Duszący dym odpalonych rac. O wyzwaniach w etnografii subkultury kibiców piłkarskich

Radosław Kossakowski; Dominik Antonowicz; Tomasz Szlendak

doi:10.18778/1733-8069.8.3.01

Autor

Radosław Kossakowski Uniwersytet Gdański, Instytut Filozofii, Socjologii i Dziennikarstwa, 80-952 Gdańsk, ul. Bażyńskiego 4
Dominik Antonowicz Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
Tomasz Szlendak Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.8.3.01

Słowa kluczowe:

kibice, obserwacja uczestnicząca, doświadczanie, liminalność

Abstrakt

Artykuł traktuje o perypetiach etnograficznych, czyli kłopotliwych sytuacjach terenowych, dylematach metodologicznych, etycznych i technicznych w toku eksploracji świata zaangażowanych kibiców holenderskiej drużyny piłkarskiej FC Twente Enschede. Z myślą o usprawnieniu działań badaczy podejmujących w przyszłości podobnie niełatwe zadania etnograficzne wskazuje się tu wielowymiarowe konsekwencje badania subkultury kibiców piłkarskich. Narracja zogniskowana jest na czterech kwestiach. Pierwsza to trudności z akcesem do wspólnoty kibiców piłkarskich. Druga to niebezpieczeństwa (fizyczne, emocjonalne i prawne) związane z doświadczaniem wspólnoty meczowej i pozameczowej. Kwestia trzecia to konsekwencje tak radykalnej etnografii dla tożsamości badacza, wynikające z prowadzenia badań w trybie „pełnego zanurzenia”. Kwestia czwarta to wpływ trzech pierwszych trudności (uzyskiwania dostępu do zamkniętej grupy, niebezpieczeństw pełnego zaangażowania w działania grupy i przemian w obrębie tożsamości „zanurzonego”) na wewnętrzną trafność i zewnętrzną rzetelność opisu etnograficznego.

Biogramy autorów

Radosław Kossakowski - Uniwersytet Gdański, Instytut Filozofii, Socjologii i Dziennikarstwa, 80-952 Gdańsk, ul. Bażyńskiego 4

Radosław Kossakowski, dr socjologii, adiunkt w Instytucie Filozofii, Socjologii i Dziennikarstwa Uniwersytetu Gdańskiego. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się na socjologii sportu, społecznym fenomenie kibicowania, kulturze konsumpcji. Autor książek: Diamentowa Droga (2010) i Budda w kulturze konsumpcji (2011) oraz licznych artykułów naukowych i popularno-naukowych.
Dominik Antonowicz - Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Dominik Antonowicz, adiunkt w Instytucie Socjologii UMK w Toruniu. Zajmuje się m.in. badaniem społecznego fenomenu kibicowania oraz przemianami we współczesnym sporcie. Jest współautorem kilku artykułów poświęconych kibicowaniu, m.in.: Kibice jako wspólnota niewidzialnej religii (z Łukaszem Wrzesińskim) oraz Ostatni bastion antykonsumeryzmu? Kibice industrialni w dobie komercjalizacji sportu i Piłkarz jako marka i peryferyjny kibic jako aborygen. O wybranych społecznych konsekwencjach komercjalizacji sportu (oba wraz z Tomaszem Szlendakiem i Radosławem Kossakowskim).
Tomasz Szlendak - Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Tomasz Szlendak, prof., dyrektor Instytutu Socjologii UMK w Toruniu. Zajmuje się socjologią kultury, konsumpcji i rodziny oraz psychologią ewolucyjną. Opublikował m.in. Architektonikę romansu (2002), Zaniedbaną piaskownicę (2003), Supermarketyzację (2004) i Socjologię rodziny (2010). Jest członkiem redakcji ,,Studiów Socjologicznych” i członkiem rady naukowej czasopisma ,,Kultura i Edukacja”. Był stypendystą Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej oraz tygodnika ,,Polityka”. Prowadzi ‒ mieszane metodologicznie ‒ badania nad przemianami obyczajów, aktywnością kulturalną, seksualnością i jakością życia.

Bibliografia

Angrosino Michael (2010) Badania etnograficzne i obserwacyjne. Przełożyła Maja Brzozowska-Brywczyńska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Antonowicz Dominik, Kossakowski Radosław, Szlendak Tomasz (2011) Ostatni bastion antykonsumeryzmu? Kibice industrialni w dobie komercjalizacji sportu. „Studia Socjologiczne”, nr 3 (202), s. 113‒139.

Armstrong Gary (1993) Like that Desmond Morris? [w:] Dick Hobbs, Tim May, eds., Interpreting the Field: Accounts of Ethnography. Oxford: Clarendon, s. 3‒39.

Barthes Roland (1997) Przyjemność tekstu. Przełożyła Adriana Lewańska. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Becker Howard S. (1958) Problems of inference and proof in participant observation. „American Sociological Review”, vol. 23, no. 6, s. 652‒660. DOI: https://doi.org/10.2307/2089053

Becker Howard S. (2009) Outsiderzy. Studia z socjologii dewiacji. Przełożyła Olga Siara. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Csíkszentmihályi Mihály (2005) Przepływ. Psychologia optymalnego doświadczenia. Przełożyła Magdalena Wajda-Kacmajor. Taszów: Biblioteka Moderatora.

Dudała Jerzy (2004) Fani-chuligani. Rzecz o polskich kibolach. Warszawa: Wydawnictwo Żak.

End Christian M. i in. (2003) Sport fans’ attitudes toward war analogies as descriptors for sport. „Journal of Sport Behavior”, vol. 26, no. 4, s. 356‒367.

Giulianotti Richard (1995) Participant Observation and Research into Football Hooliganism: Reflections on the Problems of Entrée and Everyday Risks. „Sociology of Sport Journal”, vol. 12, no. 1, s. 1‒20. DOI: https://doi.org/10.1123/ssj.12.1.1

Gizińska Katarzyna (2011) Motocyklistki. Socjologiczne spojrzenie na kobiety i stereotypy w motoświecie. „Ikonosfera”, nr 3 [dostęp 11 października 2012 r.]. Dostępny w Internecie http://www.ikonosfera.umk.pl/fileadmin/pliki/ikonosfera_3_Katarzyna_Gizinska_Motocyklistki.pdf

Goffman Erving (2005) Piętno. Rozważania o zranionej tożsamości. Przełożyły Aleksandra Dzierżyńska, Joanna Tokarska-Bakir. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Gold Raymond L. (1958) Roles in sociological field observations. „Social Forces”, vol. 36, no. 3, s. 217‒223. DOI: https://doi.org/10.2307/2573808

Hammersley Martyn, Atkinson Paul (2000) Metody badań terenowych. Przełożył Sławomir Dymczyk. Poznań: Zysk i S-ka.

Hughson John, Inglis David, Free Marcus (2005) The Uses of Sport. A Critical Study. Abingdon: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203501191

Konecki Krzysztof T. (2010) W stronę socjologii jakościowej: badanie kultur, subkultur i światów społecznych [w:] Jacek Leoński, Magdalena Fiternicka-Gorzko, red., Kultury, subkultury i światy społeczne w badaniach jakościowych. Szczecin: Volumina.pl, s. 17‒37.

Kossakowski Radosław, Antonowicz Dominik, Szlendak Tomasz (w druku) Piłkarz jako marka i peryferyjny kibic jako aborygen. O wybranych społecznych konsekwencjach komercjalizacji sportu. „ Kultura i Społeczeństwo”, nr 3.

Lemert Edwin (1967) Human Deviance, Social Problems and Social Control. New York: Prentice-Hall.

Miles Matthew B., Huberman Michael A. (2000) Analiza danych jakościowych. Przełożył Stanisław Zabielski. Białystok: Wydawnictwo Trans Humana.

Park Robert (1928) Human migration and the marginal man. „The American Journal of Sociology”, vol. 23, no. 6, s. 881‒893. DOI: https://doi.org/10.1086/214592

Sahaj Tomasz (2007) Fani futbolowi. Historyczno-społeczne studium zjawiska kibicowania. Poznań: AWF.

Simmel Georg (2006) Most i drzwi. Wybór esejów. Przełożyła Maria Łukasiewicz. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Turner Victor W. (1969) The Ritual Process: Structure and Anti-Structure. Chicago: Aldine.

Wyka Anna (1993) Badacz społeczny wobec doświadczenia. Warszawa: IFiS PAN.