Zabytkowe szaty liturgiczne z kościoła parafialnego w Rembieszycach  – znaczenie i wartość artystyczna

Małgorzata Karkocha; Karolina Stanilewicz

doi:10.18778/1644-857X.22.02.11

Autor

Małgorzata Karkocha Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0002-7747-949X
Karolina Stanilewicz Strzemiński Academy of Fine Arts in Lodz

DOI:

https://doi.org/10.18778/1644-857X.22.02.11

Słowa kluczowe:

parafia Rembieszyce, szaty liturgiczne, zabytkowe tekstylia, XVII–XX wiek

Abstrakt

Zespół zabytkowych szat liturgicznych w kościele pw. Świętych Piotra i Pawła w Rembieszycach składa się 10 ornatów z XVII i XVIII w. oraz 13 ornatów i pięciu kap z XIX i pierwszej połowy XX w. Paramenty te reprezentują wszystkie przepisowe kolory liturgiczne. Za najcenniejsze uznać należy te najstarsze. Wśród nich wyróżniają się dwa ornaty haftowane i jeden z pasa kontuszowego. Pozostałe szaty uszyte zostały z tkanin jedwabnych pochodzenia włoskiego i francuskiego, w jednym przypadku jest to tkanina wiązana z manufakturami niemieckimi. Większość z nich zapewne należy łączyć z fundacją Franciszka Sariusza Wolskiego, który nie tylko wzniósł drewnianą świątynię parafialną, lecz także zadbał o jej odpowiedni wystrój i hojnie ją uposażył około 1799 r. Paramenty te stanowią cenne świadectwo historyczne, materialny dowód zainteresowań, gustu i możliwości finansowych zarówno duchowieństwa, jak i świeckich fundatorów. Ilustrują kunszt dawnych rzemieślników, ale też dostarczają konkretnych informacji o kontaktach i wpływach, jakim ulegała kultura polska.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogramy autorów

Małgorzata Karkocha - Uniwersytet Łódzki

Dr hab. Małgorzata Karkocha, prof. UŁ – historyk i historyk sztuki, profesor w Katedrze Historii No-wożytnej w Instytucie Historii Uniwersytetu Łódzkiego. Sekretarz czasopisma „Przegląd Nauk Histo-rycznych” i serii wydawniczej „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica”. Członek Rady Naukowej ukraińskiego pisma „Konsensus”.

Zainteresowania naukowe: historia nowożytna powszechna XVI–XVIII w., dzieje kultury i sztuki XVI–XVIII w., Francja w dobie Wielkiej Rewolucji (1789–1799), prasa okresu stanisławowskiego, epigrafi-ka, kampanologia.
Karolina Stanilewicz - Strzemiński Academy of Fine Arts in Lodz

Dr Karolina Stanilewicz – historyk sztuki, adiunkt w katedrze Teorii i Historii Sztuki Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi. Członek Oddziału Łódzkiego Stowarzyszenia Histo-ryków Sztuki. Redaktor serii wydawniczej „Tkanina w Polsce”.

Zainteresowania naukowe: historia sztuki nowożytnej polskiej XVI–XVIII w., mecenat arcybiskupów gnieźnieńskich XVI–XVIII w., zabytkoznawstwo w zakresie rzemiosła artystycznego, ze szczególnym uwzględnieniem tkaniny artystycznej.

Bibliografia

Archiwum Diecezjalne w Kielcach [ADK], Akta konsystorskie parafii Rembieszyce 1818–1938, sygn. PR-6/2

Archiwum Diecezjalne w Kielcach [ADK], Zbiór dokumentów dotyczących parafii i kościoła w Rembie-szycach 1613–1899, sygn. II PR-IV/1

Ackermann H.Ch., Otavská V., Seidengewebe des 18. Jahrhunderts, Bd. I (Bizarre Seiden), Riggisberg 2000, Die Textilsammlung der Abegg-Stiftung, Bd. II.

Adamczyk A., Wróbel T., Kościoły drewniane w województwie świętokrzyskim / Wooden Churches in the Świętokrzyskie Province, Kielce 2010.

Andrzejewska E., Nieznane skarby kolegiaty kaliskiej, [w:] Kolegiata kaliska na przestrzeni wieków 1303–2003. Materiały z konferencji naukowej odbytej w Sanktuarium Świętego Józefa w Kaliszu z okazji Jubileuszu 700-lecia Parafii Kolegiackiej w Kaliszu, 6 listopada 2003, red. G. Kucharski, ks. J. Plota, Sanktuarium Świętego Józefa, Kalisz 2004, s. 289–306, il. 1–16.

Andrzejewska E., Skarby z dawnej zakrystii. Zabytkowe szaty liturgiczne z Sanktuarium św. Józefa w Kaliszu, katalog wystawy, Muzeum Okręgowe w Kaliszu, 5 października – 20 grudnia 2018, Kalisz 2018.

Anusik Z., Karkocha M., Obrazy Michała Stachowicza w kościele parafialnym w Rembieszycach, [w:] Acta Artis. Studia ofiarowane Profesor Wandzie Nowakowskiej, red. A. Pawłowska, E. Jedlińska, K. Stefański, Łódź 2016, s. 195–211.

Bender A., Szaty liturgiczne z polskich pasów kontuszowych i z tkanin naśladujących pasy kontuszowe. Stan i perspektywy badań, [w:] Architektura znaczeń: studia ofiarowane prof. Zbigniewowi Bani w 65. rocznicę urodzin i 40-lecie pracy dydaktycznej, red. A. S. Czyż, J. Nowiński, M. Wiraszka, Warszawa 2011, s. 454–463.

Bukowski W., Katalog opatów jędrzejowskich, [w:] Cystersi w Polsce. W 850-lecie fundacji opactwa jędrzejowskiego, red. D. Olszewski, Kielce 1990, s. 179–[204].

Chruszczyńska J., Pasy kontuszowe z polskich manufaktur i pracowni w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie, Warszawa 1995.

Galicka I., Sygietyńska H., El Greco z Kosowa Lackiego, Siedlce 2014, Biblioteka Nadbużańskiego Podlasia, t. IX.

Galicka I., Sygietyńska H., Nieznany obraz w Kosowie z serii franciszkańskiej El Greca, „Biuletyn Historii Sztuki” 1966, R. XXVIII, nr 3–4, s. 340–349.

Galicka I., Sygietyńska H., Przygoda z El Greco, [w:] Kosów Lacki. Studia i materiały z dziejów miejscowości, red. A. Ziontek, t. VI, Siedlce 2011, s. 279–310.

Hadamik C., Kalina D., Traczyński E., Miasto i gmina Małogoszcz, Kielce 2006 (seria: Dzieje i zabytki małych ojczyzn, red. R. Mirowski).

Jolly A., Otavská V., Seidengewebe des 18. Jahrhunderts, Bd. II (Naturalismus), Riggisberg 2002, Die Textilsammlung der Abegg-Stiftung, Bd. III.

Karkocha M., Kościół parafialny w Rembieszycach jako przykład fundacji szlacheckiej, [w:] Sztuka w Świętokrzyskiem. Studia z historii kultury i sztuki w XIX i XX wieku, red. J. Drążyk, P. Rosiński, H. Suchojad, Kielce 2019, s. 13–21.

Karkocha M., Obraz „Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny” w kościele parafialnym w Rembieszycach. Dzieje jednego zabytku, „Przegląd Nauk Historycznych” 2017, R. XVI, nr 2, s. 273–283. DOI: https://doi.org/10.18778/1644-857X.16.02.13

Karkocha M., Opis świątyni parafialnej w Rembieszycach z 1790 roku, „Między Wisłą a Pilicą. Studia i Materiały Historyczne” 2018, t. XIX, s. 139–150.

Karkocha M., Parafia Rembieszyce 1438–2012. Studium z dziejów społeczności lokalnej, Łódź 2013. DOI: https://doi.org/10.18778/7969-127-2

Karkocha M., The painting „Assumption of the Blessed Virgin Mary” in the parish church in Rembieszyce. The history of one artefact, „Przegląd Nauk Historycznych” 2017, R. XVI, nr 3, s. 271–281. DOI: https://doi.org/10.18778/1644-857X.16.03.13

Karkocha M., Zabytki epigrafiki w Rembieszycach z XV–XIX wieku, „Studia Epigraficzne” 2016, t. VI, s. 39–61.

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. III (Województwo kieleckie), red. J. Z. Łoziński, B. Wolff, z. 3 (Powiat jędrzejowski), oprac. T. Przypkowski, Warszawa 1957.

Königliches Kunstgewerbe-Museum zu Dresden. Stoffmuster des XVI.–XVIII. Jahrhunderts, Hrsg. von E. Kumsch, Serie III, Dresden 1891.

Mańkowski T., Pasy polskie, „Prace Komisji Historii Sztuki PAU” 1937–1938, t. VII, s. 101–218.

Markowsky B., Europäische Seidengewebe des 13.–18. Jahrhunderts, Kunstgewerbemuseum der Stadt Köln, Köln 1976.

Mirończuk R., Arcydzieło El Greca „Ekstaza św. Franciszka”, „Teologiczne Studia Siedleckie” 2014, R. XI, nr 11, s. 153–168.

Mirończuk R., O obrazie „Ekstaza św. Franciszka” El Greca, [w:] El Greco. „Ekstaza św. Franciszka” z Muzeum Diecezjalnego w Siedlcach, red. nauk. A. Rottermund, Warszawa 2014, s. 75–92.

Radwan D., Stachowicz Michał Franciszek, [w:] Polski słownik biograficzny, t. XLI, Warszawa–Kraków 2002, s. 327–331.

Skarby diecezji włocławskiej, katalog wystawy, Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku, VI 1991, Włocławek 1991.

Stanilewicz K., Inwentaryzacja zabytkowych paramentów na przykładzie zbiorów skarbca bazyliki katedralnej (dawnej kolegiaty) w Łowiczu, [w:] Tekstylia w zbiorach sakralnych. Inwentaryzacja – konserwacja – przechowywanie, red. H. Hryszko, A. Kwaśnik-Gliwińska, M. Stachurska, Warszawa 2013, s. 64–81, il. 1–14 na s. 342–346.

Stanilewicz K., Szaty liturgiczne – zasoby, stan zachowania, konserwacja, [w:] Konferencja Krajowa „Potrzeby Konserwatorskie Obiektów Sakralnych na przykładzie makroregionu łódzkiego – stan, zagrożenia i możliwości przeciwdziałania”, Łódź, 9–10 grudnia 2005 r., red. J. Perkowski, B. Więcek, Konstantynów Łódzki 2005, s. 51–62.

Stanilewicz K., Szaty liturgiczne w sanktuarium św. Antoniego z Padwy, [w:] Miejsce, które ratuje. Prostota franciszkańska i rokokowa ekspresja w założeniu pielgrzymkowym w Ratowie nad Wkrą, red. M. Wardzyński, Warszawa 2020, s. 175–185, il. 221–243 na s. 347–357.

Stanilewicz K., Technika wykonania i ornamentyka XVII- i XVIII-wiecznych tkanin europejskich na przykładzie zespołu szat liturgicznych dawnej kolegiaty w Łowiczu, [w:] O rzeczach pięknych. Rzemiosło artystyczne na przestrzeni wieków, red. A. Bender, M. Wrześniak, Lublin 2015, Prace Wydziału Historyczno-Filologicznego, t. CLXXX, s. 251–163, il. 1–8 na s. 397–400.

Stanilewicz K., Wartość artystyczna szat liturgicznych 2. połowy XIX i początku XX wieku – zarys problematyki, [w:] Inspiracje, metamorfozy, refleksje. Sztuka w Łodzi (7), red. K. Stanilewicz, Ł. M. Sadowski, A. Sumorok, Łódź 2017, s. 171–180.

Taszycka M., Pochodzenie tkanin typu „bizarre” w świetle analizy niektórych motywów dekoracyjnych, „Rozprawy i Sprawozdania Muzeum Narodowego w Krakowie” 1968, t. IX, s. 149–161, il. 108–112.

Taszycka M., Włoskie jedwabne tkaniny odzieżowe w Polsce w pierwszej połowie XVII wieku, Wrocław 1971.

Thornton P., Baroque and Rococo Silks, London 1962.

Wiśniewski J., Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Jędrzejowskiem, Marjówka 1930 (reprint: Kielce 2000).

https://zbiory.mnk.pl/pl/wyniki-wyszukiwania/katalog/272603 (dostęp: 20 VIII 2023).

Parafialne skarby ukryte pod grubą warstwą kurzu. „Jesteśmy na początku poszukiwań”, 10 VIII 2018, https://tvn24.pl/wroclaw/smialowice-odkrycie-na-strychu-plebanii-ra860129-2334119 (do-stęp: 15 VIII 2023).

Skarby ukryte na strychu plebanii. Remont w Śmiałowicach przynosi niespodzianki, 6 VIII 2018, https://swidnica24.pl/2018/08/skarby-ukryte-na-strychu-plebanii-remont-w-smialowicach-przynosi-niespodzianki/ (dostęp: 15 VIII 2023).

Skowron K., Odkrycie na strychu klasztornym w Przemyślu, „Kurier Rzeszowski”, 29 VI 2021, https://kurierrzeszowski.pl/2021/06/29/w-przemyskim-klasztorze-franciszkanskim-odnaleziono-zabytkowe-rzezby-poznogotyckie/ (dostęp: 15 VIII 2023). DOI: https://doi.org/10.2478/bgeo-2021-0002