Badacz i jego ciało w procesie zbierania i analizowania danych – na przykładzie badań nad społecznym światem wspinaczki
DOI:
https://doi.org/10.18778/1733-8069.8.2.03Słowa kluczowe:
etnografia, badacz, ciało, ucieleśnienie, zbieranie danych, obserwacja, wspinanie, społeczny światAbstrakt
Artykuł podejmuje problem roli cielesności badacza w procesie gromadzenia i analizowania danych w badaniu etnograficznym. Rozważania odwołują się do konkretnego przypadku badania nad społecznym światem wspinaczki, ale refleksja autorki wykracza poza nie, uznając ich aktualność w odniesieniu do wszelkich etnograficznych badań obejmujących swoim zainteresowaniem ucieleśnione działania podmiotów ludzkich, szczególnie te, w których główny przedmiot badań stanowi aktywność ruchowa, związana z pracą z ciałem i poprzez ciało. Autorka analizuje relacje pomiędzy ucieleśnieniem konkretnych działań i aktywności badanych (wspinaczy) a ucieleśnieniem samego procesu gromadzenia danych. Podejmuje problem przejścia pomiędzy tożsamościami badacza i uczestnika społecznego świata oraz możliwość wykorzystania autoetnografii w procesie gromadzenia i analizowania danych. Na koniec przedstawia trzy aspekty, w których ujawnia się ciało (cielesność) badacza i badanego w trakcie badania etnograficznego: (a) ciało jako podmiot działający, (b) ciało jako źródło odczuć i doznań cielesnych podmiotu, (c) ciało jako temat autorefleksji podmiotu i obiekt teoretyzowania. Autorka podkreśla cielesny charakter procesu badawczego i sugeruje uwzględnianie w badaniach świadomego namysłu nad umiejscowieniem ciała i cielesności samego badacza w procesie wytwarzania wiedzy.
Bibliografia
Anderson Leon (2006) Analytic Autoethnography, „Journal of Contemporary Ethnography”, vol. 35, no. 4, s. 373–395. DOI: https://doi.org/10.1177/0891241605280449
Bateson Gregory (1996) Umysł i przyroda. Jedność konieczna. Przełożyła Anna Tanalska-Dulęba. Warszawa: PIW.
Becker Howard S. (1960) Notes on the Concept of Commitment. „American Journal of Sociology”, vol. 66, no. 1, s. 32–40. DOI: https://doi.org/10.1086/222820
Becker Howard S. (1974) Art as Collective Action. „American Sociological Review”, vol. 39, no. 6, s. 767–776. DOI: https://doi.org/10.2307/2094151
Becker Howard S. (1982) Art Worlds. Berkeley: University of California Press.
Blumer Herbert (2007) Nauka bez pojęć [w:] tenże Interakcjonizm symboliczny. Perspektywa i metoda. Przełożyła Grażyna Woroniecka. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos, s. 119–131.
Brownell Susan (2006) Sport Ethnography: A Personal Account [w:] Richard Wright, ed., The Sage Handbook of Fieldwork. London, Thousand Oaks, New Dheli: Sage Publications, s. 243–254.
Charmaz Kathy (2009) Teoria ugruntowana. Praktyczny przewodnik po analizie jakościowej. Przełożyła Barbara Komorowska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Clarke Adele E. (1987) Research materials and Reproductive Science in the United States 1910–1940 [w:] Gerald. L. Geison, ed., Physiology in the American Context 1850–1940. Bethesda: American Physiological Society, s. 323–350. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4614-7528-6_15
Clarke Adele E. (1990) A Social Worlds Research Adventure: The Case of Reproductive Science [w:] Susan Cozzens, Thomas Gieryn, eds, Theories of Science in Society. Bloomington: Indiana University Press, s. 15–42.
Clarke Adele E. (1991) Social Worlds/Arenas Theory as Organizational Theory [w:] David R. Maines, ed., Social Organization and Social Process. Essays in Honor of Anselm Strauss. New York: Aldine de Gruyter, s. 119–158.
Clarke Adele E. (2003) Situational Analyses: Grounded Theory Mapping After the Postmodern Turn. „Symbolic Interaction”, vol. 26, no. 4, s. 553–576. DOI: https://doi.org/10.1525/si.2003.26.4.553
Clarke Adele E. (2005) Situational Analysis. Grounded Theory After the Postmodern Turn. Thousand Oaks: Sage.
Corbin Juliet M. (1998) Alternative interpretations: Valid or not? „Theory & Psychology”, vol. 8, no. 1, s. 121–128. DOI: https://doi.org/10.1177/0959354398081007
Corbin Juliet, Strauss Anselm L. (1993) The Articulation of work Through Interaction. „The Sociological Quarterly”, vol. 34, no. 1, s. 71–83. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1533-8525.1993.tb00131.x
Cressey Paul G. (1932) The Taxi-Dance Hall. A Sociological Study in Commercialized Recreation and City Life. Chicago: University of Chicago Press.
Ellis Carolyn, Bochner Arthur (2000) Autoethnography, personal narrative, and reflexivity: Researcher as subject [w:] Norman K. Denzin, Yvonna S. Lincoln, eds, Handbook of Qualitative Research, 2nd ed. Thousand Oaks: Sage, s. 733–768.
Fujimura Joan H. (1988) The Molecular Biological Bandwagon in Cancer Research: Where Social Worlds Meet. „Social Problems”, vol. 35, no. 3, s. 261–283. DOI: https://doi.org/10.1525/sp.1988.35.3.03a00050
Fujimura Joan H. (1997) The Molecular Biological Bandwagon in Cancer Research: Where Social Worlds Meet [w:] Anselm L. Strauss, Juliet Corbin, eds, Grounded Theory in Practice. Thousand Oaks: Sage Publications, s. 95–130.
Gadamer Hans-Georg (2000) Człowiek i język [w:] tenże Rozum, słowo, dzieje: szkice wybrane. Przełożyli Małgorzata Łukasiewicz, Krzysztof Michalski. Warszawa: PIW, s. 52–62.
Gibson James J. (1977) The Theory of Affordances [w:] Robert Shaw, John Bransford, eds., Perceiving, Acting, and Knowing: Toward an ecological psychology. Hillsdale: Lawrence Erlbaum, s. 67–82.
Glaser Barney G. (2001) The Grounded Theory Perspective: Conceptualization Contrasted with Description. Mill Valley: Sociology Press.
Glaser Barney G., Strauss Anselm L. (2009) Odkrywanie teorii ugruntowanej. Przełożył Marek Gorzko. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.
Goddard Dale, Neuman Udo (2000) Wspinaczka trening i praktyka. Przełożył Krzysztof Grzegorczyk. Warszawa: Wydawnictwo RM.
Grandin Temple (2006) Thinking in Pictures And Other Reports from My Life with Autism. London: Bloomsbury Publishing.
Grandin Temple (2010) The world needs all kinds of minds, nagranie wystąpienia publicznego [dostęp 12 maja 2012 r.]. Dostępny w Internecie http://www.ted.com/talks/lang/en/temple_grandin_the_world_needs_all_kinds_of_minds.html
Husserl Edmund (1974) Idee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii. Księga druga. Przełożyła Danuta Gierulanka. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Jakubowska Honorata (2012) Ciało jako przedmiot badań socjologicznych – dylematy, pominięcia, możliwości. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 8, nr 2, s. 12‒31. Dostępny w Internecie http://www.przegladsocjologiijakosciowej.org DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.8.2.02
Kacperczyk Anna (2007) Badacz i jego poszukiwania w świetle „Analizy Sytuacyjnej” Adeli E. Clarke. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 3, nr 2, s. 5–32 [dostęp 10 lipca 2012 r.]. Dostępny w Internecie http://www.qualitativesociologyreview.org/PL/Volume4/PSJ_3_2_Kacperczyk.pdf DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.3.2.02
Kacperczyk Anna (2011) Teoria światów społecznych [hasło w:] Krzysztof T. Konecki, Piotr Chomczyński, red., Słownik Socjologii Jakościowej. Warszawa: Wydawnictwo Difin, s. 295–297.
Kafar Marcin (2011) Biograficzne epifanie w kontekście tworzenia podstaw jakościowego kolektywu myślowego [w:] Marcin Kafar, red., Biografie naukowe. Perspektywa transdyscyplinarna. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 37–66.
Kling Rob, Gerson Elihu M. (1977) The Social Dynamics of Technical Innovation in the Computing World. „Symbolic Interaction”, vol. 1, no. 1, s. 132–146. DOI: https://doi.org/10.1525/si.1977.1.1.132
Kling Rob, Gerson Elihu M. (1978) Patterns of Segmentation and Intersection in The Computing World. „Symbolic Interaction”, vol. 1, no. 2, s. 24–43. DOI: https://doi.org/10.1525/si.1978.1.2.24
Konecki Krzysztof T. (2000) Studia z metodologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Konecki Krzysztof T. (2005) Ludzie i ich zwierzęta. Interakcjonistycznosymboliczna analiza społecznego świata właścicieli zwierząt domowych. Warszawa: Scholar.
Konecki Krzysztof T. (2007) Nowi pracownicy a kultura organizacyjna przedsiębiorstwa. Studium folkloru fabrycznego. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 3, nr 1 [dostęp 12 maja 2012 r.]. Dostępny w Internecie http://www.qualitativesociologyreview.org/PL/Volume3/PSJ_monografie_1.pdf DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.3.1.02
Konecki Krzysztof T. (2009) Przedmowa do wydania polskiego [w:] Kathy Charmaz (2009) Teoria ugruntowana. Praktyczny przewodnik po analizie jakościowej. Przełożyła Barbara Komorowska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. IX–XXVII.
Kubinowski Dariusz, red., (2000) Taniec – choreologia – humanistyka. Poznań: Instytut Choreologii w Poznaniu.
Kubinowski Dariusz (2003) Kinaesthetic Understanding in Dance Education, Therapy and Research. „Studia Choreologica”, vol. 5., s. 49–111.
Kubinowski Dariusz (2010) Jakościowe badania pedagogiczne. Filozofia. Metodyka. Ewaluacja. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Lofland John i in. (1995) Analyzing social settings. A Guide to Qualitative Observation and Analysis. Belmont: Wadsworth.
Lutyński Jan (1994) Metody badań społecznych. Wybrane zagadnienia, Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe.
Łuria Aleksander Romanowicz (1976) Procesy psychicznego odzwierciedlenia rzeczywistości w świetle współczesnej neuropsychologii [w:] tenże Problemy neuropsychologii i neurolingwistyki. Przełożył Eligiusz Madejski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 50–63.
Maanen John van (2011) Tales of the Field: On Writing Ethnography. Chicago: University of Chicago Press.
Mannheim Karl (1992) Ideologia i utopia. Przełożył Jan Miziński. Lublin: Wydawnictwo Test.
Maturana Humberto R., Varela Francisco J. (1987) The tree of knowledge: The biological roots of human understanding. Boston: Shambhala.
Merleau-Ponty Maurice (1999) Proza świata. Eseje o mowie. Przełożyli Ewa Bieńkowska, Stanisław Cichowicz, Joanna Skoczylas. Warszawa: Czytelnik.
Mokrzycki Edmund, red. (1984) Kryzys i schizma. Antyscjentystyczne tendencje w socjologii współczesnej, t. 1 i 2. Warszawa: PIW.
Monaghan Lee F. (2006) Fieldwork and the Body: Reflections on an Embodied Ethnography [w:] Dick Hobbs, Richard Wright, eds., The Sage Handbook of Fieldwork. London: Sage Publications, s. 225–241.
Morgan Gareth, ed., (1983) Beyond Method: Strategies for Social Research. Newbury Park: Sage Publications.
Myrdal Gunnar (1975) Obiektywność w badaniach społecznych [w:] Piotr Sztompka, red., Metodologiczne podstawy socjologii. Wybór tekstów. Kraków: Wydawnictwo UJ, s. 226–235.
Pobojewska Aldona (2011) Nowa biologia Jakoba von Uexkülla. „Przegląd Filozoficzno-Literacki”, nr 2–3 (31), s. 37–62.
Pokropski Marek (2011) Ciało. Od fenomenologii do kognitywistyki. „Przegląd Filozoficzno-Literacki, nr 4 (32), s. 119–137.
Prus Robert (1996) Symbolic Interaction and Ethnographic Research. Intersubjectivity and the Study of Human Lived Experience. New York: State University of New York Press.
Prus Robert (1997) Subcultural Mosaics and Intersubjective Realities. An Ethnographic Research Agenda for Pragmatizing the Social Sciences. Albany, New York: State University of New York Press.
Schütz Alfred (2008) Tworzenie pojęć i teorii w naukach społecznych [w:] tenże O wielości światów. Szkice z socjologii fenomenologicznej. Przełożyła Barbara Jabłońska. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos, s. 3–16.
Shibutani Tamotsu (1955) Reference Groups as Perspectives. „American Journal of Sociology”, vol. 60, no. 6, s. 562–569. DOI: https://doi.org/10.1086/221630
Shilling Chris (2001) Embodiment, Experience and Theory: In Defence of the Sociological Tradition. „The Sociological Review”, vol. 49, no. 3, s. 327–344. DOI: https://doi.org/10.1111/1467-954X.00335
Star Susan L. (1989) Regions of the Mind: Brain Research and the Quest for Scientific Certainty. Stanford: Stanford University Press.
Strauss Anselm L. (1987) Qualitative Analysis for Social Scientists. Cambridge: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511557842
Strauss Anselm L. (1991) A Social World Perspective [w:] tenże Creating Sociological Awareness. Collective Images and Symbolic Representations. New Brunswick: Transaction Publishers, s. 233–244.
Strauss Anselm L. (1993) Continual Permutations of Action. New York: Aldine de Gruyter.
Strauss Anselm L. i in. (1964) Psychiatric Ideologies and Institutions. Glencoe: Free Press.
Turner Bryan S. (1992) Regulating Bodies: Essays in Medical Sociology. London: Routledge.
Uexküll Jakob von (1998) Istota żywa jako podmiot. Wybór pism Jakoba Johannesa von Uexkülla. Przełożyły Aldona Pobojewska i Małgorzata Półrola. Łódź: Studio Wydawnicze Karta.
Unruh David R. (1979) Characteristics and Types of Participation in Social Worlds. „Symbolic Interaction”, vol. 2, no. 2, s. 115–130. DOI: https://doi.org/10.1525/si.1979.2.2.115
Waskul Dennis, Vannini Phillip, eds., (2006) Body/Embodiment. Symbolic Interaction and the Sociology of the Body. Hampshire: Asghate.
Wiener Carolyn (1981) The Politics of Alcoholism: Building an Arena Around a Social Problem. New Brunswick: Transaction Books.
Wygotski Lew Siemionowicz (1971) Wybrane prace psychologiczne. Przełożyli Edda Flesznerowa, Józef Fleszner. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Wyka Anna (1989) W poszukiwaniu nowych wzorów badań społecznych [w:] Antoni Sułek, Krzysztof Nowak, Anna Wyka, red., Poza granicami socjologii ankietowej. Warszawa: IS UW, PTS, s. 319–335.
Wyka Anna (1993) Badacz społeczny wobec doświadczenia. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
