Duszący dym odpalonych rac. O wyzwaniach w etnografii subkultury kibiców piłkarskich

Radosław Kossakowski; Dominik Antonowicz; Tomasz Szlendak

doi:10.18778/1733-8069.8.3.01

Authors

Radosław Kossakowski Uniwersytet Gdański, Instytut Filozofii, Socjologii i Dziennikarstwa, 80-952 Gdańsk, ul. Bażyńskiego 4
Dominik Antonowicz Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
Tomasz Szlendak Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.8.3.01

Keywords:

football fans, participant observation, experiencing, liminality

Abstract

The paper explores a wide range of ethnographic challenges – risky situations, methodological dilemmas, ethical and logistic problems ‒ that we encountered in our field research on most devoted fans of FC Twente Enschede. The analysis is focused on the variety of issues that come along with the process of exploration of largely closed communities of hardcore fans. By doing so, we want to provide some guidelines for those researchers who would want to undertake similar adventures ethnographic tasks in the future. The paper is centered around four major issues. The first one refers to the access to the hermetic world of football fans, while the second section is devoted to the different types of dangers that are linked with experiencing football fandom in the match day. The third one are the consequences of such radical ethnography for the identity of the researcher, resulting from carrying out the research in the mode of “complete immersion.” The fourth issue is the influence of the first three problems (gaining access to a closed group, dangers of full involvement in the actions of a group and changes within the identity of the “immersed one”) on the inner accuracy and outer integrity of the ethnographic description.

Author Biographies

Radosław Kossakowski, Uniwersytet Gdański, Instytut Filozofii, Socjologii i Dziennikarstwa, 80-952 Gdańsk, ul. Bażyńskiego 4

Radosław Kossakowski, dr socjologii, adiunkt w Instytucie Filozofii, Socjologii i Dziennikarstwa Uniwersytetu Gdańskiego. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się na socjologii sportu, społecznym fenomenie kibicowania, kulturze konsumpcji. Autor książek: Diamentowa Droga (2010) i Budda w kulturze konsumpcji (2011) oraz licznych artykułów naukowych i popularno-naukowych.
Dominik Antonowicz, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dominik Antonowicz, adiunkt w Instytucie Socjologii UMK w Toruniu. Zajmuje się m.in. badaniem społecznego fenomenu kibicowania oraz przemianami we współczesnym sporcie. Jest współautorem kilku artykułów poświęconych kibicowaniu, m.in.: Kibice jako wspólnota niewidzialnej religii (z Łukaszem Wrzesińskim) oraz Ostatni bastion antykonsumeryzmu? Kibice industrialni w dobie komercjalizacji sportu i Piłkarz jako marka i peryferyjny kibic jako aborygen. O wybranych społecznych konsekwencjach komercjalizacji sportu (oba wraz z Tomaszem Szlendakiem i Radosławem Kossakowskim).
Tomasz Szlendak, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Tomasz Szlendak, prof., dyrektor Instytutu Socjologii UMK w Toruniu. Zajmuje się socjologią kultury, konsumpcji i rodziny oraz psychologią ewolucyjną. Opublikował m.in. Architektonikę romansu (2002), Zaniedbaną piaskownicę (2003), Supermarketyzację (2004) i Socjologię rodziny (2010). Jest członkiem redakcji ,,Studiów Socjologicznych” i członkiem rady naukowej czasopisma ,,Kultura i Edukacja”. Był stypendystą Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej oraz tygodnika ,,Polityka”. Prowadzi ‒ mieszane metodologicznie ‒ badania nad przemianami obyczajów, aktywnością kulturalną, seksualnością i jakością życia.

References

Angrosino Michael (2010) Badania etnograficzne i obserwacyjne. Przełożyła Maja Brzozowska-Brywczyńska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Antonowicz Dominik, Kossakowski Radosław, Szlendak Tomasz (2011) Ostatni bastion antykonsumeryzmu? Kibice industrialni w dobie komercjalizacji sportu. „Studia Socjologiczne”, nr 3 (202), s. 113‒139.

Armstrong Gary (1993) Like that Desmond Morris? [w:] Dick Hobbs, Tim May, eds., Interpreting the Field: Accounts of Ethnography. Oxford: Clarendon, s. 3‒39.

Barthes Roland (1997) Przyjemność tekstu. Przełożyła Adriana Lewańska. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Becker Howard S. (1958) Problems of inference and proof in participant observation. „American Sociological Review”, vol. 23, no. 6, s. 652‒660. DOI: https://doi.org/10.2307/2089053

Becker Howard S. (2009) Outsiderzy. Studia z socjologii dewiacji. Przełożyła Olga Siara. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Csíkszentmihályi Mihály (2005) Przepływ. Psychologia optymalnego doświadczenia. Przełożyła Magdalena Wajda-Kacmajor. Taszów: Biblioteka Moderatora.

Dudała Jerzy (2004) Fani-chuligani. Rzecz o polskich kibolach. Warszawa: Wydawnictwo Żak.

End Christian M. i in. (2003) Sport fans’ attitudes toward war analogies as descriptors for sport. „Journal of Sport Behavior”, vol. 26, no. 4, s. 356‒367.

Giulianotti Richard (1995) Participant Observation and Research into Football Hooliganism: Reflections on the Problems of Entrée and Everyday Risks. „Sociology of Sport Journal”, vol. 12, no. 1, s. 1‒20. DOI: https://doi.org/10.1123/ssj.12.1.1

Gizińska Katarzyna (2011) Motocyklistki. Socjologiczne spojrzenie na kobiety i stereotypy w motoświecie. „Ikonosfera”, nr 3 [dostęp 11 października 2012 r.]. Dostępny w Internecie http://www.ikonosfera.umk.pl/fileadmin/pliki/ikonosfera_3_Katarzyna_Gizinska_Motocyklistki.pdf

Goffman Erving (2005) Piętno. Rozważania o zranionej tożsamości. Przełożyły Aleksandra Dzierżyńska, Joanna Tokarska-Bakir. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Gold Raymond L. (1958) Roles in sociological field observations. „Social Forces”, vol. 36, no. 3, s. 217‒223. DOI: https://doi.org/10.2307/2573808

Hammersley Martyn, Atkinson Paul (2000) Metody badań terenowych. Przełożył Sławomir Dymczyk. Poznań: Zysk i S-ka.

Hughson John, Inglis David, Free Marcus (2005) The Uses of Sport. A Critical Study. Abingdon: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203501191

Konecki Krzysztof T. (2010) W stronę socjologii jakościowej: badanie kultur, subkultur i światów społecznych [w:] Jacek Leoński, Magdalena Fiternicka-Gorzko, red., Kultury, subkultury i światy społeczne w badaniach jakościowych. Szczecin: Volumina.pl, s. 17‒37.

Kossakowski Radosław, Antonowicz Dominik, Szlendak Tomasz (w druku) Piłkarz jako marka i peryferyjny kibic jako aborygen. O wybranych społecznych konsekwencjach komercjalizacji sportu. „ Kultura i Społeczeństwo”, nr 3.

Lemert Edwin (1967) Human Deviance, Social Problems and Social Control. New York: Prentice-Hall.

Miles Matthew B., Huberman Michael A. (2000) Analiza danych jakościowych. Przełożył Stanisław Zabielski. Białystok: Wydawnictwo Trans Humana.

Park Robert (1928) Human migration and the marginal man. „The American Journal of Sociology”, vol. 23, no. 6, s. 881‒893. DOI: https://doi.org/10.1086/214592

Sahaj Tomasz (2007) Fani futbolowi. Historyczno-społeczne studium zjawiska kibicowania. Poznań: AWF.

Simmel Georg (2006) Most i drzwi. Wybór esejów. Przełożyła Maria Łukasiewicz. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Turner Victor W. (1969) The Ritual Process: Structure and Anti-Structure. Chicago: Aldine.

Wyka Anna (1993) Badacz społeczny wobec doświadczenia. Warszawa: IFiS PAN.