyze how they may be solved. I propose using another and more accurate notion – covering techniques. I also suggest an approach assuming that secrecy is an immanent part of a research process. Those issues are discussed on the basis of the author’s study about selling and buying MA and bachelor theses. It is supplemented by the examples from other research projects the author had taken part in. I refer not only to my personal experience but also to different rules of codes of ethics. I propose the way of acting that could balance between cognitive benefits and subjects’ welfare.

Author Biography

Beata Bielska, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Beata Bielska, doktorantka w Zakładzie Badań Kultury Instytutu Socjologii UMK w Toruniu, absolwentka socjologii i zarządzania na UMK. Badawczo zainteresowana zwykle tym, co trudne i kontrowersyjne. Współautorka raportu „Jak wykiwać system – studencka zaradność czy oszustwo? Raport na temat ściągania i plagiatowania” przygotowanego na podstawie badań przeprowadzonych w Zespole Realizacji Badań IS UMK „Pryzmat”. Laureatka nagrody Wydziału Humanistycznego UMK za najlepszą pracę magisterską. Wieczna badaczka i aktywistka. Socjolożka zaangażowana. Feministka, weganka, rowerzystka, kociara.

References

Allen Charlotte (1997) Spies Like Us. When Sociologists Deceive Their Subjects.„Lingua Franca”, vol. 7, no. 9, s. 1–8 [dostęp 24 września 2015 r.]. Dostępny w Internecie: http://isites.harvard.edu/fs/docs/icb.topic205747.files/November_19/Allen_Spies_Like_Us.pdf

American Anthropological Association (2012) Principles of Professional Responsibility [dostęp 24 września 2014 r.]. Dostępny w Internecie: http://ethics.aaanet.org/ethics-statement-0-preamble/

American Sociological Association (1999) Code of Ethics and Policies and Procedures of the ASA Committee on Professional Ethics [dostęp 25 czerwca 2015 r.]. Dostępny w Internecie: http://www.asanet.org/about/ethics.cfm

Aronson Elliot, Wilson Timothy D., Akert Robin M. (1997) Psychologia społeczna. Przełożyła Anna Bezwińska i in. Poznań: Zysk i S-ka.

Babbie Earl (2004) Badania społeczne w praktyce. Przełożył Witold Betkiewicz i in. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Berger Peter L. (2003) Zaproszenie do socjologii. Przełożył Janusz Stawiński. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Bielska Beata (2015) Magisterkę kupię. Sprzedawanie i kupowanie pracy dyplomowych jako element studenckiej kultury nieuczciwości. Toruń: Wydawnictwo UMK.

British Sociological Association (2002) Statement of Ethical Practice for the British Sociological Association [dostęp 24 września 2015 r.]. Dostępny w Internecie: http://www.britsoc.co.uk/about/equality/statement-of-ethical-practice.aspx

Bulmer Martin (1980) Comments on ‘The Ethics of Covert Methods. „The British Journal of Sociology”, vol. 31, no. 1, s. 59–65. DOI: https://doi.org/10.2307/590063

Bulmer Martin (1982) When Is Disguise Justified? Alternatives to Covert Participant Observation. „Human Sciences Press”, vol. 5, no. 4, s. 251–264. DOI: https://doi.org/10.1007/BF00986753

Burawoy Michael (2004) O socjologię publiczną. Przemówienie prezydenckie z roku 2004 [dostęp 25 września 2015 r.]. Dostępny w Internecie: http://burawoy.berkeley.edu/PS/Translations/Poland/ASA.Polish.pdf

Calvey David (2008) The Art and Politics of Covert Research: Doing ‘Situated Ethics’ in the Field.„Sociology”, vol. 42, no.5, s. 905–918. DOI: https://doi.org/10.1177/0038038508094569

Chomczyński Piotr (2006) Wybrane problem etyczne w badaniach. Obserwacja uczestnicząca ukryta. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 2, nr 1, s. 68–87 [dostęp 24 września 2015 r.]. Dostępny w Internecie http://www.qualitativesociologyreview.org/PL/volume2_pl.php DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.2.1.05

Christians Clifford G. (2010) Etyka i polityka w badaniach jakościowych. Przełożył Przemysław Pluciński [w:] Norman K. Denzin, Yvonna S. Lincoln, red., Metody badań jakościowych, t. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 207–244.

Co robimy? (b.d.) [dostęp 17 września 2015 r.]. Dostępny w Internecie: http://www.izmalkowa.com/co-robimy/badania-pozadeklaracyjne

Frankfort-Nachmias Chava, Nachmias David (2001) Metody badawcze w naukach społecznych. Przełożyła Elżbieta Hornowska. Warszawa: Zysk i S-ka.

Hammersley Martyn, Atkinson Paul (2000) Metody badań terenowych. Przełożył Sławomir Dymczyk. Poznań: Zysk i S-ka.

Homan Roger (1980) The Ethics of Covert Methods. „The British Journal of Sociology”, no. 1, s. 46–59. DOI: https://doi.org/10.2307/590062

ICC/ESOMAR (2008) Międzynarodowy Kodeks Badań Rynku i Badań Społecznych [dostęp 25 czerwca 2014 r.]. Dostępny w Internecie: http://www.ofbor.pl/public/File/Miedzynarodowy_Kodeks_Badan_Rynku_i_Badan_Spolecznych.pdf

International Sociological Association (2001) Code of Ethics [dostęp 25 czerwca 2014 r.]. Dostępny w Internecie: http://www.isa-sociology.org/about/isa_code_of_ethics.htm

Janiszewski Ludwik (1970) O obserwacji uczestniczącej na statku morskim. „Studia Socjologiczne”, nr 1, s. 303–318.

Jurkiewicz Joanna (2015) Żabka to koszmar. A na imię mu polski kapitalizm [dostęp 30 marca 2016 r.]. Dostępny w Internecie: http://www.krytykapolityczna.pl/artykuly/opinie/20150615/jurkiewicz-zabka-koszmar-na-imie-mu-polski-kapitalizm

Kafar Marcin (2010) O przełomie autoetnograficznym w humanistyce. W stronę nowego paradygmatu [w:] Bożena Płonka-Syroka, Michał Skrzypek, red., Doświadczanie choroby w perspektywie badań interdyscyplinarnych. Wrocław: Akademia Medyczna im. Piastów Śląskich, s. 335–352.

Kerner Sandra i in. (2009) Co-operative Research Design on Alternative Agro-Food Networks. Graz: Inter University Research Centre on Technology Work and Culture, FP7 working papers.

Kleszcz Irena (2004) Wykorzystanie ukrytej obserwacji uczestniczącej w badaniu stylu życia szarej strefy. „Kultura i Społeczeństwo”, nr 2, s. 189–202.

Lincoln Yvonna S. (2010) Komisje etyczne i konserwatyzm metodologiczny. Wyzwanie dla i ze strony paradygmatu fenomenologicznego. Przełożył Marian Niezgoda [w:] Norman K. Denzin, Yvonna S. Lincoln, Metody badań jakościowych, t. 1, s. 245–280.

Marx Gary T. (2003) Uwagi na temat odkrywania, gromadzenia i oceny ukrytych i brudnych danych. Przełożył Daniel Wicenty. „ASK. Społeczeństwo, Badania, Metody”, nr 12, s. 7–50.

Miszewski Kamil (2005) Socjolog w kryminale: więzienie jako nieprzyjazny teren badań. „Studia Socjologiczne”, nr 3, s. 65–92.

Miszewski Kamil (2007) Kiedy badacz jest tajnym agentem. O postrzeganiu niejawnej obserwacji uczestniczącej jako etycznie problematycznej, metodach badań ilościowych, zakulisowych wymiarach życia społecznego i ich związku ze wszystkim tym, o czym przed chwilą. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 3, nr 2, s. 33–62 [dostęp 24 września 2015 r.]. Dostępny w Internecie http://www.qualitativesociologyreview.org/PL/volume4_pl.php DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.3.2.03

Polskie Towarzystwo Socjologiczne (2012) Kodeks etyki socjologa [dostęp 12 maja 2012 r.]. Dostępny w Internecie: http://socjolekt.uni.opole.pl/wp-content/uploads/2012/04/Polskie-Towarzystwo-Socjologiczne-Kodeks-Etyki-Socjologa.pdf

Sojak Radosław, Wicenty Daniel (2005) Zagubiona rzeczywistość. O społecznym konstruowaniu niewiedzy. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (1997) Dz.U. 2014 poz. 1182 [dostęp 28 września 2015 r.]. Dostępny w Internecie: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20140001182

Zarząd Stowarzyszenia „Obywatele Obywatelom” (2016) Oświadczenie Stowarzyszenia w sprawie książki „Dekada ajentów” [dostęp 30 marca 2016 r.]. Dostępny w Internecie: https://wspieram.to/zabka