Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica
Profil czasopisma Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica obejmuje szeroko rozumianą problematykę społeczną. Intencją redakcji jest publikowanie artykułów będących wynikiem oryginalnych badań empirycznych indywidualnych i zespołowych. Jesteśmy otwarci na różne paradygmaty teoretyczne i metodologiczne. W czasopiśmie chcemy zamieszczać artykuły mieszczące się w polu nauk społecznych i humanistycznych. Czekamy na teksty odwołujące się do klasycznej i współczesnej refleksji socjologicznej, odnoszące się do wszystkich jej subdyscyplin. Zależy nam również na opracowaniach podejmujących problematykę łączącą socjologię z innymi dyscyplinami takimi jak: antropologia, etnografia, nauka o polityce, psychologia społeczna, psychosocjologia, demografia, nauka o zarządzaniu.
Fenomen zjawiska szarych rozwodów w kulturze zachodu – jego uwarunkowania w świetle współczesnych opracowań
Artykuł podejmuje problematykę rozwodów w drugiej połowie życia, tzw. „szarych/srebrnych” rozwodów. Jego celem jest poznanie uwarunkowań nasilenia zjawiska w kulturze zachodniej. W artykule przedstawiono kontekst społeczno-kulturowy fenomenu, a przeprowadzona analiza (desk research) pozwoliła na wyodrębnienie typologii czynników warunkujących „szare/srebrne” rozwody. W podsumowaniu podkreślono wpływ i znaczenie dalszych socjologicznych badań nad omawianą problematyką.
Prawa autorskie (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Postrzeganie seksualizacji kobiet i mężczyzn przez młodych dorosłych
W artykule podjęto próbę scharakteryzowania percepcji seksualizacji w mediach i popkulturze wśród młodych dorosłych. Seksualizacja, będąca jedną z cech współczesnej kultury, polega na nasilającej się obecności treści seksualnych w przestrzeni publicznej oraz prezentowaniu ludzi głównie przez pryzmat ich atrakcyjności fizycznej. Artykuł otwiera wprowadzenie oraz przegląd literatury, w którym omówiono definicję seksualizacji, jej konsekwencje oraz mechanizmy funkcjonowania w mediach. W następnej części autor przedstawia założenia metodologiczne dotyczące realizacji badania empirycznego, zrealizowanego techniką CAWI oraz strukturę narzędzia badawczego. Część trzecia to prezentacja wyników oraz ich analiza; ukazały one różnice w postrzeganiu seksualizacji między badanymi kobietami i badanymi mężczyznami oraz wskazały pewne prawidłowości dotyczące percepcji seksualizacji wśród młodych studentów. Pracę zamykają dyskusja, uzupełniona o teorie feministyczne i genderowe, nawiązujące do literatury przedmiotu, oraz konkluzje.
Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Wspomnienie w 100-lecie urodzin Profesora Wacława Piotrowskiego
Alkohol w życiu młodych dorosłych analiza biograficzna. Raport badawczy
Tematem prezentowanego badania było szeroko rozumiane osobiste doświadczenia picia alkoholu przez młodych dorosłych. W wyniku analizy danych biograficznych zrekonstruowano trzy społecznie uwarunkowane etapy „kariery” stawania się konsumentem alkoholu: etap inicjacji (z jego subprocesami: „odstawaniem od normy”, „dochodzeniem do normy”, „dobiciem/dojściem do normy”), drugi – „ustalaniem własnej normy” i trzeci potencjalny etap określony jako „picie trajektoryjne”, który można również określić jako etap „permanentnego przekraczania norm”. Każdy etap charakteryzuje się odmiennymi cechami i uwarunkowaniami, ale jednocześnie pozostaje silnie powiązany z pozostałymi. Ten związek podkreślany jest przez podstawowy proces społeczny nazwany „normalizacją picia”. Na każdym bowiem etapie aktorzy uczestniczący w społecznej aktywności konsumpcji alkoholu zmagają się z oczekiwaniami, naciskami i potencjalnymi sankcjami dotyczącymi tego, kiedy i jak należy lub nie należy pić. W niniejszym badaniu przeanalizowano 35 transkrypcji wywiadów biograficznych z młodymi dorosłymi. Zastosowano przy tym procedury klasycznej wersji metodologii teorii ugruntowanej.
Kompetencje lidera społecznego w opinii społeczników na przykładzie badania przeprowadzonego w ramach projektu Civic Incubator
Aktywność społeczna, rozumiana jako działalność zarówno w organizacjach pozarządowych jak i grupach nieformalnych – pełni nie tylko ważne funkcje społeczne, ale także odgrywa wymierną rolę gospodarczą, generując zatrudnienie, zapewniając doświadczenie zawodowe i odpowiadając na kluczowe potrzeby społeczności. Skuteczne zarządzanie takimi organizacjami opiera się na kompetentnym zespole, a przede wszystkim na liderze zdolnym do wyznaczania strategicznego kierunku, podejmowania kluczowych decyzji i zapewniania ogólnej efektywności. W niniejszym artykule określono kompetencje uważane za niezbędne dla liderów aktywności społecznej, w oparciu o perspektywy aktywistów współpracujących z nimi zarówno w kontekście formalnym, jak i nieformalnym. Pytanie badawcze brzmi: jakie powinny być kompetencje lidera aktywności społecznych w opinii społeczników? Podstawę empiryczną stanowi międzynarodowy projekt CIVIC INCUBATOR (2024–2026), finansowany w ramach programu „Obywatele, równość, prawa i wartości” (CERV). W ramach projektu 13 grudnia 2024 r. w Łodzi przeprowadzono konsultacje społeczne z przedstawicielami grup nieformalnych. Korzystając z metodologii design thinking, uczestnicy opracowali Personę – koncepcyjny profil skutecznego lidera oddolnego – który posłużył jako podstawa do analizy pożądanych cech, umiejętności i zachowań. Badanie podkreśla rosnącą zbieżność kompetencji przywódczych między trzecim sektorem a biznesem, jednocześnie podkreślając ich wyraźną orientację na wpływ społeczny.
Zdolności poznawcze czy dyplom – co się w Polsce bardziej opłaca?
Istnieje obszerna – i stale rosnąca – literatura dostarczająca dowodów o znaczeniu formalnego wykształcenia i umiejętności poznawczych dla indywidualnych wynagrodzeń we współczesnych gospodarkach i społeczeństwach opartych na wiedzy. Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych OECD (PIAAC) dostarcza miar umiejętności rozumienia tekstu i rozumowania matematycznego, które są wykorzystywane w wielu analizach. Polskie badanie uzupełniające PIAAC (postPIAAC) obejmuje pomiar innego czynnika umiejętności poznawczych, a mianowicie szybkości kodowania. W niniejszym artykule stosujemy regresję płacową Mincera do oceny zwrotów z edukacji formalnej, umiejętności rozumowania matematycznego, szybkości kodowania i szeregu zmiennych kontrolnych wykorzystując polskie dane PIAAC i postPIAAC. Wyniki potwierdzają ustalenia z innych analiz, że to formalne wykształcenie ma większe znaczenie dla wynagrodzeń w Polsce niż umiejętności kognitywne.
Zmiany w aktywności społecznej mieszkańców wsi
Aktywność społeczna mieszkańców wsi przyjmuje wiele form. Pierwszym celem rozważań podjętych w niniejszym artykule jest analiza współczesnego obrazu wiejskiej aktywności społecznej ze szczególnym uwzględnieniem przekształceń wiejskiego sektora organizacji pozarządowych. Zaprezentowane zostaną wyniki badań sondażowych przeprowadzonych w 2024 roku na reprezentatywnej próbie dorosłych mieszkańców gmin wiejskich. Drugim celem jest wskazanie możliwych kierunków przemian tej aktywności w perspektywie kolejnej dekady. W tej części rozdziału analizie poddane zostaną wywiady swobodne przeprowadzone w 2025 roku z liderami lokalnych grup działania z różnych regionów kraju. Badania służą identyfikacji działań społecznych podejmowanych częściej lub rzadziej przez mieszkańców wsi oraz nakreśleniu perspektywy rozwoju wiejskich organizacji pozarządowych.
Społeczne interpretacje sukcesu zawodowego w kontekście fleksybilnej rzeczywistości. Na podstawie badań empirycznych wśród Polaków
Celem badania w zakresie przedstawianym w tym tekście było rozpoznanie społecznych interpretacji sukcesu zawodowego z uwzględnieniem specyfiki warunków społeczno-kulturowych. Charakteryzują się one między innymi zmiennością oraz oczekiwaniem elastyczności w różnych obszarach życia człowieka, w tym pracy. Problematyka badawcza koncentruje się wokół definicji sukcesu w wymiarach zarówno obiektywnym, jak i subiektywnym. Pytania badawcze dotyczyły ujmowania sukcesu zawodowego w kategoriach materialnych, stratyfikacyjnych, prestiżowych i samorealizacyjnych. Rozpoznanie społecznych interpretacji sukcesu zawodowego Polaków było możliwe dzięki zastosowaniu metody ankiety, co pozwoliło na zrealizowanie reprezentatywnych badań wśród tej grupy. Ustalenia badawcze: interpretacja sukcesu zawodowego w świadomości społecznej Polaków skupia się wokół dwóch czynników – albo utożsamiają go między innymi z satysfakcją, samodzielnością i realizacją aspiracji w zakresie pracy (czynnik „wolnościowy”), albo ze zdobywaniem kolejnych szczebli kariery, awansem zawodowym i finansowym (czynnik „karierowy”). Model „wolnościowy” jest bliższy badanym.
Feministyczne interwencje na rzecz dostępu do aborcji– przykłady i kierunki analizy
Artykuł przedstawia dwie feministyczne interwencje na rzecz dostępu do aborcji –kanadyjską Aborcyjną Karawanę z 1970 r. i polski Aborcyjny Patrol z roku 2023. Akcje te dzieli ponad pół wieku i tysiące kilometrów oraz szersza strategia działań na rzecz dostępu (prawa) do aborcji. Ich analiza pozwala jednak uchwycić punkty wspólne i podobieństwa. Dwa studia przypadków posłużyły do zebrania użytecznych kategorii opisu i zaproponowania kierunków analizy feministycznych interwencji jako takich. Są to: logiki protestu, emocje, performatywność, karnawalizacja, widzialność, medializacja, obywatelskie nieposłuszeństwo, wandalizm interakcyjny, wreszcie „feministyczna psujzabawa”.
Mężczyźni i mięso. Postrzeganie mężczyzn weg*n w memach internetowych
Celem tekstu jest przybliżenie sposobu, w jaki postrzegane jest jedzenie lub powstrzymywanie się od konsumpcji mięsa i produktów odzwierzęcych przez mężczyzn, i jak prezentowana jest relacja pomiędzy męskością a mięsem w memach internetowych. Mem to zwięzła i humorystyczna wypowiedź internetowa. Stanowi też formę popularyzacji idei, przekonań i podstawę przekazu kulturowego. Memy, które dotyczą określonej tematyki, mogą ukazywać sposób, w jaki jest ona postrzegana. W artykule przedstawiono wyniki analiz memów internetowych dotyczących kwestii niejedzenia mięsa i/lub produktów odzwierzęcych przez mężczyzn. Zawarty w memach sposób postrzegania mężczyzn wegetarian i wegan oraz podejmowane w tym kontekście wątki zostały przedyskutowane w odniesieniu do wybranych teorii feministycznych i męskościowych.
Płeć i stereotypy w doświadczaniu zaburzeń odżywiania u mężczyzn. Proces stygmatyzacji i autostygmatyzacji jako utrudniający leczenie
Artykuł analizuje problematykę zaburzeń odżywiania u mężczyzn z perspektywy genderowej, koncentrując się na roli stereotypów, stygmatyzacji i autostygmatyzacji jako na istotnych czynnikach psychospołecznych, które utrudniają rozpoznanie, leczenie i proces zdrowienia. Na podstawie narracyjnego przeglądu 50 publikacji naukowych z lat 2000–2024 tekst ukazuje, że stereotypowe postrzeganie ED jako „kobiecego zaburzenia” prowadzi do niedodiagnozowania mężczyzn i pogłębia ich cierpienie. Omówiono również różnice w obrazie klinicznym, bariery kulturowe oraz wpływ norm hegemonicznej męskości na opóźnianie pomocy. Artykuł wskazuje potrzebę zmiany narzędzi diagnostycznych i praktyk terapeutycznych na bardziej inkluzywne płciowo oraz apeluje o działania edukacyjne przeciwdziałające piętnowaniu mężczyzn z ED.
Prawicowy radykalizm a płeć – analiza zróżnicowania zjawiska wśród młodych
Artykuł poświęcony jest zjawisku zróżnicowania poglądów politycznych młodych ze względu na płeć. We wstępie wskazuję na początki wzrostu prawicowych sympatii politycznych młodych osób, które szczególnie wyraźnie widoczne były w okresie 2013–2015, zyskując miano „zwrotu prawicowego”; następnie omawiam, jak kształtowała się w czasie dynamika autoidentyfikacji politycznych tej grupy wiekowej. W kolejnych częściach prezentuję dane zastane, poświęcone fenomenowi zróżnicowania poglądów politycznych i prawicowego radykalizmu ze względu na płeć oraz wybrane sposoby ich interpretacji, a także opisuję wnioski z własnych badań z niepublikowanej pracy doktorskiej Portret socjologiczny młodych mieszkańców aglomeracji poznańskiej o prawicowej autoidentyfikacji. Wymiar odświętny a życie codzienne, skupiając się na kontekście płciowego zróżnicowania narracji. Artykuł kończy się refleksją na temat aktualnej sytuacji politycznej oraz określeniem dalszych interesujących obszarów badawczych.
Od etyki troski do opiekuńczej demokracji. O praktykowaniu feministycznej pedagogiki
W tym roku minie dziewięć lat od tzw. Czarnego Poniedziałku, pierwszej fali masowych protestów w obronie praw reprodukcyjnych, pięć – od bezprecedensowych w swojej skali demonstracji po opublikowaniu przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia, które w praktyce oznaczało zakaz terminacji ciąży w Polsce. Wracam do tych wydarzeń, by zastanowić się, jak wpłynęły na rozumienie demokracji i relację z państwem wśród ich uczestniczek. Ramą teoretyczną są rozważania feministycznych teoretyczek na temat radykalnej troski, a analizowanym materiałem empirycznym dzienniki powstałe w ramach jednego z kursów feministycznych w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Ćwierć wieku po Susan Bordo. Sposoby przedstawiania męskości i męskich praktyk cielesnych w wybranych polskich czasopismach lifestylowych dla mężczyzn w latach 1990–2020
Artykuł omawia sposób przedstawiania męskości i męskich praktyk cielesnych w polskich czasopismach lifestylowych dla mężczyzn w posttransformacyjnym trzydziestoleciu (1990–2020). Analizy bazują na materiale empirycznym z projektu „Praktyki kulturowe związane z ciałem w życiu codziennym czterech pokoleń polskich mężczyzn. Analiza socjologiczna” Narodowego Centrum Nauki i są ukierunkowane m.in. na weryfikację obserwacji poczynionej przez Susan Bordo, według której męskiemu wizerunkowi niezmiennie towarzyszy kontekst sprawowania władzy i posiadania pieniędzy, wymóg bycia silnym fizycznie, szeroko rozumiana umiejętność ujarzmiania oraz stosowania przemocy. Proces jakościowej analizy treści obejmował 31 tytułów czasopism dla mężczyzn i skupiał się na trzech kategoriach analitycznych: typach wizerunków męskości promowanych w czasopismach, sposobach przedstawiania męskiego ciała oraz narracjach wokół ciała, odnoszących się do praktyk pielęgnacyjnych, zdrowotnych, estetycznych i tożsamościowych. Analizy wykazały, że czasopisma lifestylowe dla mężczyzn po 1989 roku odegrały istotną rolę w kształtowaniu wzorców męskości, oferując modele tożsamości oparte na estetyce ciała i sukcesie, lecz zakorzenione w tradycyjnych, hegemonicznych normach. Nowoczesne praktyki cielesne zostały w nich przedefiniowane jako „męskie” dzięki retoryce siły, bólu i dominacji, co pozwoliło na ich integrację bez naruszenia konserwatywnego porządku płci. Pomimo pozornej otwartości na nowe formy męskości czasopisma reprodukują opresyjne wzorce, podporządkowując ciało mężczyzny konsumpcyjnej logice, co pozwala wnioskować, że obserwacje Bordo pozostają aktualne.
rozszerzanie wachlarza praktyk cielesnych
Międzypokoleniowe praktyki troski. Perspektywa synów na relacje troski z ojcami
Celem artykułu jest przedstawienie i omówienie autorskich badań – indywidualnych wywiadów pogłębionych, przeprowadzonych z 10 młodymi mężczyznami w wieku studenckim, dotyczących rozumienia i praktykowania troski w relacjach z ich ojcami. Artykuł odnosi się do pojęcia troski (Kitwood 1997, Philips 2007), teorii męskości (Connel 1995, Anderson 2009, Elliott 2015) i ojcostwa (Kluczyńska 2009, Suwada 2015, 2017) oraz opisuje relacje zachodzące między tymi pojęciami. Autorka na bazie przeglądu literatury oraz wyników badań próbuje sproblematyzować formy troski między synami i ojcami, powody wpływające na kształt tej troski oraz uchwycić, co o trosce syn może dowiedzieć się od ojca i jak tę wiedzę komentuje oraz wykorzystuje w praktycznym sensie.
Wspomnienie – prof. Anita Teresa Wojciechowska-Miszalska z domu Kobus 13.02.1943–1.09.2024
Stołowe gry fabularne jako nowa przestrzeń badań nad rolami płciowymi
Artykuł przedstawia wyniki badań jakościowych nad sposobami konstruowania i odgrywania ról w stołowych grach fabularnych (tRPG). Z perspektywy socjologicznej tRPG stanowią unikatowe laboratorium badań nad rolami płciowymi. Analiza obserwacji uczestniczącej i wywiadów pokazuje, że mimo deklarowanej swobody kreacji postaci gracze/graczki przenoszą do gry normy, kategorie i stereotypy obecne w realnym świecie. Badanie miało charakter eksploracyjny; zastosowano w nim triangulację metod w celu rozszerzenia perspektywy badawczej. Na szczególną uwagę zasługuje doświadczenie cross-gender roleplay, czyli odgrywanie postaci przeciwnej płci do płci gracza lub graczki.
Człowiek, miejsca, role... Wspomnienie o profesorze Wacławie Piotrowskim
Tekst jest osobistym wspomnieniem autorki o Wacławie Piotrowskim jako aktorze w wybranych rolach społecznych, kreowanych przez Profesora w różnych miejscach i instytucjach.
role pełnione przez Wacława Piotrowskiego
Prawa autorskie (c) 2011 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Miasto osobiste oznacza część szerszego terytorium miejskiego, wydzieloną dzięki zakorzenieniu i symbolicznemu zawłaszczeniu, dającymi prawo do uznawania tej części za osobisty dystans przestrzenny. Prawie każda jednostka lub grupa dąży do posiadania własnego, specyficznego wycinka przestrzeni odzwierciedlającego jej wartości, preferencje i aspiracje. Każda taka przestrzeń jest także składnikiem szerszego, nieprzestrzennego systemu wartości. Wewnątrz zbiorowości społecznych, w tym zbiorowości miejskich, funkcjonują mniejsze układy, w wielu cechach i funkcjach zbieżne ze społecznościami lokalnymi. Miasto osobiste jest intymne, utkane z gęstej sieci osobistych kontaktów, interakcji, powiązań, zależności, afirmacji i animozji, jakie naturalną koleją rzeczy rozgrywają się głównie między „swoimi”. To również określone przekonania na jego temat – obrazy i wizje. Jest czymś unikatowym w znaczeniu: jedynym w swoim rodzaju, indywidualnym i osobniczym.
W artykule przedstawiono zagadnienie miejsca, z jednej strony, jako zbioru przestrzeni wytwarzanych społecznie, pełnych historycznych odniesień, poczucia tożsamości i relacji międzyludzkich, a z drugiej – jako więzi sieciowych nieograniczonego świata, nazywanych nie-miejscami. Współczesne analizy i przykłady miejsc i nie-miejsc pokazują, że w obliczu nowych wyzwań współczesności obie praktyki pozostają w interakcyjnym związku, mieszają się i przenikają wzajemnie. Ludzie nadal żyją w miejscach, chociaż nigdy wcześniej w historii świata nie-miejsca nie zajmowały tak wiele przestrzeni, upodabniając się do miejsc i częściowo je zastępując.
Fakty, miejsca i instytucje na mapach badawczych w socjologii miasta
Artykuł dotyczy wykorzystania map w badaniu socjologicznym miasta. Ta najstarsza w socjologii technika prezentacji danych funkcjonuje do dzisiaj w socjologii światowej i jest wysoce użyteczna do badań środowisk zurbanizowanych. Jednym z nielicznych i wybitnych socjologów miasta w Polsce, który w swych studiach nie tylko sięgał do tradycji szkoły chicagowskiej, ale i używał do prezentacji danych i analiz map punktowych, był profesor Wacław Piotrowski. Drugi moduł artykułu dotyczy właśnie przypomnienia tego fragmentu twórczości profesora Piotrowskiego (Łódź, Katowice, Wrocław, Opole). Wreszcie trzecia część artykułu pokazuje, jak współcześnie do badań problemów społecznych miast województwa śląskiego stosuje się tę technikę. Ukazana zostaje ewolucja tej formy narzędzia badania socjologicznego we współczesnych śląskich studiach miejskich. Zaprezentowane zostaną najnowsze mapy badań faktów, miejsc i instytucji w mieście górnośląskim.
Więzi z miastem — wymiary, typy i uwarunkowania. Na przykładzie Łodzi i Iwanowa
Artykuł jest głosem w dyskusji nad stanem więzi terytorialnych łączących jednostki w ramach zbiorowości miejskich. Przedmiotem analizy uczyniono psychospołeczne więzi z miastem łączące mieszkańców dwóch ośrodków postsocjalistycznych z Polski i Rosji. Podstawą prezentowanych rozważań są wyniki badań empirycznych zrealizowanych na reprezentatywnej próbie mieszkańców Łodzi i Iwanowa. Dociekania autorki koncentrują się wokół podobieństw i różnic w poziomie, typach i korelatach przywiązania do miasta. W opracowaniu przyjęto założenie o jednokierunkowym wpływie okresu centralizacji na stan i rodzaj więzi terytorialnych, czego wyniki badań nie potwierdziły.
Typy wielkomiejskiego sąsiedztwa wyobrażone a praktykowane stosunki sąsiedzkie mieszkańców Łodzi
W artykule przedstawiono problem sąsiedztwa jako znaczącego wymiaru organizacji społecznej wielkiego miasta. Przedmiotem zainteresowania są płaszczyzny, typy i uwarunkowania relacji sąsiedzkich mieszkańców Łodzi. Uzyskane wyniki pokazują, iż sąsiedztwo jest nadal istotną formą integracji mieszkańców miasta. Skonstruowane typy były odzwierciedleniem różnych konfiguracji preferowanych wzorów relacji z sąsiadami i realizowanych kontaktów w miejscu zamieszkania. Dominującym typem relacji sąsiedzkiej jest sąsiedztwo sentymentalno-rytualne. Najważniejszymi korelatami zjawiska okazały się zmienne społecznego położenia jednostki.
Miasta nasze a w nich... Refelksje o wpływie reklamy zewnętrznej na miejską ikonosferę
W najnowszych studiach nad przestrzenią polskich miast coraz częściej podnosi się problem narastającego chaosu w miejskiej ikonosferze. Reklama zewnętrzna stała się nie tylko „niezbędnym dla codziennego funkcjonowania miasta środkiem porozumienia” (Wallis), ale coraz częściej utrudnia funkcjonowanie mieszkańców, wywołując chaos informacyjny, a także prowadząc do wizualnego skażenia przestrzeni publicznej. Autor podjął badania nad wpływem reklamy zewnętrznej na stan wizualnego skażenia przestrzeni trzech śląskich miast: Rybnika, Katowic i Bielska-Białej, oraz przeprowadził wywiady nt. stosunku mieszkańców Rybnika do reklamy zewnętrznej w ich mieście. Wyniki badań wskazują, że reklama zewnętrzna w istotny sposób przyczynia się do wizualnego skażenia miasta. Zaprezentowane zostały też formy wizualnego skażenia w centrum miasta i poza nim oraz opinie mieszkańców Rybnika o funkcjonowaniu reklamy zewnętrznej w mieście.
Niechciane dziedzictwo, czyli wielkie zespoły mieszkaniowe w strukturze społeczno-przestrzennej postsocjalistycznej Łodzi
Struktura społeczno-demograficzna wielkich zespołów mieszkaniowych Łodzi i struktura wielkościowa oferowanych w nich mieszkań determinowane są przez czas ich budowy. Wśród wielkich zespołów mieszkaniowych Łodzi wyróżnić można trzy typy osiedli różniące się okresem, w jakim powstawały, a w konsekwencji strukturą wielkościową oferowanych w nich mieszkań i strukturą społeczno-demograficzną mieszkańców. Wszystkie łódzkie osiedla blokowisk charakteryzują się relatywnie wysokim statusem społecznym i wyższym niż przeciętnie w Łodzi poziomem aktywności społecznej mieszkańców (partycypacji wyborczej). W ostatnich latach w wielkich zespołach mieszkaniowych Łodzi stwierdzono zmiany obejmujące: strukturę społeczno-demograficzną, wzrost zróżnicowania społeczno-przestrzennego tych osiedli (procesy gentryfikacji, segregacji społeczno-przestrzennej i separacji) oraz zmiany w fizjonomii.
Przeciw-historia Polski 1956–1993: Kościół, państwo, aborcja
Tekst jest artykułem recenzyjnym książki Marcina Kościelniaka pt. Aborcja i demokracja. Przeciw-historia Polski 1956–1993, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2024.
Sądy obywatelskie – kilka refleksji o metodzie
Artykuł dotyczy metody sądów obywatelskich i składa się z trzech zasadniczych części. W pierwszej przedstawiono założenia metody oraz etapy jej przeprowadzenia, zwracając szczególną uwagę na dobór: uczestników-przysięgłych, świadków, facylitatorów, oraz prowadzenie dyskusji wykorzystującej deliberację. W drugiej opisano realizację badania – Prajateerpu, które miało miejsce w Indiach i dotyczyło kwestii związanych z rozwojem jednego z rolniczych obszarów tego kraju. Szczególną cechą tego badania, wielokrotnie podkreślaną w literaturze na temat sądów obywatelskich, było to, iż do dyskusji o bardzo złożonych, specjalistycznych kwestiach (związanych m. in. ze zmianą struktury zatrudniania na tym obszarze, wykorzystywaniem nasion modyfikowanych genetycznie, kontrolą nad uprawą roślin wykorzystywanych w przemyśle farmaceutycznym itp.) zaproszono biednych, słabo wykształconych rolników zamieszkujących te tereny. Część trzecia artykułu dotyczy możliwości stosowania tego typu badań w różnych krajach, systemach kulturowych, czyli skupia się na szeroko rozumianej kwestii akulturacji metody sądu obywatelskiego. Rozważane są problemy związane z możliwościami stosowania tej procedury badawczej w Polsce, gdzie system sądowniczy, sposoby uzgadniania wspólnego stanowiska i podejmowania decyzji są zgoła odmienne od tych, które zaleca się badaczom stosującym sądy obywatelskie.
Prawa autorskie (c) 2012 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
Etyczne aspekty badań fokusowych z udziałem dzieci i młodzieży
Od końca XX w. obserwuje się zwiększone zainteresowanie udziałem dzieci w badaniach społecznych. Pomimo wskazówek zawartych w kodeksach badawczych, realizowanie badań społecznych związanych z uczestnictwem dzieci wiąże się z szeregiem złożonych etycznych i prawnych problemów i wyzwań. Angażowanie dzieci do tego typu przedsięwzięć prowadzi do konfliktu pomiędzy dwoma, czasami sprzecznymi celami, mianowicie potrzebą uzyskania coraz bardziej docenianej informacji od tej kategorii uczestników i etycznym nakazem ochrony szeroko rozumianego dobra dziecka, które może zostać w badaniu naruszone. Autorka opisuje genezę i standardy etyczne obowiązujące na świecie w badaniach społecznych z udziałem dzieci i młodzieży. Akcentuje specyfikę zasad etycznych w odniesieniu do dzieci oraz na przykładzie badań fokusowych prezentuje przykłady „dobrych praktyk” realizacji zasad etycznych wobec nieletnich uczestników badań.
etyka badań z udziałem dzieci i młodzieży
Metodologiczna refleksja nad badaniami pamięci zbiorowej. Próba wstępnego ujęcia problemu na przykładzie rozważań Jeffreya Olicka, Wulfa Kansteinera oraz Alona Confino
Metodologiczna refleksja jest wskazana przy prowadzeniu większości badań socjologicznych. W szczególności w tych przypadkach, kiedy zakres problemów stanowiących przedmiot analizy niesie ze sobą określone wątpliwości – czy to w stosunku do natury badanego zjawiska, czy sposobów dotarcia do niego, czy też wyciągania wniosków wykraczających poza zakres materiału empirycznego. Wydaje się, iż subdyscyplina socjologii zajmująca się pamięcią zbiorową nie może sobie pozwolić na brak takiej refleksji. W niniejszym artykule zaprezentowane zostaną wstępne refleksje odnośnie do metodologicznych problemów badań nad pamięcią zbiorową, w oparciu o rozważania Jeffreya Olicka, Wulfa Kansteinera i Alona Confino. Podążając za ich myślą, w artykule pojawiają się dywagacje na temat kondycji subdyscypliny (przez jednego z autorów nazywanej socjologią retrospekcji), naturą i sposobami określenia zjawiska będącego jej przedmiotem, indywidualistycznym i kolektywistycznym ujęciom pamięci zbiorowej, a także próbom jej procesualnego skonceptualizowania. Pojawiają się także różne propozycje poradzenia sobie z tą skomplikowaną i niejednorodną materią, jaką jest zbiorowe upamiętnienie przeszłości.