Feminist Interventions for Accessto Abortion: Examples and Directions of Analysis
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-600X.96.01Keywords:
abortion, feminist interventions, feminist movements, Abortion Caravan, Abortion PatrolAbstract
This article examines two feminist interventions for access to abortion: the Canadian Abortion Caravan of 1970 and the Polish Abortion Patrol of 2023. Despite being separated by more than half a century and thousands of kilometres, as well as differing in their broader strategy for action for access (right) to abortion, these interventions share commonalities that can be identified through analysis. The two case studies were used to identify useful descriptive categories and suggest directions of analysing such feminist interventions. These categories include: the logic of protest; emotions; performativity; carnivalisation; visibility; mediatisation; civil disobedience; interactive vandalism; and, finally, “feminist killjoy”.
References
Aborcyjny Dream Team (b.d.), Profil na Facebooku [Post] (dostęp: 15.11.2025).
Ackerman K., Stettner S. (2019), „The public is not ready for this”: 1969 and the long road to abortion access, „Canadian Historical Review”, vol. 100(2), s. 239–256, https://doi.org/10.3138/chr.2018-0082-3
Action Canada (2020), Abortion Caravan: Celebrating 50 years. Action Canada for Sexual Health & Rights, https://www.actioncanadashr.org/campaigns/abortion-caravan-celebrating-50-years (dostęp: 12.11.2025).
ADT, Aborcyjny Dream Team (2024), Aborcyjny Dream Team po głosowaniu: Tak się kończą koalicje z konserwatystami, „Krytyka Polityczna”, https://krytykapolityczna.pl/kraj/aborcyjny-dream-team-po-glosowaniu-tak-sie-koncza-koalicje-z-konserwatystami/ (dostęp: 20.11.2025).
Ahmed S. (2024), Przewodnik feministycznej psujzabawy, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.
Ambroziak A. (2020), Trybunał ośmiela fundamentalistów. Jeżdżą nowe busy z hasłami o „ofiarach aborcji” i „morderczyniach”, OKO.Press, https://oko.press/trybunal-osmiela-fundamentalistow-jezdza-nowe-busy-z-haslami-o-ofiarach-aborcji-i-morderczyniach (dostęp: 15.11.2025).
Amenta E., Polletta F. (2008), Czy należy zajmować się uczuciami? Wskazówki wypływające z nowatorskiej niegdyś koncepcji badań ruchów społecznych, [w:] K. Gorlach, P.H. Mooney (red.), Dynamika życia społecznego: Współczesne koncepcje ruchów społecznych, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa, s. 281–294.
Baer H. (2016), Redoing feminism: Digital activism, body politics, and neoliberalism, „Feminist Media Studies”, vol. 16(1), s. 17–34, https://doi.org/10.1080/14680777.2015.1093070
Bednarek J. (2023), Nieprzyjemne uczucia: Feminizm, queer i negatywność, „Czas Kultury”, t. 39(4), s. 21–32.
Blumer H. (2007), Interakcjonizm symboliczny: Perspektywa i metoda, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków.
Chrzczonowicz M. (2022), W ciąży mamy być szczęśliwe, po poronieniu smutne, po aborcji ma nas nie być [BRONIARCZYK], OKO.Press, https://oko.press/w-ciazy-mamy-byc-szczesliwe-po-poronieniu-smutne-po-aborcji-ma-nas-nie-byc-broniarczyk (dostęp: 15.11.2025).
Chrzczonowicz M. (2023), „Nie uważam, że jest ok, ale moi uczniowie mogą jej potrzebować”. Co we Władysławowie mówią o aborcji, OKO.Press, https://oko.press/nie-uwazam-ze-jest-ok-ale-moi-uczniowie-moga-jej-potrzebowac (dostęp: 15.11.2025).
Chrzczonowicz M. (2024), „Pokazali nam fakera”. Jak Polki zareagowały na porażkę ustawy aborcyjnej, OKO.Press, https://oko.press/pokazali-nam-fakera-jak-polki-zareagowaly-na-porazke-ustawy-aborcyjnej-tekst-roku (dostęp: 15.11.2025).
Cohen-Cruz J. (red.) (1998), Radical Street Performance: An International Anthology, Routledge.
Collins R. (2008), Ruchy społeczne jako obiekt uwagi emocjonalnej, [w:] K. Gorlach, P.H. Mooney (red.), Dynamika życia społecznego: Współczesne koncepcje ruchów społecznych, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa, s. 247–261.
Cullen P., Korolczuk E. (2019), Challenging abortion stigma: Framing abortion in Ireland and Poland, „Sexual and Reproductive Health Matters”, vol. 27(3), s. 6–19, https://doi.org/10.1080/26410397.2019.1686197
Delap L. (2024), Feminizmy: Historia globalna, Wydawnictwo Drzazgi, Okoniny.
Della Porta D., Diani M., Sadza A. (2009), Ruchy społeczne: Wprowadzenie, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Derra A. (2015), Feminizm. Tworzenie poprzez zmianę, „AVANT. The Journal of the Philosophical-Interdisciplinary Vanguard”, vol. VI(1), s. 11–15, https://doi.org/10.26913/60102015.0108.0001
Dunaj B. (red.) (1996), Słownik współczesnego języka polskiego, Wilga, Warszawa.
Duneier M., Molotch H. (1999), Talking city trouble: Interactional vandalism, social inequality, and the „urban interaction problem”, „American Journal of Sociology”, vol. 104(5), s. 1263–1295, https://doi.org/10.1086/210175
FEDERA (2001), Prawa i zdrowie reprodukcyjne i seksualne: Przewodnik, wyd. 2, Federacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny.
FemFund (2022), Jest opresja – jest opór, Fundusz Feministyczny, https://femfund.pl/wp-content/uploads/Raport-o-feminizmie-w-Polsce_FemFund-2022.pdf (dostęp: 30.10.2025).
Ferguson A. (2014), Feminist love politics: Romance, care, and solidarity, [w:] A.G. Jónasdóttir, A. Ferguson (red.), Love. A Question for Feminism in the Twenty-First Century, Routledge, s. 250–264.
Flyvbjerg B. (2005), Pięć mitów o badaniach typu studium przypadku, „Studia Socjologiczne”, t. 2(177), s. 41–69.
Freeman B.M. (2011), Beyond Bylines: Media Workers and Women’s Rights in Canada, Wilfrid Laurier University Press, Waterloo, ON.
Garfinkel H. (2007), Studia z etnometodologii, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Goffman E. (2006), Rytuał interakcyjny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Helios J., Jedlecka W. (2016), Wpływ feminizmu na sytuację społeczno-prawną kobiet, E-Wydawnictwo, Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa, Wrocław.
Hemmings C. (2012), Affective solidarity: Feminist reflexivity and political transformation, „Feminist Theory”, vol. 13(2), s. 147–161, https://doi.org/10.1177/1464700112442643
Kaczmarczyk M. (2013), Nieposłuszeństwo obywatelskie a demokracja, „Studia Socjologiczne”, t. 208(1), s. 21–40.
Kołodziej E. (2023), Aborcyjny Dream Team rusza w wakacyjną trasę po nadmorskich miejscowościach, Vogue Polska, https://www.vogue.pl/a/aborcyjny-dream-team-odbedzie-wakacyjna-trase-po-polsce (dostęp: 15.11.2025).
Kowalewski M. (2014), Karnawalizacja protestu, „Stan Rzeczy”, nr 7, s. 198–216.
Kożuch A., Marzec I. (2014), Studium przypadku jako strategia badawcza w naukach społecznych, „Zeszyty Naukowe / Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Lądowych im. gen. T. Kościuszki”, t. 172(2), s. 32–44, https://doi.org/10.5604/17318157.1127093
Krzemień M. (2021), Nie jestem naczyniem! Performatywne obywatelstwo uczestniczek Protestów Kobiet, [w:] E. Dziwak, K. Gheorghe (red.), Wokół strajków kobiet, ArchaeGraph Wydawnictwo Naukowe, Starowa Góra.
Majbroda K. (2018), Wrocławski Marsz Równości jako przykład karnawalizacji protestu w przestrzeni miejskiej. Perspektywa antropologiczna, „Journal of Urban Ethnology”, vol. 16, s. 63–80.
Majewska E. (2014), Love in translation: Neoliberal availability or a solidarity practice?, [w:] A.G. Jónasdóttir, A. Ferguson (red.), Love. A Question for Feminism in the Twenty-First Century, Routledge, s. 207–219.
Malinowska E. (2000), Feminizm europejski, demokracja parytetowa a polski ruch kobiet: socjologiczna analiza walki o równouprawnienie płci, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.
Mina A.X. (2019), Memes to Movements: How the World’s Most Viral Media Is Changing Social Protest and Power, Beacon Press, Boston.
Nash J.C. (2013), Practicing love: Black feminism, love-politics, and post-intersectionality, „Meridians: Feminism, Race, Transnationalism”, vol. 11(2), s. 1–24.
Nelson R. (1997), TV Drama in Transition: Forms, Values and Cultural Change, Palgrave Macmillan, London.
No Choice: Canadian Women Tell Their Stories of Illegal Abortion (2023), Second Story Press.
Nodzyńska P. (2023), Abortowóz Landryna rusza nad polskie morze. „Wyroknas nie uciszy” [WIDEO], „Gazeta Wyborcza”, https://wyborcza.pl/7,82983,29946044,abortowoz-landryna-rusza-nad-polskie-morze-wyrok-nas-nie.html (dostęp: 15.11.2025).
Nowak A. (2024), Wyp***dalać! Historia kobiecego gniewu, Znak Horyzont, Kraków.
Pawłowska B. (2011), Studium przypadku (Case study), [w:] K.T. Konecki, P. Chomczyński (red.), Słownik socjologii jakościowej, Difin, Warszawa.
Plaskow J. (2024), The uses of anger in women’s, gender, and sexuality studies, „Philo-sophy and Global Affairs”, vol. 4(2), s. 237–243, https://doi.org/10.5840/pga202512273
Pomieciński A. (2012), Ruch alterglobalny: Między buntem a happeningiem, [w:] A. Pomieciński, W. Kuligowski (red.), Oblicza buntu. Praktyki i teorie sprzeciwu w kulturze współczesnej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, s. 135–149.
Rise Up (b.d.), Abortion Caravan – Rise Up!, Feminist Digital Archive [Dataset], https://riseupfeministarchive.ca/events/abortion-caravan (dostęp: 20.10.2025).
Różyńska J. (2016), Rozwój i ochrona praw reprodukcyjnych jako praw człowieka, [w:] B. Namysłowska-Gabrysiak, K. Syroka-Marczewska, A. Walczak-Żochowska (red.), Prawo wobec problemów społecznych. Księga jubileuszowa profesor Eleonory Zielińskiej, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa.
Saurette P., Gordon K. (2016), Changing Voice of the Anti-abortion Movement: The Rise of „Pro-woman” Rhetoric in Canada and the United States, University of Toronto Press, Toronto.
Sethna C., Hewitt S. (2009), Clandestine operations: The Vancouver Women’s Caucus, the Abortion Caravan, and the RCMP, „Canadian Historical Review”, vol. 90(3), s. 463–496, https://doi.org/10.3138/chr.90.3.463
Sethna C.L., Hewitt S. (2018), Just Watch Us: RCMP Surveillance of the Women’s Liberation Movement in Cold War Canada, McGill-Queen’s University Press, Montreal.
Sethna C., Stettner S. (2015), The women are coming; The Abortion Caravan of 1970, ActiveHistory.ca, https://activehistory.ca/blog/2015/05/11/the-women-are-coming-the-abortion-caravan-of-1970/ (dostęp: 20.10.2025).
Sroczyński G. (2020), Broniarczyk: Pomogłyśmy przy dwóch tysiącach aborcji. I nikt nas nie ściga, https://next.gazeta.pl/next/7,151003,26489517,broniarczyk-pomoglysmy-przy-dwoch-tysiacach-aborcji-i-nikt.html (dostęp: 15.11.2025).
Stake R.E. (2005), Qualitative case studies, [w:] N. Denzin, Y.S. Lincoln (red.), The SAGE Handbook of Qualitative Research, wyd. 3, Sage Publications, s. 433–466.
Stettner S. (2013), „We are forced to declare war”: Linkages between the 1970 Abortion Caravan and women’s anti-Vietnam war activism, „Histoire Sociale/Social History”, vol. 46(92), s. 423–441, https://doi.org/10.1353/his.2013.0054
Stettner S. (red.) (2016), Without Apology: Writings on Abortion in Canada, AU Press, https://doi.org/10.15215/aupress/9781771991599.01
Stoczewska B. (2013), Jeszcze raz o obywatelskim nieposłuszeństwie: interpretacje, spory wokół pojęcia, „Krakowskie Studia Międzynarodowe”, t. 14(3), s. 83–99.
Strumińska-Kutra M., Koładkiewicz I. (2012), Studium przypadku, [w:] D. Jemielniak (red.), Badania jakościowe. Metody i narzędzia, t. 2, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 1–40.
Szelewa D. (2017), Prawa reprodukcyjne w Europie i w Polsce: Zakaz, kompromis, czy wybór?, ICRA, Friedrich-Ebert-Stiftung, Warszawa.
Szopa K. (2019), Gniew – wokół feministycznej krytyki kreatywności, „Czas Kultury”, t. 35(1), s. 94–101.
Szymczak M. (red.), (1990), Słownik języka polskiego, t. 1: A–K, wyd. 6, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.
Ślosarski B. (2021), Przedmioty protestu: Kultury materialne współczesnych ruchów społecznych, Nomos, Kraków.
Wells K. (2020), The Abortion Caravan: When Women Shut Down Government in the Battle for the Right to Choose, CELA, Toronto.
Wężyk K. (2023), Aborcyjna Landryna ruszyła w Polskę. Kibice nie żałują sobie prezerwatyw, obiecują okleić wlepkami pociąg, Wysokie Obcasy, https://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/7,163229,30031030,aborcyjna-landryna-w-trasie.html?disableRedirects=true (dostęp: 15.11.2025).
Wierciński J. (2023), Aborcyjny Patrol na plaży w Brzeźnie. O aborcji bez tabu, Zawsze Pomorze, https://www.zawszepomorze.pl/artykul/9177,aborcyjny-patrol-na-plazy-w-brzeznie-o-aborcji-bez-tabu (dostęp: 15.11.2025).
Woroniecka G. (2016), Co znaczy „rozumieć” w „perspektywie i metodzie” interakcjonizmu symbolicznego Herberta Blumera?, „Roczniki Nauk Społecznych”, t. 8(44), nr 4, s. 51–66, https://doi.org/10.18290/rns.2016.44.4-3
Yin R.K. (2024), Studium przypadku w badaniach naukowych: Projektowanie, metody i zastosowania, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
How to Cite
