Socjologiczny paradoks szachów: ponadklasowa dystynkcja królewskiej gry

Autor

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-600X.75.04

Słowa kluczowe:

szachy, socjologia szachów, dystynkcja, illusio, socjologia sportu

Abstrakt

Artykuł podejmuje kwestię socjologicznego paradoksu gry w szachy, polegającego na tym, że z jednej strony nadają one osobom przynależącym do ich społecznego świata rodzaj pożądanej dystynkcji, ale z drugiej strony z dystynkcją tą nie jest sprzęgnięte położenie klasowe. Mówiąc językiem Pierre’a Bourdieu, jeśli potraktujemy szachy jako fragment pola sportu, to powinna się w nich zaznaczać dystynkcja klasowa, jednak w tym przypadku tak się nie dzieje. Dlaczego w praktyce szachy są niezwykle popularne i rozpowszechnione, i w związku z tym egalitarne, choć wydają się znakomitym tworzywem do powiększania przewagi klasowej? Co sprawia, że tak wielu ludzi gra w szachy i w jaki sposób szachy nadają graczom ponadklasową dystynkcję?

Odpowiadając na te pytania, należy zwrócić uwagę na kwestie dostępności i otwartości sza­chów, ich społeczny charakter, totalność szachowego doświadczenia i niemożność zdefiniowania w jednym tylko polu: sportu, nauki czy sztuki oraz – last but not the least – na nieoczekiwane możliwości manipulowania illusio szachów.

Bibliografia

Bourdieu P., Wacquant L.J.D. (1992), An Invitation to Reflexive Sociology, University of Chicago Press, Chicago.
Google Scholar

Bronstein D., Smolyan G.L. (1982), Chess in the Eighties, transl. K.P. Neat, Pergamon Press, Oxford.
Google Scholar

Desjarlais R.R. (2011), Counterplay: An Anthropologist at the Chessboard, University of California Press, Berkeley–Los Angeles–London.
Google Scholar

DiCicco-Bloom B., Gibson D.R. (2010), More Than a Game: Sociological Theory from the Theories of Games, “Sociological Theory”, vol. 28(3), pp. 247–271.
Google Scholar

Fine G.A. (2013), Sticky Cultures: Memory Publics and Communal Pasts in Competitive Chess, “Cultural Sociology”, vol. 7(4), pp. 395–414.
Google Scholar

Fine G.A. (2015), Players and Pawns: How Chess Builds Community and Culture, University of Chicago Press, Chicago–London.
Google Scholar

Fine G.A., Young H. (2014), Still Thrills: The Drama of Chess, “The Drama Review”, vol. 58(2), pp. 87–98.
Google Scholar

Gajewski J. (2012), Szachy z perspektywy definicji sportu, “IDO Movement for Culture. Journal of Martial Arts Anthropology”, vol. 12(2), pp. 6–10.
Google Scholar

Herman Ł. (2012), Szachy: sport, psychologia, filozofia, Wydawnictwo Penelopa, Warszawa.
Google Scholar

Ingle S. (2020), Fast and Furious: Carlsen and Nakamura Transform Chess into an Adrenaline Sport, “The Guardian”, 4th May, https://www.theguardian.com/sport/blog/2020/may/04/fast-and-furious-carlsen-and-nakamura-transform-chess-into-an-adrenaline-sport (accessed 14.06.2020).
Google Scholar

Nabokov V. (1964), The Defence, transl. M. Scammell in collaboration with the author, Weidenfeld and Nicolson, London.
Google Scholar

Nosal P. (2015), Społeczne ujęcie sportu. (Trudne) definiowanie zjawiska i jego dyskurs, “Przegląd Socjologii Jakościowej”, vol. 11(2), pp. 16‒38, http://www.qualitativesociologyreview.org/PL/Volume30/PSJ_11_2_Nosal.pdf (accessed 14.05.2020).
Google Scholar

Raphael M.W. (2011), Chess: The Preface to a Technical Resource for Sociology, Northeastern University, Boston.
Google Scholar

Sharples J.J. (2015), “I am a Chess-player”: Respectability in Literary and Urban Space 1840–1851, “Sport in History”, vol. 35(2), pp. 296–321.
Google Scholar

Sharples J.J. (2017), A Cultural History of Chess-Players. Minds, Machines, and Monsters, Manchester University Press, Manchester.
Google Scholar

Stempień J.R. (2020), Dysfunkcjonalizm metodologiczny – nowa propozycja analityczna w socjologii sportu i jej zastosowanie na przykładzie szachów, “Przegląd Socjologii Jakościowej”, vol. 16(1), pp. 162–185.
Google Scholar

Szlendak T., Olechnicki K. (2017), Nowe praktyki kulturowe Polaków. Megaceremoniały i subświaty, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Google Scholar

Tarrasch S. (1987), The Game of Chess, Dover Publications, New York.
Google Scholar

Zographos A. (2017), Music and Chess. Apollo Meets Caissa, Russel Enterprises, Milford.
Google Scholar

##submission.downloads##

Opublikowane

2020-12-30

Jak cytować

Olechnicki, K. (2020). Socjologiczny paradoks szachów: ponadklasowa dystynkcja królewskiej gry. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica, (75), 49-64. https://doi.org/10.18778/0208-600X.75.04