Rhetoric, Mathematics, Physics, and Argumentation Introduction to the Discussion

Authors

  • Jakub Z. Lichański Zakład Retoryki i Mediów, Instytut Polonistyki Stosowanej, Uniwersytet Warszawski

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.48.03

Keywords:

physics, mathematics, proof (argumentation, reasoning), rhetoric, Immanuel Kant, Charles C. Peirce, Chaïm Perelman, Alfred Tarski

Abstract

The aim of the text is to present a hypothesis called by me Aristotle-Ax hypothesis, which held that: first – every sentence/every period in any language N may be distributed/decomposed into two levels: léxis and dianoia. Second – sentence/period is characterized by elementary semantics, which allows all users of language N to understand the sentence/period. Third – if the sentence/period n becomes the text, which is a finite sum of correct sentences/periods defined at the level of léxis, this ex definitio must be used rule structure dianoia level. These rules are defined by the laws of poetics and rhetoric, and which are well known used by all users of the language N. Those rules apply in any language, also formalized.
The author also refers to the considerations by Immanuel Kant, Chaïm Perelman and Alfred Tarski on a similar topic.
Therefore, the principles of the rhetoric also apply to the language of mathematics, resp. of physics.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

  • Jakub Z. Lichański, Zakład Retoryki i Mediów, Instytut Polonistyki Stosowanej, Uniwersytet Warszawski

    Jakub Z. Lichański – prof. zw., em., Uniwersytet Warszawski, specjalista w zakresie retoryki, historii kultury i literatury do końca XVIII w., także literatury powszechnej i popularnej, problemów emigracji, cenzury w PRL, polskiej publicystyki XX i XXI wieku; wydał m.in.: Retoryka od średniowiecza do baroku (1992), Retoryka od renesansu do współczesności (2000), Retoryka w Polsce (2003), Retoryka: Historia – Teoria – Praktyka (2007), W poszukiwaniu najlepszej formy komunikacji, czyli dlaczego wciąż jest nam potrzebna retoryka (2017); Filologia –Filozofia – Retoryka. Wprowadzenie do badań (nie tylko) literatury popularnej(2017); należy do grona autorów haseł w Historisches Wörterbuch der Rhetorik (1992–2012). Autor monografii Łukasza Górnickiego, Jana Parandowskiego, Hermanna Brocha, Johna Ronalda Reuela Tolkiena. Autor pierwszej monografii poematu Niobe K.I. Gałczyńskiego (2015). Ogłosił ponadto m.in. antologię staropolskich traktatów nt. wojny morskiej Ramię króla na morzu (1984); jako współautor przygotował polskie wydanie R.E. Volkmann Retoryka Greków i Rzymian (1993, 1995); wstęp do katalogu zbiorów Col. SI z Braniewa przechowywanych w Szwecji (2007); redagował bądź współredagował tomy zbiorowe: Retoryka i literatura (1997); Między Oświeceniem i Romantyzmem: kultura polska około 1800 roku (1997); Nauczanie retoryki w teorii i praktyce (2003); Uwieść słowem czyli Retoryka stosowana (2003); Maciej Kazimierz Sarbiewski i jego epoka. Próba syntezy (2006); A. Jakuboze, M.E. Pobieżyńska, M. Zaczek, Baśń, oralność, zagadka. Studia (2007); M. Grabowski, Spisek Michała Chrościńskiego. „Opisanie ciekawe gór Tatrów” jako pierwszy przewodnik tatrzański (2012); K. Dobrowolska, Budowniczy złotych mostów. Leśmian i retoryczna krytyka metafor (2014); także redaktor polskiego wydania W. Jost, W. Olmsted, Retoryka i krytyka retoryczna. Kompendium retoryczne (2012). Autor artykułów nt. retoryki i krytyki retorycznej, literatury staropolskiej, popularnej, kancjonałów, twórczości H. Brocha, J.R.R. Tolkiena, R.E. Volkmanna. Jest członkiem m.in. The International Society for the History of Rhetoric, Polskiego Towarzystwa Filologicznego, Towarzystwa Przyjaciół Historii. Redaktor naczelny kwartalnika Forum Artis Rhetoricae.

References

Achmanow A., Logika Arystotelesa, przeł. A. Zabłudowski, B. Stanosz, Warszawa 1965.

Arystoteles, Poetyka, [w:] Arystoteles, Dzieła wszystkie, przeł. i oprac. H. Podbielski, t. 6, Warszawa 2001, s. 564–625.

Arystoteles, Retoryka, [w:] Arystoteles, Dzieła wszystkie, przeł. i oprac. H. Podbielski, t.6, Warszawa 2001, s. 265–478.

Ax W., Lexis und Logos. Studien zur antiken Grammatik und Rhetorik, wyd. F. Grewing, Stuttgart 2000.

Ax W., Text und Stil. Studien zur antiken Literatur, wyd. F. Grewing, Stuttgart 2006.

Bergman M., The Secret of Rendering Signs Effective: the Import of C. S. Peirce’s Semiotic Rhetoric, http://www.helsinki.fi/science/commens/papers/renderingsigns.pdf [dostęp: 20.12.2017].

Bourbaki N., Elementy historii matematyki, przeł. S. Dobrzycki, Warszawa 1980.

Brożek A., Hilbert a Godel: prawda i dowód w matematyce, „Semina Scientiarum” 2004, nr 3, s. 38–70.

Carnap R., Logiczna składnia języka, przeł. B. Stanosz, Warszawa 1995.

Carnap R., Logiczna struktura świata, przeł. P. Kawalec, Warszawa 2011.

Carnap R., Pisma semantyczne, przeł. T. Ciecierski i in., Warszawa 2007.

Chomsky N., Aspects of the Theory of Syntax, Cambridge 1965.

Feigenbaum P., Rhetoric, Mathematics, and the Pedagogies We Want: Empowering Youth Access to Twenty-First Century Literacies, „College English” 2015, vol. 77, no. 5, s. 429–449.

Gödel K., Über formal unentscheidbare Sätze der Principia Mathematica und verwandter Systeme. I, „Monatshefte für Mathematik und Physik” 1931, nr 38, s. 173–198.

Historisches Wörterbuch der Rhetorik, wyd. W. Jens, G. Ueding, t. 1–12, Tübingen 1992–2015.

Hjelmslev L., Prolegomena do teorii języka, [w:] Językoznawstwo strukturalne. Wybór tekstów, red. H. Kurkowska, A. Weinsberg, Warszawa 1979, s. 44–137.

Jens W., Von deutscher Rede, München 1969.

Kahn C.H., Język i ontologia, tł., posł. B. Żukowski, Kęty 2008, s. 81–113

Kanik A., Kulturowe determinanty matematyki, „Filozofia Nauki” 1995, R. III, nr 1–2 (9–10), s. 69–77.

Kant I., Krytyka czystego rozumu, przeł. i oprac. R. Ingarden, t. 1–2, (wyd. oryg.: I. Kant, Kritik der reinen Vernunft, Leipzig 1971 [jest to powtórzenie tzw. Kerbahsche Ausgabe z 1930 r.]).

Karolak S., Zagadnienia składni ogólnej, Warszawa 1972.

Kline M., Mathematical Thought from Ancient to Modern Times, New York 1972.

Kotarbiński T., Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk [Dzieła wszystkie, t. I], Wrocław 1990.

Kragh H., Mathematics and Physics: The Idea of a Pre-Established Harmony, „Science & Education” 2015, vol. 24, no. 5, s. 515–527.

Krantz S.G., The History and Concept of Mathematical Proof, s. 1–36, www.math.wustl.edu/~sk/eolss.pdf [dostęp: 3.08.2016].

Krantz S.G., The Proof is in the Pudding. The Changing Nature of Mathematical Proof, New York 2011.

Kristeva J., Problemy strukturowania tekstu, przeł. W. Krzemień, „Pamiętnik Litera-cki” 1972, R. 62, z. 4, s. 233–250.

Lichański J.Z., Nietzsche i retoryka – niezrealizowany projekt, [w:] Antyk i współczesność. Recepcja filozofii starożytnej w myśli współczesnej. Od czasów Nietzschego do początków XXI wieku, red. C. Mielczarski, Warszawa 2015, s. 81–105.

Lichański J.Z., Retoryka – argumentacja. Prolegomena do logiki rozumowań o przesłankach niepewnych, [w:] Pragmatyka. Retoryka. Argumentacja. Obrazy języka i dyskursu w naukach humanistycznych, red. P. Stalmaszczyk, Kraków 2014, s. 19–42.

Lichański J.Z., Retoryka i poetyka: siostry czy rywalki? Komentarz do rozdziału XIX.1456a35-1456b16 „Poetyki” Arystotelesa, [w:] Od poetyki do hermeneutyki literaturoznawczej. Prace ofiarowane profesorowi Adamowi Kulawikowi w 70. rocznicę urodzin, red. T. Budrewicz, S.J. Ossowski, Kraków 2008, s. 247–256.

Lichański J.Z., Retoryka: Historia – Teoria – Praktyka, t. 1–2, Warszawa 2007.

Lichański J.Z., Richarda Emila Volkmanna koncepcja retoryki, [w:] Śląskie pogranicza kultur, red. M. Ursel, O. Taranek-Wolańska, t. 1, Wrocław 2012, s. 67–104.

Lichański J.Z., Viertes genos der Rhetorik. Rufus von Perinth und genos istoricon, “Classica Cracoviensia. Studies in Ancient Literary Theory and Criticism” 2000, vol. 5, red. J. Styka, s. 113–120.

Lichański J.Z., W poszukiwaniu najlepszej formy komunikacji, czyli dlaczego wciąż jest potrzebna nam retoryka?, Kraków 2017.

Malmberg B., Nowe drogi w językoznawstwie. Przegląd szkół i metod, przeł. A. Szulc, Warszawa 1969.

Martin J., Antike Rhetorik. Technik und Methode, München 1974.

Maurin K., Analiza, t. 1–2, Warszawa 1971.

Maurin K., Fizyka i matematyka, Warszawa 2010.

Mesch W., Überredung Überzeugung, [w:] Historisches Wörterbuch der Rhetorik, wyd. W. Jens, G. Ueding, t. 9, Tübingen 2009, kol. 858–870.

Milewski T., Zarys językoznawstwa ogólnego. Część I: teoria językoznawstwa, t. 1–3, Lublin–Wrocław 1947.

Mrozek J., Powstanie i perspektywy rozwoju dowodu matematycznego, „Filozofia Nauki” 2000, R. VIII, nr 1(29), s. 21–33.

Murawski R., Filozofia matematyki: zarys dziejów, Warszawa 2001.

Perelman Ch., Imperium retoryki: retoryka i argumentacja, przeł. M. Chomicz, wstęp R. Kleszcz, Warszawa 2002.

Perelman Ch., Rhetoriques, wstęp M. Meyer, Bruxelles 1989 (ważka jest część II książki: Logique ou rhétorique?, s. 61–150).

Quine W. Van Orman, Różności. Słownik prawie filozoficzny, przeł. C. Cieślicki, Warszawa 1995.

Stewart I., Tall D., Podstawy matematyki, przeł. U. i M. Seweryńscy, Warszawa 2017.

Szaumjan S.K., Soboleva P.A., Osnovanija porożdajuszczej grammatiki russkogo jazyka, Moskva 1968.

Tarski A., Prawda a dowód, [w:] A. Tarski, Pisma logiczno-filozoficzne, t. 1, Warszawa 1995, s. 292–332.

Volkmann R.E., Die Rhetorik der Griechen und Römer in systematischer Übersicht dargestellt, Leipzig 1885 (reprint Hildesheim 1963).

Wójtowicz K., Dowód matematyczny – argumentacja czy derywacja? – Część I, „Zagadnienia Filozoficzne w Nauce” 2011, t. 49, s. 63–80.

Wójtowicz K., Dowód matematyczny z punktu widzenia formalizmu matematycznego. Część II, „Roczniki Filozoficzne” 2007, t. 55, nr 2, s. 139–153.

Downloads

Published

2019-01-07

Issue

Vol. 48 No. 2 (2018): Chwyty perswazyjne w różnych dyskursach

Section

Articles

License

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

How to Cite

Lichański, Jakub Z. 2019. “Rhetoric, Mathematics, Physics, and Argumentation Introduction to the Discussion”. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica 48 (2): 21-37. https://doi.org/10.18778/1505-9057.48.03.
Crossref
Scopus
Google Scholar
Europe PMC