Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica https://czasopisma.uni.lodz.pl/sociologica <div style="text-align: justify;"> <p>Profil czasopisma <em>Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica</em>&nbsp; obejmuje szeroko rozumianą problematykę społeczną. Intencją redakcji jest publikowanie artykułów będących wynikiem oryginalnych badań empirycznych indywidualnych i zespołowych. Jesteśmy otwarci na różne paradygmaty teoretyczne i metodologiczne. W czasopiśmie chcemy zamieszczać artykuły mieszczące się w polu nauk społecznych i humanistycznych. Czekamy na teksty odwołujące się do klasycznej i współczesnej refleksji socjologicznej, odnoszące się do wszystkich jej subdyscyplin. Zależy nam również na opracowaniach podejmujących problematykę łączącą socjologię z innymi dyscyplinami takimi jak: antropologia, etnografia, nauka o polityce, psychologia społeczna, psychosocjologia, demografia, nauka o zarządzaniu.</p> </div> Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego pl-PL Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica 0208-600X Celiakia – perspektywa socjomedyczna https://czasopisma.uni.lodz.pl/sociologica/article/view/11990 <p>Celiakia (choroba trzewna, enteropatia glutenowa) to choroba genetyczna (związana z występowaniem u chorych specyficznego wariantu genów HLA-DQ2 oraz HLA-DQ8) o charakterze autoimmunologicznym. U chorych spożywanie glutenu prowadzi do zaniku kosmków znajdujących się w błonie śluzowej dwunastnicy i jelita cienkiego, co w konsekwencji prowadzi do zaburzeń wchłaniania i innych związanych z tym dolegliwości (utrata masy ciała, anemia, niedobory witamin, osteoporoza). Jest to choroba przewlekła, nieuleczalna i w większości wypadków jedynym lekarstwem jest restrykcyjna dieta polegająca na eliminacji z pożywienia frakcji białek zawartych w takich zbożach jak pszenica (gliadyna), żyto (sekalina), jęczmień (hordeina) i owies (awenina).</p> <p>Celiakia to choroba najczęściej kojarzona z okresem dzieciństwa, jednak coraz częściej rozpoznawana jest w życiu dorosłym. Dieta bezglutenowa, będąca jedynym lekarstwem, wymaga od chorego systematyczności oraz konsekwencji i często wiąże się ze zmianą stylu życia. Celem artykułu jest zaprezentowanie złożoności medycznego podłoża choroby i wynikających z niego implikacji dotyczących reakcji na chorobę, życia i radzenia sobie z nią oraz społecznych i środowiskowych czynników wpływających na poprawę stanu zdrowia chorych na celiakię. Przyjęto bowiem założenie, iż jest to schorzenie wciąż mało rozpoznane w społeczeństwie, a także mało uświadomione w środowisku medycznym (o czym świadczy średni czas diagnozy celiakii). Główna teza artykułu głosi, iż celiakia jest chorobą złożoną, zaś brak klasycznego lekarstwa czyni ją schorzeniem, w którym sukces terapii zależy w ogromnym stopniu od pacjenta, jego wiedzy oraz determinacji w stosowaniu wymagającej diety eliminacyjnej. Z punktu widzenia społeczeństwa niezrozumienie chorego często negatywnie wpływa na jego zachowania w chorobie, co może prowadzić do pogorszenia stanu zdrowia. Pacjenci z celiakią borykają się dodatkowo z ograniczeniami w codziennym funkcjonowaniu – pracy, podróżach czy spotkaniach towarzyskich.</p> <p>Artykuł wpisuje się w ramy rozważań socjomedycznych. W pierwszej części prezentuje perspektywę medyczną dotyczącą istoty choroby, jej typów i odmian oraz diagnostyki. Prezentacja tych aspektów w pierwszej kolejności jest kluczowa dla zrozumienia istoty choroby i trudności w radzeniu sobie z nią oraz schorzeniami współwystępującymi. W drugiej części zaprezentowano – na podstawie wybranych koncepcji socjologii medycyny – chorobę z perspektywy pacjenta – jego reakcji i przyjmowania roli chorego, zachowań w chorobie, zarządzania piętnem z nią związanym, relacji z otoczeniem, a także codziennych problemów wynikających z konieczności stosowania diety eliminacyjnej. Prezentowane rozważania nie wyczerpują złożoności tematu i wieloaspektowości problematyki związanej z życiem oraz funkcjonowaniem pacjentów z celiakią. Wyodrębnione podrozdziały mają na celu ukazanie złożoności poruszanej w artykule problematyki i mogą stać się przyczynkiem do dalszych pogłębionych i szczegółowych analiz. Artykuł opiera się na przeglądzie przedmiotowej literatury polskiej i zagranicznej oraz badań w tym obszarze.</p> Magdalena Wieczorkowska Copyright (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-12-30 2021-12-30 79 7 30 10.18778/0208-600X.79.01 (…) Obrałam sobie cel, by żyć i mieć nad tym życiem kontrolę – zachowania w chorobie przyjmowane przez chorych na SM w celu utrzymania niezależnego funkcjonowania https://czasopisma.uni.lodz.pl/sociologica/article/view/12003 <p>Przedmiotem rozważań zawartych w artykule są zachowania w chorobie podejmowane przez osoby chore na stwardnienie rozsiane (SM). W artykule przez powyższe rozumie się szereg świadomie realizowanych przez osobę chorą powiązanych ze sobą zachowań, mających pomóc jej w utrzymaniu względnie niezależnego funkcjonowania społecznego. W toku analizy podjęto próbę odpowiedzi na poniższe pytania: jakiego rodzaju zachowania wypracowują osoby chore? jakie są motywacje wpływające na kontynuowanie (bądź zaprzestanie) przyjętych zachowań? jakie zachowania osoby chorujące na stwardnienie rozsiane uznają za „korzystne”, a jakie za „ryzykowne” dla swojego stanu zdrowia? Dociekania zawarte w tekście odnoszą się do subiektywnych znaczeń nadawanych chorobie, dlatego ich teoretyczną wykładnię stanowi koncepcja „zachowań w chorobie” (<em>illness behaviour</em>) autorstwa Davida Mechanica. W celu dotarcia do owych subiektywnych interpretacji i znaczeń, jakie chorzy nadają swojemu SM, zastosowano metodę jakościową, przeprowadzono 30 wywiadów swobodnych z osobami chorymi na SM (postać remisyjno-rzutowa). Ich opinie, opisy wdrażanych działań, przeżytych doświadczeń, emocji i znaczeń, jakie im przypisują, stanowiły przedmiot analizy. Złożoność choroby (SM), nieznajomość jej przyczyn oraz niepewność dotycząca jej przebiegu były czynnikami wpływającymi na to, co osoby chore rozumieją przez „względnie niezależne funkcjonowanie społeczne”, oraz na to, jakie stosują zachowania w chorobie.</p> Kamila Smyczek Copyright (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-12-30 2021-12-30 79 31 47 10.18778/0208-600X.79.02 Różne sposoby definiowania autyzmu. Przegląd stanowisk https://czasopisma.uni.lodz.pl/sociologica/article/view/12007 <p>Autyzm jest pojęciem wieloznacznym, nieostrym. W nomenklaturze medycznej kilkakrotnie już zmieniał się jego zakres semantyczny. W artykule przedstawiono sposoby występowania tego pojęcia w klasyfikacjach międzynarodowych DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) i ICD (International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems). Cechą wspólną tych definicji jest redukcjonistyczne podejście do pacjenta (jednostki zredukowanej do objawów chorobowych) i myślenie w kategoriach choroby bądź zaburzenia (ASD – Autism Spectrum Disorder). Obecnie istnieją również inne ujęcia autyzmu, o uznanie prawomocności których zabiegają aktorzy społeczni/grupy interesu spoza establishmentu medycznego. W opinii publicznej silnie zakorzenione jest skojarzenie autyzmu z puzzlem bądź kolorem niebieskim spopularyzowane przez fundację Autism Speaks. Ponadto w wydarzeniach medialnych, publikacjach o charakterze popularno-naukowym, naukowym, w tym w literaturze terapeutycznej, coraz częściej występuje określenie „stany ze spektrum autyzmu” (Autism Spectrum Condition). Ukazanie sporu o definicję autyzmu jest istotne, gdyż z argumentacji każdej ze stron wynikają implikacje w stosunku do zdrowia.</p> Maja Drzazga-Lech Monika Kłeczek Marta Ir Copyright (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-12-30 2021-12-30 79 49 62 10.18778/0208-600X.79.03 Trudności i wyzwania działań z zakresu promocji zdrowia wśród osób bezdomnych https://czasopisma.uni.lodz.pl/sociologica/article/view/12017 <p>Bezdomność jest tego rodzaju kryzysem w życiu człowieka, który bardzo silnie wpływa na działania jednostki we wszystkich wymiarach zdrowia, na jej codzienne wybory i hierarchię potrzeb. Walka o przetrwanie i konieczność zaspokojenia podstawowych potrzeb wyklucza koncentrowanie się na własnym zdrowiu i dbanie o jego dobry stan, a wręcz nierzadko sprzyja jego pogorszeniu. Problem stanu zdrowia osób bezdomnych i przyjęty przez nie styl życia najdobitniej pokazuje, że promocja zdrowia nie może ograniczyć się tylko do chwytliwych medialnych haseł czy prostych wskazówek, jak zdrowo żyć. Wymaga uwzględnienia szeregu różnych zmiennych, a nade wszystko całego kontekstu społecznego.</p> <p>Celem przygotowanego artykułu jest próba odpowiedzi na pytanie o możliwość i skuteczność działań z zakresu promocji zdrowia wśród grup wykluczonych na przykładzie osób w kryzysie bezdomności. Na podstawie badań własnych prowadzonych wśród podopiecznych schronisk dla bezdomnych w Łodzi (wywiady swobodne z ustrukturalizowaną listą pytań) i pracowników tychże placówek (wywiady swobodne pogłębione) autor stara się odpowiedzieć na pytanie, jaki jest stan wiedzy bezdomnych na temat prozdrowotnego stylu życia, jakie zachowania związane ze zdrowiem są charakterystyczne dla tej grupy, ale nade wszystko jakie czynniki wpływają na styl życia, w tym wybory zdrowotne, i kształtują stan zdrowia osób zepchniętych na margines społeczny.</p> Katarzyna Pawlak-Sobczak Copyright (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-12-30 2021-12-30 79 63 80 10.18778/0208-600X.79.04 Znaczenie pojęcia intymności i prawa do jej poszanowania w świetle doświadczeń rodzących kobiet https://czasopisma.uni.lodz.pl/sociologica/article/view/12019 <p>Przedmiotem zainteresowania w niniejszym artykule jest intymność w warunkach porodu – jak jest ona odczuwana przez rodzące, co decyduje o tym, że narodziny dziecka są dla nich intymnym wydarzeniem, co jest naruszeniem ich intymności. Zrealizowano badanie jakościowe, oparte na analizie opowieści porodowych, zebranych i upublicznionych przez Fundację Rodzić po Ludzku. Punktem wyjścia dla analizy były ustalenia, jak w języku polskim rozumiane jest pojęcie intymności, jakie ma ona znaczenie w procesach interakcji społecznych i komunikacji, z odczuwaniem jakich emocji wiąże się jej naruszenie, a także jak określa się ją i chroni w polskim prawodawstwie, w tym w przepisach określających prawa pacjenta. Przybliżono także wyniki badań realizacji prawa do intymności, poszanowania godności i podmiotowości w polskich placówkach położniczych. Analizując narracje kobiet, w których dzieliły się one swoimi przeżyciami i refleksjami dotyczącymi porodów, a także pobytów w szpitalu w związku z poronieniem, przyjęto, że wskaźnikiem naruszenia/poszanowania ich intymności są ich odczucia, wyrażane w opowieściach emocje, sposób opowiadania o doświadczeniu. Analiza porodowych opowieści pozwoliła na ustalenie, że intymność w czasie porodu wiąże się z poczuciem kontroli kobiety nad dostępem innych do jej ciała, jej wiedzą i zgodą dotyczącą czynności i medycznych interwencji, ingerujących w jej cielesność i przebieg porodu. Kluczowe jest także poszanowanie emocji, potrzeb, oczekiwań rodzącej przez personel medyczny, traktowanie jej z szacunkiem, jako osoby, podmiotu, pierwszoplanowej postaci w procesie porodu. Uwzględnianie i ochrona granic intymności jednostki wiąże się z uznaniem jej autonomii i sprawstwa oraz poszanowaniem jej osobistej godności.</p> Krystyna Dzwonkowska-Godula Copyright (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-12-30 2021-12-30 79 81 104 10.18778/0208-600X.79.05 Czy strach polskiego pacjenta ma wielkie oczy? Emocje wyrażane przez pacjentów na portalach medycznych https://czasopisma.uni.lodz.pl/sociologica/article/view/12020 <p>W artykule podjęta została problematyka emocji doświadczanych przez pacjentów, użytkowników portali medycznych, którzy „znaleźli się” w skomplikowanej strukturze systemu opieki zdrowotnej w Polsce, emocji wynikających z interakcji z pracownikami medycznymi oraz w procesie doświadczania przebiegu chorób. Analizie poddane zostały wypowiedzi opublikowane przez użytkowników portali/forów internetowych o tematyce medycznej. W skład próby badawczej weszło 15 portali medycznych, charakteryzujących się wysoką aktywnością zarejestrowanych użytkowników. Przedmiotem analizy były te wypowiedzi, w których pojawiał się opis sytuacji (lub ich kontekstu bądź działań uczestników interakcji) determinujących doświadczane emocje.</p> Alicja Łaska-Formejster Copyright (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-12-30 2021-12-30 79 105 119 10.18778/0208-600X.79.06 Społeczne definiowanie miłości i jej roli w relacji intymnej. Typologia postaw wobec miłości https://czasopisma.uni.lodz.pl/sociologica/article/view/12021 <p>Celem niniejszej publikacji jest poszerzenie wiedzy na temat społecznego definiowania miłości w kontekście związku intymnego. Analizowany materiał empiryczny pochodzi z grupowych wywiadów fokusowych, <em>Bulletin Board Discussion on-line </em>oraz badań reprezentatywnych prowadzonych metodą CAWI. Badania miały charakter eksploracyjny. Analizowany materiał przedstawia jeden wątek tematyczny dotyczący tego, w jaki sposób uczestnicy badania rozumieją miłość oraz jakie przypisują jej znaczenie w trwaniu związku intymnego. W pierwszej części artykułu zostaną przedstawione wątki tematyczne związane z próbą uchwycenia, czym jest miłość, które wskazali badani na etapie badań jakościowych. W drugiej części artykułu przedstawiona zostanie typologia postaw wobec miłości na podstawie analiz danych pochodzących z badań ilościowych. Zostały wyróżnione typy: optymiści w miłości, czekający na miłość, racjonaliści w miłości, zdystansowani do miłości.</p> Julita Czernecka Copyright (c) 2022 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 2021-12-30 2021-12-30 79 121 132 10.18778/0208-600X.79.07